Kamer: onderste steen boven rond ‘afzwakken’ rapport toeslagenaffaire

Een meerderheid van de Tweede Kamerleden eist nadere uitleg over een rapport rond de toeslagenaffaire. Amper een week geleden werd een onderzoek gepubliceerd en nu wordt vermoed dat er zaken in zijn ‘afgezwakt’, omdat dit het ministerie van Financiën beter uitkwam. Staatssecretaris Alexandra van Huffelen moet vertrekken als blijkt dat er opnieuw zaken zijn toegedekt, zegt Renske Leijten (SP).

Sandra Palmen-Schlangen. Beeld ANP
Sandra Palmen-Schlangen.Beeld ANP

Alles draait om het zogeheten memo-Palmen. In die ambtelijke notitie werd al in 2017 erkend dat de Belastingdienst ‘laakbaar’ handelde ten opzichte van ouders die verwikkeld waren in strijd over hun kinderopvangtoeslagen. Volgens deze ambtenaar, Sandra Palmen - vandaar de naam memo-Palmen - was de stopzetting van toeslagen voor kinderopvang onrechtmatig. Zij stelde compensatie voor gedupeerden voor.

Sinds de toeslagenaffaire was het altijd de vraag waarom er niets met die waarschuwing is gebeurd. Vorige week publiceerde staatssecretaris Van Huffelen een onderzoek hiernaar door accountantskantoor PwC. Met vooral de vraag waarom het memo ‘verdween’ in de informatiestroom van het ministerie.

Uit het onderzoek bleek dat het memo met zeker 24 ambtenaren binnen de Belastingdienst en het ministerie van Financiën is gedeeld. PwC vond geen bewijs dat er sprake is geweest van een doofpot, al werd het memo dus ook niet gebruikt om in te grijpen. In zowel 2017 als in 2019 verdween het memo in de la.

Wel hebben Tweede Kamerleden het vermoeden dat bepaalde conclusies in het rapport zijn ‘afgezwakt’. Trouw en RTL Nieuws meldden dat het eindrapport zou zijn ‘geschoond’, waarbij scherpe kantjes als het ware van conclusies zijn afgevijld.

Want er bestaan, zo blijkt, verschillen tussen de conceptversie van het rapport en de eindversie die de Tweede Kamer in eerste instantie kreeg. Het kabinet publiceerde vanmorgen ook de conceptversie.

De gewraakte passages gaan om een explosief punt, namelijk: heeft een voormalig topambtenaar op het ministerie gelogen over de vraag of hij wist van het memo?

Ede

Dat zit zo. Na de toeslagenaffaire werd deze voormalig directeur-generaal van de Belastingdienst, Jaap Uijlenbroek, verhoord door de parlementaire ondervragingscommissie naar de affaire. Dat was in november 2020. Uijlenbroek zei toen onder ede dat hij ‘op geen enkele manier’ wist van het memo, tot het in oktober 2020 in de publiciteit kwam.

Uit het PwC-rapport blijkt echter dat bij een ambtelijke bespreking op het ministerie op 5 juni 2019 over ‘conceptfactsheets’ is gesproken door Uijlenbroek met andere ambtenaren. In het rapport staat dat toen geen memo-Palmen werd genoemd, maar iets wat werd ‘aangeduid als het interne memo van 2017 van een vaktechnisch medewerker van Toeslagen’. De serie documenten waar dit bij zat, zou ‘op hoofdzaken’ zijn besproken ‘en niet bladzijde voor bladzijde’. Er zouden daarop ‘procesmatige afspraken zijn gemaakt’. PwC schrijft ook nog: ‘Volgens geïnterviewden lag het document ‘memo-Palmen’ tijdens deze bespreking niet op tafel.’

In het conceptrapport van PwC, van een halve maand eerder, is de tekst over dezelfde ambtelijke bijeenkomst iets scherper geformuleerd. Uijlenbroek zou naar ‘de opvolging van het memo-Palmen sinds 2017’ hebben gevraagd. Oftewel heel concreet de vraag: wat is er met dat memo gebeurd? Dat is heel wat concreter dan in de eindversie staat.

En hoe dan ook: heeft Uijlenbroek onder ede gelogen, meineed gepleegd dus, toen hij voor de onderzoekscommissie zei dat tot 2020 ‘op geen enkele manier’ wist van het memo?

Bewust geknoeid?

Tussen de eindversie van het rapport en het concept bestaat dus bovendien enig verschil. Ministeries die onderzocht worden, mogen altijd commentaar geven op conceptversies, al was het maar om fouten te voorkomen, of feitelijke onjuistheden recht te zetten. Maar de vraag is: is er met formuleringen geknoeid om het minder schadelijk te maken voor het ministerie?

Zo is er nog een passage die vragen oproept. Toen in juni 2019 intern door de top van de Belastingdienst en het ministerie factsheets werden gemaakt over de affaire, zou het memo-Palmen ‘van het netvlies’ zijn ‘verdwenen’. Volgens een medewerker zou dat, zo had hij van een afdelingshoofd gehoord, zijn gebeurd omdat het memo ‘geen opvolging’ had gekregen.

Demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën tijdens een persconferentie over de toeslagenaffaire. Beeld ANP
Demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën tijdens een persconferentie over de toeslagenaffaire.Beeld ANP

Dat zou je kunnen lezen als: laat dat maar weg, want er is destijds niets met de waarschuwingen gedaan. Althans, zo staat het in het conceptrapport. In de eindversie staat alleen dat het feitenoverzicht alleen informatie moest bevatten die de ambtelijke top of bewindspersonen (minister of staatssecretaris) had bereikt. ‘Later in de ‘juni-week’ van 2019 bleek dat dit memo de ambtelijke top of bewindspersonen niet had bereikt.’

Is er gerommeld met het rapport? Volgens PwC is dat niet het geval, blijkt uit een toelichting. “De wijzigingen die wij tussen 17 september 2021 (toen wij ons conceptrapport hebben opgeleverd) en 29 september 2021 (de datum van ons definitieve rapport) hebben aangebracht, zijn ingegeven door opmerkingen van het ministerie van Financiën, opmerkingen uit wederhoor met (voormalig) medewerkers en bewindspersonen van het ministerie van Financiën en interne kwaliteitscontroles bij onszelf. Dit is een gangbaar proces.”

Opstappen

Staatssecretaris Van Huffelen schrijft dan ook in een brief aan de Tweede Kamer dinsdagochtend: ‘PwC heeft onafhankelijk beslist of en op welke wijze zij het ontvangen commentaar heeft verwerkt. In lijn met de afspraken met PwC, lag de verantwoordelijkheid voor de wijze van verwerken van commentaar volledig bij PwC. Het ministerie heeft hier geen terugkoppeling van ontvangen, anders dan het eindrapport.’

Toch blijven Kamerleden Leijten en Omtzigt met vragen achter, laten zij weten. “Wanneer dit onderzoek van PwC opnieuw gebruikt is om zaken toe te dekken, kan de Tweede Kamer niet met de huidige staatssecretaris door. Want dan wordt op dit gevoelige onderwerp de Kamer opnieuw het bos in gestuurd,” laat Leijten weten.

Bovendien vroeg de SP’er eerder al om een onderzoek naar de vraag of Uijlenbroek meineed heeft gepleegd toen hij tegen de parlementaire ondervragingscommissie over de affaire zei dat hij in 2019 ‘op geen enkele manier’ wist van het memo-Palmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden