PlusAchtergrond

Kabinet zet moeizaam stappen vooruit in een land vol crises

Politiek Den Haag ziet zich geconfronteerd met de ene na de andere crisis, en moet ook nog het vertrouwen in de samenleving zien terug te winnen. Maar de eerste hordes zijn genomen: er ligt een groot koopkrachtpakket, en de boeren zijn met Johan Remkes in gesprek.

Niels Klaassen en Jan Hoedeman
Karien van Gennip, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Premier Mark Rutte en Wopke Hoekstra, minister van Buitenlandse Zaken, tijdens het debat over het stikstofbeleid.  Beeld Bart Maat/ANP
Karien van Gennip, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Premier Mark Rutte en Wopke Hoekstra, minister van Buitenlandse Zaken, tijdens het debat over het stikstofbeleid.Beeld Bart Maat/ANP

Zo vlak voor de start van het parlementaire seizoen, dinsdag, is de stemming somber in Den Haag. De boerenprotesten en de stikstofcrisis, de ongekende welvaartsval door de oorlog in Oekraïne, het asielinfarct: het zijn allemaal hoofdpijndossiers, en ze kunnen dit najaar stuk voor stuk exploderen.

En dan heerst er in de politiek ook nog een diep wantrouwen jegens de politiek, ziet het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), en anders dan voorheen ‘combineren mensen de frustraties en zorgen tot één eenduidig, negatief verhaal’. Dat het oude kabinet een doorstart maakte en nu worstelt met herstelwerk van de eigen erfenis (kinderopvangtoeslagen, Groninger gas), wordt de coalitiepartijen kwalijk genomen.

‘Stuk rood vlees’

Veel van de woede richt zich op de voorman van de coalitie, minister-president Mark Rutte. De langstzittende premier van Nederland is voor de anderen ‘het stuk rood vlees’ geworden waar hij in debatten vroeger gekscherend over sprak. Zodra de premier in beeld komt, stijgen de bloeddruk en het chagrijn.

Een spoorboekje voor een uitweg uit die vertrouwenscrisis heeft niemand, maar politieke apathie en nieuwe verkiezingen zijn in elk geval niet het antwoord, vinden betrokkenen. “Dat SCP-rapport moeten we ons aantrekken. We hebben grote problemen rond koopkracht, stikstof, migratie,” zegt CDA-leider Wopke Hoekstra, die zelf de politieke verhoudingen onder druk zette met gemorrel aan de stikstofdeadline. Volgens zijn partijgenoot Hugo de Jonge (minister voor Wonen) zit er niks anders op dan ‘de mouwen opstropen’. “We moeten alles doen wat in ons vermogen ligt om de zorgen en onzekerheden te verhelpen, maar het is taai.”

Daadkrachtiger onderhandelen

Dat de crises inmiddels zo heftig zijn, heeft echter ook een voordeel. De torenhoge inflatie raakt de bestaanszekerheid van iedereen in het land, en dat ontdoet veel discussies van de ideologische lading, waardoor de politieke onderhandelingen juist soepeler verlopen.

Vandaar dat in een marathonsessie op het ministerie van Financiën woensdagochtend tot een ‘ongekend groot koopkrachtpakket’ werd besloten, met forse extra belasting op vermogen, bedrijfs- en energiewinsten en een – in de ogen van de architecten – royale compensatie voor mensen met lagere inkomens. Een klassiek compromis, oordelen de makers, met de VVD die pijn neemt bij hogere lasten voor vermogenden en D66 dat akkoord gaat met de verlengde accijnsverlaging.

Maar elkaar iets gunnen blijft lastig, en een oppositie-Kamerlid merkt hoe ook het ‘informele circuit’ nog eens opdroogt. “Vroeger kwamen ministers of hun assistenten wel langs, ze belden: hoe gaan we dit dossier aanpakken? Dat was het positieve aspect van de achterkamertjespolitiek.”

Asielinfarct

De coalitiekopstukken zien wel heel voorzichtig het begin ontstaan van het ‘nieuwe elan’ dat voor de start van deze coalitie werd beloofd. Neem afgelopen week. De boze boeren staan niet meer op de snelweg, maar zitten plotseling alsnog aan de gesprekstafel bij Remkes. Bij het asielinfarct is een eerste stap gezet met een plan, al gist onvrede daarover binnen de achterbannen.

En het koopkrachtpakket ligt er nu ook. “De linkse oppositie roept natuurlijk dat het niet genoeg is, maar ik ben toch hoopvol,” zegt een hooggeplaatste coalitiebron. “Dit pakket laat zien dat we als coalitie met maatregelen komen die mensen echt gaan helpen.”

En dan kan het vertrouwen ook weer toenemen bij burgers. Het aantal mensen dat de regering vertrouwt, is laag: het schommelt nu rond de 50 procent. Maar sinds 2008 dook dat percentage al veel vaker – en dieper – onder die 50 procent – om daarna weer op te veren. “Vertrouwen laat zich niet herstellen via bezweringsformules,” zegt CDA-minister Hugo de Jonge. “Dat moet je verdienen. Door aan de slag te gaan.”

Met deze maatregelen hoopt de coalitie vanaf 2023 de koopkrachtval te compenseren:
- Het minimumloon gaat met 10 procent omhoog
- De energiebelasting wordt verlaagd
- Het maximale bedrag zorgtoeslag gaat omhoog naar 412 euro. De huurtoeslag gaat omhoog, het kindgebonden budget stijgt
- De belasting op arbeid wordt verlaagd: het tarief in de eerste schijf, voor inkomens tot zo’n 70.000 euro, gaat omlaag
- Het heffingsvrije vermogen wordt gesteld op 57.000 euro, dat was zo’n 50.000 euro. Op die manier worden kleine spaarders ontzien
- De arbeidskorting, een belastingvoordeel voor werkenden, gaat omhoog
- De beurs voor uitwonende studenten wordt verhoogd
- De korting op accijns op benzine en diesel blijft tot zeker 1 juli 2023
- De vennootschapsbelasting gaat van 15 procent naar 19 procent
- De belasting op spaargeld, aandelen en een tweede huis gaat omhoog van 31 procent naar 34 procent
- De belasting die energiebedrijven betalen, de mijnbouwheffing, gaat omhoog
- Het kabinet bouwt de zelfstandigenaftrek sneller af

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden