Is Pim 2.0 nu opgestaan?

De geschiedenis herhaalt zich nooit op dezelfde manier. Toch doet de snelle opkomst van Thierry Baudet onherroepelijk denken aan Pim Fortuyn, wiens aanhangers vele overeenkomsten zien.

Baudet, leider van Forum voor Democratie, in de Tweede Kamer op de dag na Provinciale Statenverkiezingen. Beeld anp

Terwijl Nederland deze week wereldwijd op de geluksladder van de zesde naar de vijfde plaats steeg, maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend dat nog maar 3,4 procent van de beroepsbevolking werkloos is.

Dat percentage is sinds 2001 niet meer zo laag geweest. Dat was precies achttien jaar geleden, toen Pim Fortuyn een stem gaf aan het onbehagen van veel Nederlandse kiezers.

De situatie van nu is op meerdere gebieden te vergelijken met die van toen. Net als nu klotste het geld tegen de plinten en had het kabinet een enorm overschot. Net als nu was de internationale politieke situatie onzeker. Toen door de aanslagen van 11 september. Nu door het veranderende machtsevenwicht in de wereld, met de opkomst van China, de dreiging van Poetin en de aanstaande brexit.

"Ik heb een sterk gevoel van déjà vu," zegt Mat Herben, die het politiek leiderschap van de LPF op zich nam na de moord op Pim Fortuyn. Hij wijst op het zeteltal dat Forum voor Democratie na de Provinciale Statenverkiezingen kan halen in de Eerste Kamer: dertien zetels. In de Tweede Kamer zou dat het dubbele aantal zijn. "Zesentwintig! Dat is precies hetzelfde als de LPF haalde in 2002."

"Ik ken ze allebei heel goed," zegt oud LPF-Kamerlid Hans Smolders, die nu voor Forum voor Democratie in de Provinciale Staten van Noord-Brabant is gekozen. Smolders was als chauffeur van Fortuyn getuige van de moord in 2002.

"Ze zijn allebei uitzonderlijke mensen, intellectuele hoogvliegers waar we zuinig op moeten zijn. Ik zie het als mijn opdracht hieraan bij te dragen, dan is de moord op Pim niet voor niets geweest. Thierry maakt het werk van Pim af."

Tramaanslag
Eerder deze week in het Scheveningse Kurhaus vergeleek Forum voor Democratie de politieke toestand na de tramaanslag in Utrecht met die van na de moord op Fortuyn. De verkiezingscampagne is destijds ook gestaakt. "Dan kan ik me zo boos maken," knarsetandde Kamerlid Theo Hiddema.

"Dan zul je zien dat het tussen je vingers doorglipt, de overwinning." Veel LPF'ers hadden destijds het gevoel dat ze de grootste hadden kunnen worden als Fortuyn was blijven leven.

Natuurlijk zijn er ook grote verschillen. Fortuyn was bijzonder hoogleraar met bestuurlijke ervaring en een maatschappelijke carrière. Hij had een lange mars door de politieke partijen van Nederland gemaakt.

Hij was lid geweest van PvdA en flirtte met CDA, VVD en zelfs CPN. Baudet heeft dat allemaal niet achter de rug. Ook had Fortuyn meer levenservaring, domweg omdat hij bij zijn opkomst als politicus achttien jaar ouder was dan Baudet nu.

In een interview met De Standaard noemde Baudet wel Fortuyn als zijn grote inspirator: "Op 11 september 2001 begon ik te studeren, een jaar later werd Fortuyn vermoord. Dat was twee keer: bám. Die twee momenten hebben mij bepaald. Tot die tijd was ik liberaal."

Inhoudelijk leunt Baudet sterk op Fortuyns boek 'De verweesde samenleving': "Het gaat om globalisering. Gevoelens van ontheemding die hierdoor zijn ontstaan, krijgen in de politiek nauwelijks aandacht. (...) Pim Fortuyn was de eerste die het thema echt durfde te agenderen. Nog steeds is de verweesde samenleving hét vraagstuk van de hedendaagse politiek."

Voormalig LPF-Kamerlid Joost Eerdmans, nu voorman van Leefbaar Rotterdam, ging bij de gemeenteraadsverkiezingen vorig jaar een alliantie aan met Forum voor Democratie: "Zowel Pim als Thierry hebben systeemkritiek, zij voelen allebei de maatschappelijke veenbrand aan. Dat gaat veel dieper dan dat ene thema van Wilders, die het alleen over de islam heeft."

Net als bij Fortuyn is een van Baudets speerpunten de invoering van een referendum. En natuurlijk migratie. In zijn overwinningsspeech woensdagavond roemde Baudet de eigen cultuur die in zijn ogen meer waard is dan andere. Dat doet denken aan Fortuyn die destijds zei: "Als ik het juridisch rond zou kunnen krijgen, dan zou ik gewoon zeggen: er komt geen islamiet meer binnen! Maar dat kan ik niet rond krijgen. De islam is achterlijk, ik zeg het maar, het is gewoon een achterlijke cultuur."

Thierry Baudet samen met Geert Wilders (PVV), Henk Krol (50PLUS) en Martin van Rooijen (50PLUS) in de Tweede Kamer op de dag na de verkiezingen Beeld ANP

De persoonlijke stijl van Baudet en Fortuyn kent ook veel overeenkomsten. Twee jaar geleden stelde Baudet: "Dat provoceren vond ik ook zo leuk aan Pim Fortuyn, met wie ik me verwant voel. Hij kon de draak steken met conventies, dat probeer ik ook. Maar ik weet dat mijn ironie en zelfspot niet altijd overkomen. Daaraan moet ik werken."

Italiaanse pakken
Achttien jaar geleden was 'professor Pim' met zijn Italiaanse pakken, zijden stropdassen en bretels een mediamagneet. Zijn licht geaffecteerde dictie, zijn gevoel voor stevige uitspraken en zijn herkenbare frames droegen daaraan bij. Hoewel Fortuyn van de twee het meest een dandy was, besteedt ook Baudet veel aandacht aan zijn uiterlijk.

Beiden hebben gevoel voor theater en de camera. Aan het begin van het slotdebat van de NOS afgelopen dinsdag bijvoorbeeld, stonden de fractievoorzitters op een kluitje. Baudet nam expres links van hen plaats en keek cynisch naar de rest. Zijn onuitgesproken boodschap: ik ben een buitenbeentje, ik hoor niet bij dat partijkartel waar u zo boos op bent.

Ook Fortuyn was zich altijd bewust van de camera. Als de tv in de buurt was, deed hij met opzet onverwachte dingen. Zo zorgde bij voor bruikbaar beeld. Dat varieerde van pulken aan zijn manchetknopen tot zijn iconische salueren op het podium toen hij in 2001 het lijsttrekkerschap van Leefbaar Nederland op zich nam.

Flirten met zijn seksleven schuwt Baudet net zo min als zijn inspirator. Hun smaken verschillen. Fortuyn maakte geen geheim van zijn homoseksualiteit. Hij zei het bed te delen met moslims. Fortuyn blufte dat hij als minister-president een gang onder de tuin van zijn ambtswoning op het Catshuis zou laten graven, dan konden Marokkaanse jongetjes bij hem langskomen.

Afgelopen zomerreces liet Baudet zich naakt op de rand van een zwembad fotograferen. De foto ging viral op sociale media. Als vers gekozen Kamerlid liet hij in het voorjaar van 2017 een vrouwelijke journalist zijn werkkamer in het parlement zien met de woorden: "Wat vind je van mijn neukhok?"

Fortuyns taalgebruik is terug bij Baudet. "De stupiditeit van 'onbenul' Mark Rutte is afgestraft," zei Baudet woensdagavond. Fortuyn zei in 2001: "Kok is bang voor mij. Niet alleen vanwege mijn intellectueel geweld, maar ook omdat hij een kwaad geweten heeft."

Thierry Baudet spreekt de aanwezigen toe tijdens de uitslagenavond van de verkiezingen Beeld ANP

Beiden flirten nadrukkelijk met het hoogste politieke ambt. "Vergis je niet, ik word de minister-president van dit land," sprak Fortuyn met priemende vinger tegen de draaiende camera door het raam van zijn Jaguar.

Ook Baudet wil Nederland redden. "Het enige waar ik nu nog aan werk is een autobiografie waarin ik zo'n beetje uitleg hoe het allemaal zo gekomen is en waarin ik mijn politieke programma nog eens kan toelichten. Het boek kan dan in de aanloop van de nieuwe verkiezingen verschijnen, in het jaar dat ik minister-president ga worden."

Demoniseren
De overeenkomsten met Fortuyn baren sommigen ook zorgen. "Thierry moet oppassen, ik vrees voor zijn veiligheid," zegt Mat Herben. Voor Hans Smolders is het tijd voor actie: "Zijn politieke tegenstanders en media spelen veel te snel de racistische kaart. Dat triggert labiele mensen die denken: er is weer een racist opgestaan. Ik vind dat minister Ollongren de AIVD een veiligheidsanalyse moet laten maken van Baudet." En Joost Eerdmans: "Dat demoniseren moet stoppen, het gaat zo van kwaad tot erger."

Baudet schuwt hardop filosoferen over een aanslag op zijn leven niet. Nog geen jaar geleden zei hij in Trouw: " Je kan niet echt zeggen dat de wijze waarop Volkert van der G. is gestraft een enorm afschrikwekkend effect heeft, dus ja, ik zal er rekening mee moeten houden dat er ook mensen zijn die mij op die manier het zwijgen willen opleggen. Ik ben niet bang."

Lees ook: Is Forum voor Democratie klaar voor het bestuur? en Forum rukt op met leger onbekenden
Vier Paroollezers over de overwinning van Baudet
Wat zei Baudet nou eigenlijk in zijn overwinningsspeech?

En alles over de verkiezingen in het liveblog


Thierry Baudet van Forum voor Democratie tijdens de herdenking van de moord op Pim Fortuyn. Beeld anp
Forum voor Democratie juicht bij de verkiezingsuitslagen Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden