Nieuws

Kabinet wil bedrijven desnoods dwingen te sluiten om stikstofdoelen te halen

Het kabinet zal eind volgend jaar alsnog boeren dwingen hun bedrijf te sluiten als het niet lukt om voor die tijd voldoende boeren te verleiden om zich vrijwillig uit te laten kopen. Het kabinet verwacht dat het om een ‘selecte groep’ bedrijven zal gaan in de buurt van natuurgebieden.

Hans van Soest
Christianne van der Wal, minister voor Natuur en Stikstof, komt aan op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad. Beeld ANP
Christianne van der Wal, minister voor Natuur en Stikstof, komt aan op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Gedwongen uitkoop ligt gevoelig. Boerenorganisaties hebben altijd gezegd dat ze nooit zullen instemmen met dwangmaatregelen. Reden waarom het kabinet eerst probeert zo veel mogelijk boeren te verleiden vrijwillig te stoppen. Er komt een eenmalige en tijdelijke regeling die boeren in de buurt van beschermde natuurgebieden de kans geeft om te stoppen.

Het kabinet benadrukt dat er ‘geen betere regeling komt dan deze’. Als in het najaar van 2023 blijkt dat alle genomen maatregelen nog onvoldoende zoden aan de dijk zetten, zal het kabinet ‘met pijn in het hard’ overgaan tot verplichte uitkoop, schrijft het aan de Tweede Kamer.

Het kabinet staat onder druk haast te maken met het terugdringen van de uitstoot van stikstof. Wanneer stikstofverbindingen zoals ammoniak neerslaan in natuurgebieden, vormt dat een bedreiging voor beschermde planten- en diersoorten. Het kabinet had daarom al afgesproken dat de uitstoot in 2030 gehalveerd moet zijn. Vorige maand zette de rechter nog eens extra druk door in de zogeheten Porthos-zaak een streep te zetten door de bestaande stikstofaanpak van het kabinet. Daardoor dreigen veel bouwprojecten stil te vallen.

Boerenorganisatie LTO is kritisch omdat boeren het steeds zwaarder krijgen door strengere milieueisen. “Denk aan een hoger grondwaterpeil en beperkte innovatiemogelijkheden,” zegt voorman Sjaak van der Tak. En Agractie noemt de optie van gedwongen uitkoop ‘onacceptabel’.

Fabrieken

Behalve boeren moeten ook fabrieken eraan geloven. Agrarische én industriële bedrijven in de buurt van Natura 2000-gebieden moeten op korte termijn de stikstofuitstoot grotendeels of geheel reduceren. Van ongeveer vijftig fabrieken die veel stikstof uitstoten zullen de vergunningen worden aangescherpt, stelt het kabinet. Bedrijven zullen worden gedwongen om snel schoner te gaan produceren.

Provincies zullen de komende maanden samen met waterschappen en gemeenten bepalen welke maatregelen nodig zijn en welke boerenbedrijven en fabrieken erdoor worden getroffen.

De komende maanden zal het kabinet met onder andere boerenorganisaties om de tafel gaan zitten om een ‘landbouwakkoord’ te sluiten. Het kabinet wil daarin proberen meerdere problemen die boeren raken tegelijkertijd aan te pakken. Want behalve dat boeren geraakt worden door de stikstofmaatregelen, krijgen ze ook last van de klimaatmaatregelen die eraan komen (de uitstoot van CO2 moet fors omlaag) en worden de milieuregels strenger die nodig zijn om de kwaliteit van ons grond- en oppervlaktewater te verbeteren.

Omvallen

Minister Piet Adema (Landbouw) wil alle problemen in één keer aanpakken, stelt hij, ‘zodat boeren weten waar ze aan toe zijn.’ Om te voorkomen dat boeren massaal omvallen wil Adema dat supermarkten meer gaan betalen voor hun producten. Desnoods zal hij dat wettelijk verplichten. Hoe dat er precies uit zal zien is nog niet duidelijk, maar in een eerder interview zegt hij dat hij denkt aan een keurmerk: “Het gaat mij er niet om biologisch voedsel goedkoper te maken, zodat mensen het kunnen betalen. Maar dat de schappen vol liggen met duurzaam voedsel.” Hij spreekt ook de consument en overheid aan: “Ik zie een taak voor de keten en voor de overheid om de keuze voor duurzame landbouwproducten makkelijker te maken.”

Ook kondigt hij in zijn brief aan de Kamer aan om vanaf 2032 te komen met een bovennorm voor het aantal koeien per hectare in de melkveehouderij. Bij zogenoemde ‘grondgebonden melkveehouderij’ wordt zoveel mogelijk mest op eigen land geplaatst en zo min mogelijk kunstmest aangevoerd. Als de koeien meer gras eten kan dit bijdragen aan het behoud van de waterkwaliteit.

Stallen

Het kabinet kondigt ook strengere regels aan voor de bouw van stallen. De afgelopen maanden hebben rechters een streep gezet door bepaalde ‘emissiearme stalsystemen’ omdat die in de praktijk meer stikstof blijken uit te stoten dan op papier. Wie voortaan zo’n stal wil bouwen, krijgt minder makkelijk een vergunning.

Behalve dat het kabinet de stikstofuitstoot wil terugdringen om natuurgebieden te beschermen, wil het zo ook ruimte scheppen om zogeheten PAS-melders te helpen. PAS-melders zijn boeren die onder de oude wet een vergunning hebben gekregen om bijvoorbeeld uit te breiden, maar die daarna in de problemen kwamen omdat de rechter in 2019 een streep zette door die wet.

Het kabinet trekt 250 miljoen euro uit zodat provincies hen maatwerk kunnen bieden. Mocht het juridisch onmogelijk zijn om de al verstrekte vergunningen alsnog overeind te houden, dan zal het kabinet alle door de boeren geleden schade vergoeden.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden