Achtergrond

Is Nederland klaar voor een nieuwe coronagolf? Door krapte in zorg is ‘lockdown niet zo ver weg’

Het kabinet houdt sterk rekening met een nieuwe opleving van het coronavirus in het najaar. Nederland is daar niet klaar voor, vrezen experts en Kamerleden. ‘Een nieuwe lockdown is niet ver weg’.

Niels Klaassen
Een verpleger in Amsterdam UMC, locatie AMC. Ziekenhuizen kampen met personeelstekort en een bulk inhaalwerk. Beeld Jakob van Vliet
Een verpleger in Amsterdam UMC, locatie AMC. Ziekenhuizen kampen met personeelstekort en een bulk inhaalwerk.Beeld Jakob van Vliet

Beter communiceren over onzekerheden, goed ventileren, medische tunnelvisie voorkomen, sneller vaccineren en: doe als de Denen doen. Veel van de aanbevelingen die corona-experts maandag in de Tweede Kamer deelden, zijn weinig revolutionair.

Die adviezen klonken misschien vernieuwend toen de pandemie twee maanden onderweg was, maar na twee jaar corona hebben ze iets weg van een zelden gewassen stoffen mondkapje: weinig effectief, een beetje muf.

En toch is het nodig om parlement en publiek van de risico’s te doordringen, waarschuwen deskundigen. De pandemie is niet voorbij. Niemand wil het horen misschien, maar een nieuwe coronagolf in het najaar is zeer wel mogelijk, al is onduidelijk hoeveel problemen de nieuwe subvarianten BA.4 en BA.5 van omikron gaan veroorzaken. Ook is nog niet bekend of andere mutanten zullen opkomen die nog ziekmakender zijn, net zomin als we weten hoelang mensen na een infectie of boosterprik beschermd zijn tegen besmetting of ernstige ziekte.

Nieuwe golven

Daarom stellen diverse experts: wees voorbereid op het ergste. En daar schiet Nederland te kort, vrezen ze. “De bereidheid tot vaccinatie neemt af,” waarschuwt Xander Koolman, hoogleraar en sectiehoofd gezondheidseconomie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Zelfs in het waarschijnlijkste ‘griep-plus’-scenario riskeren we lockdowns. Daar zijn we niet zo ver van weg, denk ik, omdat de zorg nu niet zo is ingericht dat nieuwe golven weer normaal kunnen worden opgevangen. Je moet je voorbereiden in vredestijd en dat zie ik niet.”

Taaie ethische kwesties over wie nog een ziekenhuisbed krijgt, moeten juist nu worden beslecht, melden SCP-directeur Kim Putters en Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie. Van der Lippe: “Krijgen covidpatiënten straks weer voorrang? Of kan dat niet meer worden gevraagd van patiënten met andere aandoeningen op de wachtlijst?”

Het kabinet hakt zulke knopen niet door. ‘Schalen we andere delen van de zorg af of laten we een maximaal aantal Covid-19-patiënten toe in de ziekenhuizen?’ herhaalde minister Ernst Kuipers (D66) van Volksgezondheid in zijn brief van april slechts het dilemma. Antwoorden blijven vooralsnog uit. Ervaring leert dat de meeste maatregelen pas worden geaccepteerd als een virusgolf het land in de paniekstand dwingt. Dat moet nu juist anders.

Coronavermoeidheid

Want ook Kuipers houdt ‘serieus rekening’ met een opleving. Haagse ingewijden merken zelfs enige nervositeit op zijn ministerie over de komende herfst. De uitgangspositie is ook beroerd. De kennis over het virus is groot, maar de coronavermoeidheid lijkt groter. En de opofferingsgezindheid is veel kleiner dan bij het begin van de pandemie, al klimmen cijfers rond vertrouwen en draagvlak weer wat op na een diep dal vorig jaar.

Nederland staat dus allerminst klaar. De ziekenhuiscapaciteit is beperkt. Het RIVM mag nog lang niet alle benodigde medische gegevens koppelen vanwege privacyhobbels. De coronawetgeving is niet klaar voor een nieuwe storm: een meerderheid van de Eerste Kamer neigt ernaar om dinsdag de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 weg te stemmen. Een degelijke juridische basis voor maatregelen als afstand houden en mondkapjes dragen ontbreekt daarna.

En de GGD’en zullen naar schatting nog altijd zes weken nodig hebben na een politiek besluit tot een massale nieuwe vaccinatieronde. Dat is een eeuwigheid voor wie de trauma’s van de eerdere trage starts van vaccinatiecampagnes nog niet heeft verwerkt. “Een go of no-go heb je nodig,” zei GGD-directeur Covid-19-bestrijding Jaap Eikelboom. “Dan kost het zes weken om naar anderhalf miljoen vaccinaties per week te kunnen gaan.”

Toegangsbewijs

Het kabinet komt volgende maand met een concrete langetermijnaanpak, die bevat onder meer speciale plannen van afzonderlijke bedrijfstakken rond ventilatie en extra maatregelen in de ziekenhuizen. Een herinvoering van het coronatoegangsbewijs behoort ook tot de mogelijke instrumenten, maar de brief met details komt pas in juni naar het parlement.

Langere voorbereidingstijd voor de GGD, personeelskrapte in ziekenhuizen, afnemende vaccinatiebereidheid: de problemen leveren een déjà vu op voor de Tweede Kamerleden. De coronamoeheid wordt allengs erger – en dat is bij de zuiderburen niet anders, vertelde de Belgische viroloog Marc van Ranst: “Wij hebben interesse verloren in het virus, maar andersom blijft het virus wel geïnteresseerd in ons. Er zullen nieuwe golven komen, dan is het aan ons ervoor te zorgen dat het golfjes blijven.”

De langetermijnscenario’s

Het kabinet houdt na consultatie van de wetenschappelijk adviseurs van WRR en KNAW rekening met vier toekomstscenario’s rond het coronavirus. Op basis daarvan wordt het langetermijnbeleid bepaald.

Scenario 1: Verkoudheids. Het coronavirus leidt alleen tot milde klachten, vergelijkbaar met een verkoudheid. Er is geen grote druk op het zorgsysteem.

Scenario 2: Griep-plus. Er is sprake van (periodieke) uitbraken met een ernstiger, griepachtig verloop. Dit kan tot zware belasting van de zorg leiden, zeker als het virus samenvalt met een stevig griepseizoen.

Scenario 3: Continue strijd. Er is groot risico op overbelasting van de zorg, door bijvoorbeeld een nieuwe variant die besmettelijker is, door een onzeker of ernstiger ziektebeeld en/of als gevolg van afnemende immuniteit.

Scenario 4: Worst case. Een situatie met (zeer) hoge ziekte- en sterftecijfers, bijvoorbeeld als gevolg van een nieuwe, ernstige variant. Een mutant die veel slachtoffers eist en waartegen opgebouwde immuniteit en vaccins slechts in beperkte mate beschermen. De kans dat dit scenario zich voltrekt, is erg klein, maar bestaat wel. Op dat moment zal de overheid aan de ‘noodrem’ moeten trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden