Update

Kabinet zet coronapas in sectorplannen, maar alleen als ‘de Kamer het goed vindt’

Met oplopende besmettingscijfers groeit in de Tweede Kamer het ongemak: is Nederland wel voorbereid op een eventuele nieuwe grote coronagolf? ‘We hadden het dak moeten repareren toen de zon scheen.’

Niels Klaassen
Jolande Sap van het Maatschappelijk Impact Team (links) met Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team.  Beeld ANP
Jolande Sap van het Maatschappelijk Impact Team (links) met Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team.Beeld ANP

Er zijn nog geen massa’s CO2-meters, de wetgeving is nog niet klaar, de nieuwe landelijke GGD-koepel is nog niet begonnen en het maatschappelijk debat over voorrang op een ziekenhuisbed is niet gevoerd. En wat doet Nederland eerst als het misgaat? Mondkapjes weer op? Scholen dicht? Afstand houden?

Bij de start van een nieuwe najaarsgolf, kraken fracties in navolging van adviesraden harde noten over de gebrekkige voorbereiding op weer een winter met corona. Oppositie- én coalitiepartijen zijn kritisch. “We hadden het dak moeten repareren toen de zon scheen,” vindt CDA-Kamerlid Joba van den Berg. “Dat is niet gebeurd.”

VVD-Kamerlid Harry Bevers is eveneens bezorgd: “Staan we inderdaad klaar? We vroegen al ruim voor de zomer om een langetermijnaanpak met uitwerking van scenario’s.” Zijn partij dringt er – na diverse sectoren en werkgeversorganisaties – op aan dat het coronatoegangsbewijs toch weer wordt opgenomen in de juridische gereedschapskist.

“Theaters, culturele instellingen, sportclubs en horeca zouden met een coronapas kunnen werken, uiteraard onder voorwaarden, daar zijn we als Kamer zelf bij. Als het kabinet hier niet mee komt, doen we zelf een voorstel.”

Coronapas

De coronapas is omstreden: na modelstudies over een beperkt remmend effect op het virus schoot een Senaats-meerderheid het middel in mei af. Maar adviseurs en verschillende branches willen de coronapas wel opnemen in het winterarsenaal tegen het virus, als laatste redmiddel om sluiting te voorkomen in het ergste virusscenario. Daarom heeft het kabinet de coronapas ook opgenomen in de sectorplannen. Maar minister Kuipers wil dat alleen doorvoeren ‘als de Kamer het wil’.

Het is uiterst onzeker of de Tweede Kamer het accepteert. Vooralsnog lijken alleen VVD en D66 ervoor open te staan, het CDA wil eerst ‘een betere onderbouwing van de werking’, een massief oppositieblok – onder meer PVV, Denk, BBB, Forum – wil absoluut geen terugkeer van de coronapas. Partijen wijzen erop dat het nog altijd onduidelijk is wat het precieze effect is van losse virusmaatregelen.

PvdA-leider Attje Kuiken hekelt het getreuzel door het kabinet: “We hebben nu 27 maatregelladders, zonder duidelijke regie, zonder wettelijk kader. Zonder basisregels als ventilatie. Ik moet maar gewoon hopen dat het een milde winter wordt en dat de pandemie inderdaad uitdooft. Want we zijn er simpelweg niet klaar voor.”

Met de dominante omikronvariant hoopt de regering zonder zware restricties de derde winter met het coronavirus door te komen. Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team, denkt dat het kan als de huidige, milde omikronvariant rondgaat en de vaccinatiecampagne goed loopt. “Je verwacht een toename na de zomer. Maar gelukkig zijn het voor veel mensen milde klachten, we zien dat het aantal ic-opnames sinds de omikronvariant eigenlijk heel gering is. Het is een veel geruststellender beeld dan bij de oudere varianten.”

Minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers (D66) benadrukt dat de omikronvariant nu negen maanden rondgaat. “Dat is voorzichtig gunstig. De huidige situatie vraagt niet om algemene maatregelen. Maar garanties dat het de hele winter zo blijft, hebben we niet. Als er een totaal nieuwe variant komt, ga je eigenlijk terug naar de situatie van 2020, dat je een virus treft waartegen we geen afweer hebben.”

Heftiger heropleving

Kuipers ontkent dat het kabinet niet voorbereid is op een heftiger heropleving. De vaccinatiecampagne is begonnen, de sectorplannen zijn gemaakt, er is een Maatschappelijk Impact Team (MIT). “Waar nodig scherpen we de langetermijnaanpak aan.”

Sectorplannen met maatregelladders vormen het spoorboekje per economische branche als het virus harder rondgaat. Dat varieert van looproutes en spatschermen tot een coronapas in het ergste geval.

Een algemene ‘ladder’ voor het hele land wil Kuipers niet geven. Wanneer precies welke maatregelen genomen worden, zal dus afhangen van de virusvariant, de toestroom naar ziekenhuizen en de context van het moment. “Dat is situationeel afhankelijk,” zegt Kuipers.

Op alle fronten staan de coronaseinen op oranje. In de teststraten wordt het alweer drukker, ziekenhuizen nemen meer mensen met een covidbesmetting op en ook het aantal geregistreerde besmettingen groeit. Toch liggen de cijfers liggen nog lang niet op het hoge niveau van afgelopen voorjaar toen het kabinet de coronamaatregelen flink versoepelde. Extra maatregelen zijn volgens het RIVM nog niet nodig.

Met de dominante omikronvariant hoopt de regering zonder restricties de derde winter met het coronavirus door te komen. “Het seizoenseffect keert zich nu tegen ons. Je verwacht ook een toename na de zomer,” zegt Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT) en directeur van het RIVM, in de vragenronde met Tweede Kamerleden woensdagochtend. “Maar gelukkig zijn het voor veel mensen milde klachten, we zien dat het aantal ic-opnames sinds de omikronvariant eigenlijk heel gering is. Het is een veel geruststellender beeld dan bij oudere varianten.”

‘Niet voorbereid’

Ook Jolande Sap, voorzitter van het nieuwe Maatschappelijk Impact Team (MIT), is bij de briefing van de Kamer aanwezig. Haar team zal voortaan naast het OMT advies uitbrengen over sociale, psychologische en economische aspecten van de virusaanpak. Het MIT bracht al diverse ‘hiaten van de corona-aanpak’ in kaart. Zo is er volgens een donderdag op papier verschijnend advies van het MIT te weinig oog voor kwetsbaren, zijn zware scenario's niet uitgedacht, is de crisisbesluitvorming te smal en ontbreekt een sectorplan voor de overheid.

“Het kabinet is niet voorbereid op de zwaardere scenario's,” zegt Sap waarmee ze eerdere kritiek van een reeks officiële adviesraden herhaalt. “Het coronatoegangsbewijs moet je toch regelen, ik weet hoe gevoelig het ligt hier, maar voor noodsituaties zou je het moeten opnemen in de gereedschapskist. Als alternatief voor sluiting van een sector, moet je dit zorgvuldig overwegen.”

Ook Jeroen Bartelse, directeur van Tivoli Vredenburg, vindt dat de herinvoering van de coronapas als laatste redmiddel uitgewerkt moet worden, vertelde hij in de Kamer.

Tekst gaat verder onder grafiek

Volgens MIT-voorzitter Sap ontbreekt het aan een doorwrocht maatschappelijk debat over de verdeling van ziekenhuiscapaciteit, waarbij het verlies van kwalitatieve levensjaren op de lange termijn goed afgewogen wordt tegen de hulp aan de coronapatiënt met acute ademnood. Die laatste krijgt altijd voorrang tijdens een pandemie, terwijl anderen dan het nakijken hebben met hun minder acute medische problemen. “Hier zou je echt een burgerberaad over moeten houden,” vindt Sap.

Woensdagmiddag debatteert de Tweede Kamer nog met minister Ernst Kuipers ( Volksgezondheid) over de corona-aanpak voor komende winter. In het parlement klinkt scherpe kritiek op de voorbereidingen.

Het aantal geregistreerde coronatests was afgelopen week 40 procent groter dan een week eerder. Die groei was een signaal van een ‘mogelijk begin van de verwachte najaarsgolf’, meldde RIVM dinsdag. Het aantal besmettingen groeit in vrijwel alle leeftijdsgroepen, maar onder 70-plussers het hardst.

Vorige week werden 287 mensen in een ziekenhuis opgenomen vanwege coronaklachten, het grootste aantal in vijf weken tijd. Uitgesmeerd over een week belanden nu dagelijks gemiddeld bijna 50 coronapatiënten in het ziekenhuis, dat waren er in juli nog twee keer zo veel en afgelopen voorjaar waren het er wekenlang tweehonderd of meer.

Vaccineren

Toch vraagt het RIVM vanwege het groeiende aantal nieuwe besmettingen en de prognoses ten aanzien van een mogelijke najaarsgolf om extra aandacht voor vaccineren, testen en de andere basisadviezen. De herhaalprik wordt aangeboden aan iedereen van twaalf jaar en ouder. Herhaalprikken verkleinen de kans op ernstige ziekte, stelt Van Dissel.

“Vaccinatie, immuniteit en basisregels voorkomen dat je andere maatregelen zult moeten nemen. De nieuwe vaccinatieronde geeft een boost van de immuniteit. Je onderbreekt daarmee ook de circulatie van het virus. En recente studies suggereren dat vaccinatie ook een gunstig effect heeft op de demping van langdurige covid.”

Het kabinet presenteerde vorige week de sectorplannen die maatwerk per branche moeten bieden en algemene lockdownregels zo lang mogelijk moeten vermijden. Er is tot dusver niet genoeg steun in de Tweede Kamer om het coronatoegangsbewijs weer in de gereedschapskist op te nemen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden