Plus

Informateur Hamer: de vraag ‘wie met wie’ overschaduwde elk gesprek over de inhoud

De verhoudingen in Den Haag zijn verziekt. Het ontbreekt partijen aan moed om een nieuwe regering te vormen. Informateur Mariëtte Hamer slaat alarm: ‘Dit is zeer onbevredigend en zeer zorgelijk.’

Informateur Mariette Hamer geeft een toelichting op haar eindverslag in de Oude Zaal van het Tweede Kamergebouw. Beeld ANP
Informateur Mariette Hamer geeft een toelichting op haar eindverslag in de Oude Zaal van het Tweede Kamergebouw.Beeld ANP

Het eindverslag van informateur Mariëtte Hamer en haar mondelinge toelichting gisteren waren één grote waarschuwing aan het adres van de zes ‘brede middenpartijen’ VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. Als zelfs deze ooit constructieve partijen na maanden nog niet in een coalitiebootje willen stappen, wie moet dan nog die handschoen oppakken in een versplinterd parlement met sterke populistische flanken?

“Dit is zeer onbevredigend, echt zeer, zeer zorgelijk ook,” zei de SER-voorzitter toen ze na maanden praten, wikken en wegen met lege handen naar de Kamervoorzitter moest. “Met alle grote problemen verdient ons land een stabiel kabinet met voldoende politiek draagvlak.”

Missie mislukt, is haar trieste conclusie 170 dagen na de verkiezingen van 17 maart. Inhoudelijk komen de partijen een heel eind, maar alle gesprekken stranden bij de vraag ‘wie met wie’ een verbond aan wil, of aandurft.

Dan domineren plots beeldvorming, risico­analyses en profileringskansen. Hamer zag het bij elk van de zes overgebleven partijen: allemaal maken ze zich zorgen over hoe het overkomt bij de achterban en in de media: “Hoe zit het met de stabiliteit van een variant, vragen ze zich af. Zit ik straks als enige tussen allemaal linkse of rechts-conservatieve partijen?” Dit alles maakt de formatiepuzzel ‘steeds moeilijker’.

Diep onderling wantrouwen

Meest voor de hand ligt nu een minderheids­kabinet met VVD, D66 en CDA, denkt Hamer. Maar er is veel kapot gegaan op het Binnenhof de afgelopen maanden. De tamme verkiezingscampagne werd gevolgd door een verhitte verkennersfase, met uitgelekte notulen en diep onderling wantrouwen na ‘Omtzigt-gate’. Die ontploffing dreunt nog na, zag Hamer tijdens de urenlange sessies in de Stadhouderskamer.

“Het moet snel weer tot werkbare relaties komen.” De bal legt ze bij de VVD. “Dat is geen extra huiswerk, maar dat hoort historisch gezien wel bij de rol van de grootste partij. Daar moet hij (Rutte, red.) zijn eigen oplossingen bij vinden.”

Een doorbraak is nodig, denkt Hamer. “Het risico dat partijen niet meer tot elkaar komen, was de afgelopen fase zeer groot.” Ze noemt het lijntje om dan maar tot een minderheidskabinet te komen ‘zeer broos’. Zelfs dat zou dus kunnen mislukken. “Het is de verantwoordelijkheid van alle betrokken partijen zich dit te realiseren en het vertrouwen van de kiezer niet verder te verkleinen.”

Inhoud

Hamer verborg haar frustratie niet. Terwijl de vooruitzichten aanvankelijk niet zo somber waren. Alle partijen sloten zich aan bij het appèl van haar voorganger Tjeenk Willink, die aandrong op een formatie ‘vanuit de inhoud’. Dus toen Hamer in juni een doorbraak wilde forceren en VVD en D66 een aanzet tot een regeerakkoord liet schrijven, leidde dat tot ‘positieve energie’. En inhoudelijk zou het schrijfwerk best de politieke steun van een meerderheid moeten kunnen halen. “Maar het gesprek over de inhoud wordt al snel verlaten om het toch weer over ‘wie met wie’ te hebben.”

Helemaal nul is het resultaat na vier maanden verkennen en informeren ook weer niet. Het basisstuk dat VVD en D66 deze zomer schreven, leverde misschien geen doorbraak op, maar kan wel een handvat zijn in een volgende fase verder te praten. Gisteren stuurde Hamer die opzet ook mee naar de Kamer.

Enkele losse plannen op rij: kinderopvang moet gratis worden – mits dat betaalbaar is. De leerplicht zou moeten gelden voor kinderen vanaf 4 jaar, er moet een gratis lunch komen op scholen in arme wijken en spionage door bijvoorbeeld Russische geheim agenten moet strafbaar worden – wat het nu nog niet is.

Het document is verder een klassiek compromis: soms leest het alsof VVD en D66 om en om zinnen aan de tien pagina’s toevoegden. Illustratief voorbeeld zijn de alinea’s over klimaat: de Europese vergroeningsdoelen moeten worden gehaald in 2050, met een versnelling naar 2030, dat zal vast de inzet zijn van D66. Maar dat gaat gepaard met een VVD-sausje: er kan ook geld worden verdiend aan de klimaatplannen.

Politieke keuzes

De consensus is verder wel dat de overheid een ‘krachtige’ moet zijn en regie moet pakken. Op zowel de woningmarkt, waar de bouw verder moet worden aangejaagd, als in de zorg waar marktwerking niet meer heilig is. Flexwerk moet bovendien verder aan banden, als het aan VVD en D66 ligt. En veiligheid moet weer speerpunt worden – zeker door de moord op Peter R. de Vries is die noodzaak voor de zoveelste keer gebleken.

Andere netelige kwesties als stikstof worden niet besproken – iets waar provinciebestuurders vandaag nog hun nood over klaagden. Evenmin is er aan de plannen een prijskaartje gehangen. De financiering van alle ideeën is nog niet doorgerekend.

Toch bevat het wel politieke keuzes. Euthanasiebeleid wordt bijvoorbeeld aan de Tweede Kamer gelaten, wat de ChristenUnie afschrikte. Dat had juist de afgelopen vier jaar bedongen dat het onderwerp in de ijskast bleef. Net als het streven om tot een ‘moderne’ embryowet te komen: ook dat halen VVD en D66 van stal.

Wat al die ‘inhoud’ waard is, zal moeten blijken. VVD-prominent Johan Remkes – alweer de zevende ceremoniemeester die de formatieverkenning mogelijk begeleidt – zal het trio VVD, D66 en CDA (samen 72 zetels) bereid proberen te krijgen tot onderhandelingen over een minderheidscoalitie. Maar meteen daar wijken de voorkeuren alweer af. VVD en CDA zouden best willen praten over een minderheidsregering met D66, maar D66-leider Kaag laat zich over de deelnemende partijen niet uit.

In de wandelgangen van D66 wordt gesuggereerd dat een minderheidskabinet zou kunnen, maar dan zónder het CDA. Dat zien ze bij VVD en CDA weer niet zitten, waardoor ook Binnenhofbronnen vertwijfeld erkennen dat het nog maar de vraag is of er een nieuw kabinet zit voor de kerst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden