Plus

Is de ommekeer nabij? Een nadere blik op de lichtpuntjes van het RIVM

Na een stuwmeer aan slecht nieuws ziet virusbestrijder Jaap van Dissel woensdag voor het eerst belangrijke lichtpuntjes: de besmettingsfactor en de nieuwe ziekenhuisopnames vlakken wat af. Waar is zijn optimisme op gebaseerd? 

Diederik Gommers (links), anesthesioloog-intensivist in het Erasmus MC, en Jaap van Dissel (rechts), directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM, praten de Tweede Kamer bij over de ontwikkelingen rond het coronavirus, voorafgaand aan een debat.Beeld ANP

In tijden van dagelijkse buikpijn-bulletins over nieuwe doden en besmettingen had RIVM-directeur Jaap van Dissel plots een bemoedigende boodschap, woensdagvanochtend in de Tweede Kamer. Terwijl het aantal doden steeg naar 356 en ziekenhuizen zich opmaken voor de grootste patiëntenhausse in de moderne geschiedenis, geeft een aantal ontwikkelingen Van Dissel hoop. Wat ziet hij dan? En wat kunnen we ermee?

De R

De R zit in de maand, en hoe. Het is één van de belangrijkste letters in het lexicon van de epidemiologen en virologen. R0 staat voor het aantal mensen dat een (corona)patiënt gemiddeld besmet. Ligt die factor tussen de twee en de drie dan is er eigenlijk geen houden aan, en zie je de explosieve groei die Nederland - net als China en Italië en een groot deel van de wereld - de afgelopen weken teisterde.

Door minder sociaal verkeer en opbouw van immuniteit moet de R-factor dalen en de groei afvlakken, en dan zal het aantal besmette personen ook gaan dalen. En dat is precies wat het RIVM nu constateert, na invoer van alle gegevens en contactonderzoeken bij coronapatiënten. Bij de uitbraak begin maart besmette een gemiddelde patiënt nog bijna twee anderen, inmiddels - ook na allerlei sociale restricties - kruipt de R richting de één in het model dat Van Dissel aan de Tweede Kamer liet zien. En als de R onder de één komt, sterft een epidemie, vertelt hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht): “Als het RIVM ziet dat de R daalt, is dat op zich positief. Alleen ga je dat nu niet meteen terugzien in dalende aantallen doden of ziekenhuisopnames. Dat volgt daar weken later op.”

De zwarte lijn is de ontwikkeling van de R, waar Van Dissel aan refereert. Hoe hoger die R is, hoe meer anderen een coronapatiënt besmet. Als de R rond de 1 ligt, blijft het aantal patiënten grofweg constant. Iedere patiënt besmet 1 andere persoon, maar wordt zelf (meestal) ook weer beter. Bij een R onder nul dooft het virus uit.Beeld RIVM

De stroom zieken lijkt zich te stabiliseren

Het RIVM stelde vandaag ook dat het aantal nieuwe ziekenhuisopnamen mogelijk afvlakt. Dat inzicht komt voort uit een nieuwe manier van rapporteren. De nieuwe methode geeft volgens het RIVM een beter beeld dan de dagelijkse updates die de afgelopen weken over het land werden uitgestort. De grafieken die nu getoond worden, laten inderdaad een vlakkere lijn zien, sinds een dag of vijf. De toekomst zal leren of dat beeld stand houdt.

Tekst loopt door onder de grafiek

Het RIVM heeft nóg een statistiek waar hoop uit put. Voor elke patiënt bekeken onderzoekers op welke datum ze precies besmet zijn. Als dat aantal per besmettingsdatum oploopt, is dat geen goed signaal. Iedere dag worden dan immers meer mensen ziek. Het virus grijpt dan nog steeds om zich heen.

In de analyse van het RIVM, die nog wel met veel onzekerheden is omgeven, loopt de lijn sinds 11 maart echter redelijk vlak. Een vlakke lijn betekent dat het tempo waarin het virus zich verspreidt constant is: elke dag worden evenveel mensen ziek. Met andere woorden: het virus is onder controle.

De datum van 11 maart lijkt verklaarbaar. Een dag eerder kwamen de eerste echt forse maatregelen in Brabant - evenementen werden afgelast, Brabanders moesten zo veel mogelijk thuis werken. Nog een dag daarvoor kondigde Mark Rutte aan dat Nederlanders geen handen meer mochten schudden. Op 12 maart werden landelijk alle grote evenementen afgelast. Mogelijk hebben deze maatregelen dus effect gehad.

En nu de realiteit, in een ziekenhuis in Breda

Jan Kluytmans, arts-microbioloog in het Amphia Ziekenhuis in Breda, bekeek de toch voorzichtig positieve stemming boven de rivieren met enige reserve. “Het is te vroeg voor conclusies,” zegt hij. “Bij ons in het ziekenhuis zien we dit nog niet terug.”

Net als andere Brabantse ziekenhuizen staat ook het Amphia nog steeds onder hoogspanning. Woensdag waren er 110 bewezen en 26 verdachte coronagevallen in Breda opgenomen. Als er de afgelopen dagen niet honderden Brabantse patiënten naar het noorden waren vervoerd, waren dat er nog een stuk meer geweest.

Kluytmans vreest dat de het RIVM te vroeg victorie kraait, en dat de cijfers niet de meest actuele stand van zaken tonen. ‘Ik ben bang dat er een vertraging in de rapportage vanuit de GGD zit,’ meldt hij op twitter. Een woordvoerder van het RIVM bestrijdt dat - uitzonderingen daargelaten zijn de gemelde ziekenhuisopnamen maximaal 24 uur oud, stelt hij.

Hoe dan ook: de stroom nieuwe patiënten houdt voorlopig niet op in Brabant, integendeel, bevestigt ook een woordvoerder van ROAZ, waarin de ziekenhuizen verenigd zijn. De piek wordt in Brabant dit weekend verwacht. “We zien hier nog steeds een storm op ons afkomen.”

Wanneer werden de maatregelen genomen?

6 maart: Brabanders die kuchen moeten binnen blijven (19 dagen geleden)
9 maart: Nederlanders mogen geen handjes meer schudden (16 dagen geleden)
10 maart: Geen grote evenementen in Brabant, zo veel mogelijk thuiswerken (15 dagen geleden)
12 maart: Geen grote evenementen in Nederland, zo veel mogelijk thuiswerken (13 dagen geleden)
15 maart: Horeca dicht, scholen zoveel mogelijk dicht (10 dagen geleden)
23 maart: Samenscholingsverbod (2 dagen geleden)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden