PlusAchtergrond

In Nederland lijkt een staatsgreep niet dichtbij, maar ook hier zijn de zorgen over extreemrechts groot

In Nederland lijkt geen staatsgreep ophanden, zoals die in Duitsland werd verijdeld. Maar de zorgen over extreemrechts en antioverheidsdenken zijn groot.

Tobias den Hartog
Duitse agenten deze week tijdens de grootschalige politieactie om een coup van extreemrechts te verijdelen. Beeld AP
Duitse agenten deze week tijdens de grootschalige politieactie om een coup van extreemrechts te verijdelen.Beeld AP

Anders dan in Duitsland is in ons land de dreiging van een staatsgreep niet groot, schat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in. Tegelijk is ook hier ‘dreiging vanuit extreemrechts’. Ook door de ‘vermenging’ met complotdenkers en antioverheidsprotest.

Extreemrechtse mensen spreken af voor ‘wandelingetjes’, een borrel en soms zijn er ook fysieke trainingen, waarbij kleine groepjes neonazi’s elkaar opzoeken. Of ze reizen samen, in tientallen, naar extreemrechtse evenementen in België, Duitsland en Hongarije, zo blijkt uit rapportages van de inlichtingendiensten.

Rassenoorlog

Vorige maand waarschuwde de NCTV nadrukkelijk voor het zogenoemde accelerationisme: de theorie dat een witte etnostaat moet worden geschapen, desnoods via een rassenoorlog. Dat haakt in op de complottheorie dat wereldleiders via hun globalistische plannen de westerse wereld aan het ‘omvolken’ zijn.

Er circuleren online publicaties over grootschalige aanslagen op vitale infrastructuur als het stroomnetwerk, telecommunicatie en olietransport, die zouden helpen een rassenoorlog te ontketenen. ‘Er zijn waarschijnlijk een paar honderd Nederlandstalige aanhangers’, schreef de NCTV.

Volgens terrorisme-expert Jelle van Buuren, docent aan de Universiteit Leiden, gaat het in Nederland om een veel kleinere groep dan in Duitsland. Wel ziet hij parallellen, bijvoorbeeld de ‘vermenging’ van extreemrechts met antiregeringsgroepjes. “Maar de Duitse Rijksburgerbeweging die teruggrijpt naar het keizerrijk, zoiets hebben we hier niet op die schaal.”

Hooguit circuleert er een theorie dat het Koninklijk Huis zijn positie zou hebben verspeeld, toen de Oranjes in de Tweede Wereldoorlog ons land ontvluchtten. “Maar hier resoneren dat soort redeneringen veel minder.”

Politieke aansluiting

Het ‘Nederlandstalige rechts-terroristische milieu’ kent bovendien een ‘lage organisatiegraad’, stelt de NCTV. Het gaat om kwetsbare jongens en mannen van 13 tot 30 jaar oud, die vaak een instabiele thuissituatie kennen en soms kampen met psychosociale problemen.

In welke mate zij zich aangetrokken voelen tot politieke partijen, laat de NCTV altijd het midden. In Duitsland zou woensdag een voormalig parlementariër van de rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) zijn opgepakt. GroenLinks-leider Jesse Klaver haalde daarop woensdag de woorden van FvD’er Gideon van Meijeren aan. Die sprak recent zijn hoop uit voor een ‘fluwelen revolutie’, waarbij mensen naar het parlement zouden gaan en niet meer vertrekken tot het kabinet was afgetreden. “Dit is waarom woorden er toe doen,” zei Klaver. “Oproepen om bij wijze van spreken het parlement te bezetten zijn niet onschuldig, maar kwalijk en ondermijnend.”

Pieter-Jaap Aalbersberg, Nationaal Coordinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Beeld Guus Schoonewille
Pieter-Jaap Aalbersberg, Nationaal Coordinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).Beeld Guus Schoonewille

Aanwijzingen voor een coup, of de bezetting van het parlement, zijn er in Nederland niet. Wel werden dit jaar nog twee mannen die elkaar niet kenden, aangehouden voor het bedreigen van premier Mark Rutte. Ook doet de politie onderzoek naar een vermeend plan van een criminele groep om prinses Amalia te ontvoeren.

Militairen

Bij succesvolle staatsgrepen is dikwijls ook het leger betrokken, maar daarop lijkt het ministerie van Defensie alert. Zo signaleerde de militaire inlichtingendienst MIVD in 2020 nog een ‘toegenomen interesse van rechts-extremistische jongeren voor een carrière binnen de Nederlandse krijgsmacht’. Hoeveel militairen zijn ontslagen na extreemrechtse uitlatingen is goeddeels onbekend; tot 2019 ging het in elk geval om 4 ontslagen in 21 onderzoeken.

Een woordvoerder van de NCTV zegt dat het beeld van de diensten zo is dat een staatsgreep in ons land niet direct gevreesd hoeft te worden. “Het is al met al van een andere orde hier.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden