PlusAnalyse

Informateur kan vertrouwenskwestie nu bijna niet meer voor zich uit schuiven

Volgens demissionair premier Mark Rutte is er rondom de toeslagenaffaire niets vreemd of onoorbaars gebeurd in de ministerraad. Beeld EPA
Volgens demissionair premier Mark Rutte is er rondom de toeslagenaffaire niets vreemd of onoorbaars gebeurd in de ministerraad.Beeld EPA

De tweede formatiepoging draaide om kweken van vertrouwen. Dat plan is door nieuwe ophef over de toeslagenaffaire doorkruist. De argwaan is groter dan ooit.

Het recept voor informateur Herman Tjeenk Willink was: rust, inhoud en vooral het gedeukte onderlinge vertrouwen tussen partijen op het Binnenhof herstellen. Woensdag werd dat proces fors teruggeworpen. Nieuws over de toeslagenaffaire werpt een schaduw over de formatie.

Notulen

RTL Nieuws sprak met bronnen die de notulen van de ministerraad uit november 2019 hebben ingezien. Daaruit zou blijken dat in het kabinet diverse keren werd geklaagd over kritische Kamerleden, zoals CDA’er Pieter Omtzigt en SP’er Renske Leijten, die zich hadden vastgebeten in de toeslagenaffaire. Ministers vonden dat Kamerleden de affaire te veel aan het opstoken waren. Bovendien zou in de ministerraad zijn afgesproken de Tweede Kamer niet alle informatie te geven die was gevraagd.

Waar Tjeenk Willink hoopte over ‘maatschappelijke problemen’ te spreken met de fractieleiders, ging het plots over het onderwerp dat de informateur voor zich uit hoopte te schuiven: het wantrouwen tussen Tweede Kamer en kabinet. En meer specifiek: de achterdocht richting Mark Rutte en zijn regeringspartners CDA en D66.

De SP ziet in het nieuws van RTL het bewijs dat Rutte ‘alweer’ heeft gelogen. “Hij heeft zelf expliciet in de Tweede Kamer gezegd bezwaar te maken tegen de suggestie alsof het kabinet willens en wetens informatie had achtergehouden.”

Open wond

Ook andere partijen waaronder PVV, PvdA en Denk grepen het RTL-stuk aan om de schijnwerpers weer op Rutte te zetten. Rutte houdt vol dat er geen informatie is achtergehouden. “Er is niets vreemds gebeurd, niets onoorbaars. Maar we zullen zorgvuldig reageren op vragen die leven.”

De toeslagenaffaire was al een open wond in Den Haag. Woensdag werd daar weer een schep zout in gegooid. En niet alleen Ruttes geloofwaardigheid staat op het spel. Ook CDA-leider Wopke Hoekstra – zelf dus ook deel van het bekritiseerde kabinet – wordt nadrukkelijk genoemd in het artikel van RTL.

Volgens de bronnen zou Hoekstra als minister van Financiën in de ministerraad over partijgenoot Omtzigt hebben gezegd: “We hebben geprobeerd de heer Omtzigt te sensibiliseren, maar dat is niet gelukt.” Ofwel: we zullen Omtzigt, die zich had vastgebeten in de affaire, proberen ‘tot rede te brengen’. Dit appelleert natuurlijk aan de indruk die al bestond: dat Omtzigt werd tegengewerkt. Juist hierdoor mislukte de eerste formatiepoging (na het ‘functie elders’ dat uitlekte, de nieuwe baan die Kamerlid Omtzigt moest krijgen). Hoekstra nam het toen uitdrukkelijk voor ‘onze Pieter’ op, nu zou hij zich mogelijk zelf ook schuldig hebben gemaakt aan het tegenwerken van Omtzigt. En de relatie tussen Hoekstra en zijn nummer 2 (nog steeds oververmoeid thuis) was al niet zo geweldig.

Kaag

Ook voor D66-leider Sigrid Kaag, die haar partij naar de tweede plaats bracht met de verkiezingen, dreigt schade. Ook zij zat bij de ministerraden waar de toeslagenaffaire besproken werd. Pijnlijk, want zij won in de verkiezingen met de leus dat er ‘nieuw leiderschap’ nodig was. Nu dreigt de ‘oude politiek’ waar ze deel van was, haar schade te berokkenen.

Kaag zei dat ze niet meer precies wist of ze ‘op die momenten er bij was’ in de ministerraad. “Ik weet niet of ik in Nederland was of in Niger.”

Het kabinet werkt nu aan een brief met daarin een reactie op het RTL-verhaal. Daarna volgt een debat met de Tweede Kamer. Hoe dan ook blijft Tjeenk Willink achter met de scherven. Volgende week woensdag zou de informateur zijn verslag van drie weken aftasten opdienen. Hij hoopte de vraag wie-wil-nog-in-een-kabinet-met-Rutte uit te stellen, maar deze is nu meer aan de orde dan ooit.

Wantrouwen

De oppositiepartijen grijpen het nieuws van RTL aan om het vuurtje nog eens op te poken. Lilian Marijnissen (SP) eist van Kaag dat ze nu net als zij hardop zegt nooit meer met Rutte in een kabinet te gaan zitten. “Of is dit wat mevrouw Kaag bedoelt met nieuw leiderschap?” PVV-leider Geert Wilders wil ‘nu meer dan ooit’ nieuwe verkiezingen. En de PvdA benadrukt dat Rutte geprobeerd heeft ‘volksvertegenwoordigers onder de duim te houden’.

Zo is de opdracht van Tjeenk Willink al bijna mislukt: het onderlinge wantrouwen is eerder toegenomen dan afgekalfd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden