Plus Interview

Jesse Klaver: ‘Laat links één front vormen tegen rechts’

GroenLinks wil de komende periode meer aandacht voor het tweede deel van de partijnaam: linkse politiek. Dat zegt Jesse Klaver zondag in een speech op de dertigste verjaardag van de partij.

Jesse Klaver tijdens de provinciale statenverkiezingen. Beeld EPA

In de campagne voor de Europese verkiezingen lijkt GroenLinks er nauwelijks aan te pas te komen. Partijleider Jesse Klaver stelt zelf de vraag: “Als jullie zeggen dat ik niet zo zichtbaar was? Dat klopt.’’ Klaver moest maar op één plek zijn, zegt hij: thuis. Vorige week verwelkomden hij en zijn vrouw Jolein hun derde zoon. “Toen mijn oudste zoon geboren werd, ben ik na een paar dagen teruggekomen om te onderhandelen over de pensioenen. Daar heb ik onwijs veel spijt van. Die eerste dagen met zo’n kleintje zijn zó bijzonder. Bovendien: ik heb het voortdurend over het belang van het vaderschapsverlof, daar strijden we ook voor.’’

Nu roept het werk weer. De partij bestaat dertig jaar en Klaver gaat ‘een richtinggevende speech’ houden, luidt de ronkende uitnodiging voor het verjaardagsfeest.

Is GroenLinks de weg dan kwijt?

“Wij bestaan 30 jaar en zijn heel goed op weg. Toch kijken we ook voortdurend wat er beter kan.”

Wat is dat?

“Toen wij dertig jaar geleden voorstellen deden om klimaatverandering tegen te gaan, noemde D66-leider Hans van Mierlo dat nog een schreeuw in de nacht. En kijk nu: het klimaat staat bovenaan de agenda. Het groen in onze naam zijn we nu aan het verzilveren. Check. Maar we heten GroenLínks. Linkse politiek is ook belangrijk. En we zien nu nog te veel dat rechtse partijen hun rechtse plannen er doorheen rammen.”

Linkse politiek was een ondergeschoven kindje?

“Ik heb Piketty (Franse econoom bekend om zijn strijd tegen economische ongelijkheid) naar de Tweede Kamer gehaald, we hebben de afschaffing van de dividendbelasting voorkomen, we hebben gepleit voor het verlagen van de energiebelasting en waren tegen de btw-verhoging. Het is niet zo dat we het niet over linkse onderwerpen hadden. Maar er kan wel een tandje bij. Ik sprak recent een bouwvakker. Hij zei op Thierry Baudet te stemmen, want ‘rechts komt op voor de eigen mensen en links voor de buitenlanders’. Het is juist links dat opkomt voor de Nederlanders. Voor betaalbare huren, voor afschaffingen van het eigen risico. Rechts is er vooral voor het grote bedrijfsleven en praat ondertussen over migratie.”

Ook GroenLinks is niet zonder schuld. Onder leiding van Femke Halsema pleitte de partij voor de versoepeling van het ontslagrecht. Waar is de zelfreflectie?

“Als je dat plan van destijds leest, zie je dat we altijd het beste voor mensen proberen te doen. In de praktijk pakt dat soms anders uit.’’

Dat blijkt. In het Lenteakkoord van 2012 stemde GroenLinks in met een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, met extra huurverhoging voor mensen die nét boven modaal verdienen, met een verhoging van het eigen risico naar 350 euro. Allemaal zaken waarvan u nu vindt dat het de verkeerde kant is opgegaan. Waar is de hand in eigen boezem?

“Je moet niet bang zijn om fouten toe te geven. Neem de AOW-leeftijd. Onderdeel daarvan was dat mensen met zware beroepen eerder konden stoppen met werken. Dat gebeurde niet. Daarom zeggen we nu: bevries de AOW-leeftijd totdat die belofte is nagekomen. In 2012 was het ook allemaal heel logisch. Er was een economische crisis, de PVV was net uit het kabinet gestapt. Maar de derde weg, waarbij links de markt omarmde, dat is verkeerd geweest. Ik roep mijn linkse broeders en zusters op om samen een front te vormen tegen rechts.’’

Dat gaat nog niet zo goed…

“Ik heb ook iets over een filmpje waarin de SP de PvdA aanvalt meegekregen. Ik vind het verkeerd om elkaar de maat te nemen. De SP is in Europa óók tegen oneerlijke concurrentie en wil óók belastingontduiking aanpakken. Daar staan we als links recht tegenover de VVD, die Europa vooral als interne markt ziet. We moeten naar een modern protectionisme. Dat is ook linkse politiek: onze industrie beschermen. Ik was recent bij Tata Steel en toen ik het over de CO2-belasting had, heb ik de indruk gewekt dat ik niet trots ben op hun werk. Dat is verkeerd geweest, want dat ben ik wel. Het probleem voor Tata Steel is niet een CO2-heffing, maar is dat China goedkoop staal dumpt op de Europese markt. Dat moeten we met importheffingen tegengaan.’’

Dat is precies wat Trump nu doet.

“Ik wil geen full-blown handelsoorlog, zoals Trump. Ik wil oneerlijke concurrentie tegengaan. Als wij in Europa maatregelen nemen tegen CO2, maar anderen doen dat niet, dan moeten we ons beschermen.”

Was het nou gepland dat Kamerlid Zihni Özdil vorige week publiekelijk zijn handen aftrok van het leenstelsel?

“Ik was heerlijk mijn baby aan het knuffelen.’’

Dat is geen antwoord op de vraag.

“Het moment was niet gepland, nee. Maar uiteindelijk waren we intern al aan het spreken over een alternatief. Dat is er alleen nog niet. Maar ach, het is prima zo.’’

U werd gedwongen zich uit te spreken tegen een stelsel dat u zelf mede heeft bedacht.

“Ik wilde toch al een bedankje sturen voor alle lieve reacties na de geboorte van onze zoon. Nu hebben we er ook wat inhoud ingefietst.’’

Wat verwijt u zichzelf?

“Op papier is het systeem goed bedacht. Je bent bijna een dief van je… Je zou de stelling aankunnen dat het heel voordelig is om te lenen….’’

…nou, liever een gift dan een lening, toch?

“Ik bedoel: je leent bij de overheid, de rente is bijna nihil, de looptijd is 35 jaar. Maar wat we nu merken is dat jongeren het toch niet willen lenen, dat bepaalde groepen niet doorstromen, dan moet je er niet doldwaas aan vasthouden.’’

Onderwijsminister Van Engelshoven zei dat het iets zegt over uw partij, dat met GroenLinks geen afspraken zijn te maken.

“Ik ga nooit beloven dat ik geen fouten maak of dat iets niet goed uitpakt. Maar onbetrouwbaar? Hoe werkt dat? Ik mag toch hopen dat D66 er ook kritisch naar kijkt. Moedige politiek is niet alleen een besluit nemen, maar er ook van terug durven komen.’’

Met welke linkse politicus voelt u zich het meest verwant?

“Joop den Uyl. Zijn spreiding van kennis, macht en inkomen is nog steeds relevant. Mensen hebben het gevoel geen zeggenschap te hebben – ook in hun werk niet met allerlei formulieren en administreren – dat de politiek er niet voor hen is, dat de economie altijd belangrijker is. We moeten de democratie versterken.’’

U spreekt ook over ‘Keerpunt 21’. We kennen uit de geschiedenis ‘Keerpunt 1972’, toen progressieve partijen met één programma de verkiezingen in gingen. Dat leidde toen tot kabinet-Den Uyl – daar is hij weer.

“Het woord keerpunt speelt bij mij al sinds de dood van mijn opa. Hij heeft de stichting Keerpunt opgericht, waarmee hij zich verzette tegen de kap van bomen. 2021 wordt een keerpunt, op verschillende manieren. We gaan verder bouwen aan onze beweging, ook buiten het parlement, we moeten de verzorgingsstaat opnieuw opbouwen. Om daar te komen, moet je breed samenwerken.’’

U wilt niet met een gezamenlijk programma die komende verkiezingen in?

“Linkse samenwerking moet je doen en niet over praten. Ik wil daar geen invulling aan geven. Neem elkaar nou niet de maat. We moeten samen een front vormen tegen rechts. Ik zie daarbij ook mogelijkheden bij D66. Jetten laat zich nu ook van een meer linksige kant zien. Na de volgende verkiezingen moeten we een progressief en links motorblok vormen, als reactie op het rechtse motorblok dat de basis was van Rutte III.’’

Het probleem is dat de winst van de ene linkse partij altijd het verlies is van de andere linkse partij. Er is geen linkse meerderheid.

Slaat met zijn hand op tafel: “Het kan wel! Er zijn ook linkse kiezers die afgedwaald zijn, of mensen die helemaal niet meer naar de stembus gaan.’’

Links laat elkaar uiteindelijk toch weer los.

“Ik weet het. Dat is vaak gebeurd. In 2017 zei PvdA’er Dijsselbloem nog dat onze plannen desastreus waren. Wij hadden toen ook terug kunnen zeggen dat de PvdA het land stuk heeft gemaakt in Rutte II en moest wegwezen. Maar wij sloegen niet terug.”

Maar u vindt dus wel dat de PvdA het land stuk heeft gemaakt?

“Het is zoals het is. Ik ben blij met wat ze nu doen.”

Maar toch zei u nu bijna ook iets lelijks.

Lachend: “U had me bijna iets lelijks in de mond gelegd.”

Bent u stiekem blij dat CDA-leider Buma naar Leeuwarden vertrekt?

“Hahahaha. Nee, maar ik gun het hem wel van harte. Hij is zo’n beetje als burgemeester geboren.’’

Er zat nogal wat animositeit bij hem vanwege de stukgelopen formatieonderhandelingen met u.

“Jullie begrijpen waarom ik lach. Maar voor mij is dat nooit persoonlijk geworden. Ik vlieg het liever inhoudelijk aan: Buma heeft de partij naar rechts getrokken. Dat kan nu veranderen. Misschien zijn er straks programmatisch meer overeenkomsten.’’

Waar moet GroenLinks over nog eens dertig jaar staan?

“Dan hebben we de premier geleverd, meerdere keren. Dan zijn we aan de macht geweest, hebben we Nederland veranderd.’’

Uw derde zoon werd Klavertje-3 genoemd. Hebben we over drie decennia kabinet-Klaver III gehad?

“Of vier. Wat er ook nodig is om Nederland veranderen. Twee mag ook, dat vindt mijn vrouw vast ook fijner.’’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden