PlusInterview

Kaag (D66) wil maximumtermijn voor premier: ‘Ongezond om zo lang hetzelfde te doen’

D66-lijsttrekker Sigrid Kaag stelt voor dat een premier niet langer dan twee termijnen dient. Daarmee uit zij kritiek op premier Mark Rutte, die in de race is om na de verkiezingen zijn vierde kabinet te leiden.

Sigrid Kaag staat de pers te woord op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad afgelopen vrijdag. Beeld ANP
Sigrid Kaag staat de pers te woord op het Binnenhof voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad afgelopen vrijdag.Beeld ANP

“Ik vind het nooit gezond als mensen zo lang hetzelfde willen blijven doen”, zegt Kaag. Rutte was in oktober tien jaar minister-president. Als hij over twee jaar nog steeds het kabinet leidt, haalt hij Ruud Lubbers in als langstzittende premier.

Volgens Kaag is het niet goed dat een premier zo lang op zijn plek zit. “Hetzelfde kunstje dedoe je steeds beter, tot je een niveau bereikt dat het niet beter wordt. Het past dan niet meer bij de tijd. Ik vind het een aantrekkelijk idee dat een premier maximaal twee termijnen mag dienen. Dat houdt iedereen fris, en het zorgt voor meer in- en uitstroom in de politiek.”

Als demissionair minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bemoeit Sigrid Kaag (59) zich niet direct met het coronabeleid. Wel kijkt de D66-lijsttrekker, net als veel Nederlanders, met verbazing naar de rellen van afgelopen week. Maar óók naar de reacties die daarop volgden, onder meer van premier Mark Rutte. “Hij zegt niet te willen zoeken naar de sociologische betekenissen of oorzaken van de rellen. Dat begrijp ik niet. Het is stoere taal. Hard, harder, hardst. Maar in mijn ervaring brengt je dat meestal weinig.”

Wat bedoelt u daarmee?

“Ik denk dat het juist heel belangrijk is om te weten wat mensen drijft. We moeten onderscheid maken tussen raddraaiers en mensen die vreedzaam wilden protesteren, maar misschien op de verkeerde plek terecht kwamen. Wat drijft die mensen, van wie je niet had verwacht dat ze op straat zouden staan en mee zouden doen aan vernieling en geweldpleging? Wat zit daarachter?”

“Er is een laag van bredere onvrede. En nee, ik ben geen socioloog, maar ik vind het belangrijk dat we ons meer laten adviseren door gedragswetenschappers. Om te weten of er niet iets breders leeft in de samenleving, waardoor bij mensen een veertje is geknapt. Het draagvlak voor alle maatregelen kalft af. De avondklok, die overigens door heel veel mensen wordt gesteund, werkte voor sommigen als een rode lap op een stier.”

Vindt u dat het kabinet - waar u zelf in zit - te weinig oog heeft voor de impact van de coronamaatregelen?

“De focus is tot dusver medisch en economisch, maar vanaf nu is ook een andere benadering nodig. We zullen nog heel lang met corona moeten blijven leven. Er is geen crisisaanpak die begint zónder antropoloog, socioloog en psycholoog. Want het is niet alleen maar medisch en economisch. De crisis is sociaal geworden.”

Wat voor leiderschap heeft u de afgelopen maanden gezien in deze pandemie?

“Met name Mark Rutte en Hugo de Jonge hebben een bovenmenselijke inzet laten zien. Er is zeker de wil om het beste te doen voor het land. Maar als ik het doortrek, en ik kijk naar de afgelopen tien jaar, dan zie ik een leiderschap dat managet, een soort dag-tot-dagmanagement. Er is meer nodig.”

“Ook in crisistijd moeten we leiderschap richting de toekomst etaleren. Je moet altijd heldere keuzes durven te maken. Nu is het hartstikke lastig, want het virus muteert en er is tegenslag met de levering van vaccinaties. Maar een duidelijk verhaal met duidelijke keuzes hoe je uit deze crisis wilt komen is heel belangrijk. Dat betekent: perspectief creëren. Dat gaat verder dan zeggen: het vaccin komt volgende week. Want een vaccinatiestrategie is nog geen weg uit deze crisis, het is één van de middelen.”

“En het is ook belangrijk om nu te zeggen: zo gaan we de grootste crisis aller tijden, namelijk de klimaatcrisis, aanpakken. Want uiteindelijk zal de coronacrisis klein blijken te zijn in vergelijking met de klimaatcrisis. Wij willen als D66 een miljoen huizen bouwen, wij willen de veestapel halveren om de stikstofcrisis eindelijk goed aan te pakken.”

U regeert al bijna vier jaar mee. Waarom heeft u niet doorgedrukt?

“Als ik gefrustreerd zou zijn, had ik nu een ander pad in mijn carrière moeten kiezen. Ik heb internationaal al grote situaties meegemaakt, waardoor ik weet dat je soms met kleine stapjes verandering teweeg kunt brengen. Ik begon 3,5 jaar geleden als nieuweling in de Haagse politiek. Ik was voor het eerst minister, ik zat niet in de positie om mij overal in te mengen. Maar ik heb om mij heen gekeken, geluisterd en geleerd.”

Wat heeft u geleerd?

“Ik zie veel politiek met een kleine p. Het gaat heel vaak om afspraken, dealtjes. Moeilijke besluiten worden uitgesteld. Regeerakkoorden zijn een soort notariële aktes geworden, met de ministerraad als uitvoerend apparaat. Ik mis de spanning tussen Kamer en ministerraad.”

“Als je begint met een regeerakkoord dat tot achter de komma is uitgewerkt, dan verzwak je de democratie. We moeten terug naar een regeerakkoord op hoofdlijnen. Zo houd je ruimte om politiek te bedrijven, om met nieuwe ideeën te komen. Op maandag komt de top van de coalitie nu bij elkaar om alles vast te leggen. De dagen daarna worden de afspraken een beetje bijgeschaafd. Dat is niet zoals ik het graag zie. Als ik naar dit theater kijk, heb ik vaak het idee dat álles al is doorgesproken en bepaald. Waar hebben we het dan nog over met elkaar?”

Zijn die strikte afspraken voor u als minister beklemmend?

“Ja, op een gegeven moment heb je geen debat meer over de realiteit. We slaan elkaar dood met afspraken in het regeerakkoord. Die afspraken bieden veiligheid én een stok om de ander terug in het hok te slaan. Voor mijzelf was het beklemmend toen ik de Moria-deal moest verdedigen: de afspraak om honderd asielzoekers uit het Griekse opvangkamp Moria over te nemen. Als D66-minister had ik méér gewild, maar dit was politiek het maximaal haalbare. Niemand zou trots mogen zijn op die deal.”

U heeft het vaak over ‘nieuw leiderschap’. Als Rutte opnieuw de verkiezingen wint, is hij straks veertien jaar premier. Vindt u dat te lang?

“Ik vind het nooit gezond als mensen zo lang hetzelfde willen blijven doen. Dat hoor je ook terug uit het bedrijfsleven. Je kunt heel lang hetzelfde trucje blijven uitoefenen en je wordt er steeds beter in. Maar de delivery on the job wordt er niet beter van. Hetzelfde kunstje doe je steeds beter, tot je een niveau bereikt dat het niet beter wordt. Het past dan niet meer bij de tijd. Ik vind het een aantrekkelijk idee dat een premier maximaal twee termijnen mag dienen. Dat houdt iedereen fris, en het zorgt voor meer in- en uitstroom in de politiek.”

Het kabinet is gevallen over de toeslagenaffaire. Hoe gaat u voorkomen dat tienduizenden Nederlanders opnieuw worden vermorzeld in het systeem?

“Door de menselijke maat terug te laten komen. We moeten ons niet laten leiden door algoritmes. We moeten uitgaan van vertrouwen, tot het tegendeel is bewezen. Zeg tegen een ambtenaar die toeslagen doet: hier heb je vier aanvragen. Maak een afspraak met die mensen en ga naar ze toe, aan huis, neem het hele formulier met ze door. Zo krijg je een inkijkje in het leven van iemand en kweek je begrip. Ambtenaren moeten weer veldwerkers worden. Verplicht.”

Uw partij doet het niet goed in de peilingen. Trekt u zich dat aan?

“Het is niet makkelijk om campagne te voeren in deze coronacrisis. Praten over de toekomst, terwijl mensen bezig zijn om de dag door te komen. Ik hoop dat ik de aandacht kan vestigen op veel belangrijkere thema’s: onderwijs, klimaat, wonen. Want corona gáát voorbij. En dan zijn we nog steeds een rijk en welvarend land, dat grote thema’s moet aanpakken. We kunnen de hele dag debatteren of een vaccin een dag eerder of later komt, maar de verkiezingen zouden ook over de toekomst moeten gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden