PlusAchtergrond

In Den Haag weet inmiddels iedereen: de ChristenUnie is een gewiekste club die weet hoe de macht werkt

Carola Schouten en Gert-Jan Segers arriveren voor een voortgangsgesprek van informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees. Beeld Robin van Lonkhuijsen/ANP
Carola Schouten en Gert-Jan Segers arriveren voor een voortgangsgesprek van informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees.Beeld Robin van Lonkhuijsen/ANP

Tegen wil en dank belandt de ChristenUnie opnieuw in het kabinet. Zo is het beeld, althans. In Den Haag kennen ze de compacte christelijke partij als een gewiekste club die weet hoe de macht werkt.

Hanneke Keultjes en Niels Klaassen

Partijleider Gert-Jan Segers stond eind deze zomer na zijn zoveelste gesprek met de informateurs met een licht schuddend hoofd de pers te woord. “Ik heb niet gehoord dat ik gewenst en nodig ben (...) het houdt een keer op.”

Ja, natuurlijk kwam hij telkens opdraven. Uit beleefdheid natuurlijk. Plichtsbesef. “Als je wordt uitgenodigd, ga je.” Steeds straalde Segers uit dat de ChristenUnie ‘als tiende partij’ geen al te grote broek moest aantrekken.

Maar zie daar, maanden later: opnieuw zit de ChristenUnie in het centrum van de macht, in het kabinet-Rutte IV. Weer heeft de partij slechts vijf zetels. De nog altijd kleinste regeringspartij wordt inmiddels niet meer denigrerend als onervaren of naïef weggezet. De partij is ‘door de wol geverfd’, klinkt het bij politici van andere partijen.

Al zorgt hun onderhandelingsstijl voor ergernissen. Als een onderwerp voor de ChristenUnie een brug te ver gaat, komt nog nét niet de Bijbel op tafel. Wel klinken er rap teksten als ‘dat ligt ons zwaar op de maag’ of ‘dit gaan wij niet meemaken’ – óók als het niet om medisch-ethische onderwerpen gaat. “Ze oefenen macht uit via moreel gezag,” zegt een ingewijde. “Dan gebruiken ze gewichtige termen als gewetensvol, alsof anderen géén geweten hebben.” Dat is volgens deze bron ‘gewoon tactiek’.

‘Functie-elders’-debat

Bij de ChristenUnie zelf wordt dat weggewuifd. Zulke grote woorden worden heus niet zomaar gebruikt, zegt een onderhandelaar. “Als je elke keer boos wordt, is dat aan inflatie onderhevig.” CU-politici merken echter ook dat hun woorden worden weggezet als bluf.

Zo trok een CU-bewindspersoon afgelopen jaren een streep in het Groninger gasdossier. Als Rutte III meer gas zou opboren, deed deze politicus niet meer mee. Eerst werd dat dreigement in twijfel getrokken. “Ik zei: je kunt het niet geloven, maar dan ga je het wel merken.”

Niet altijd worden die dreigementen hard gemaakt. Als Segers kort voor Pasen stoer stelt dat hij na het ‘functie elders’-debat niet meer met Rutte in één kabinet wil – ‘daarvoor is te veel gebeurd’ – wordt hij in VVD-kringen weggezet als Judas. Segers slikt de harde woorden daarna snel weer in.

Arbeidsethos

Er klinkt ook lof. Regeren is hard werken, met een kleine club Kamerleden en medewerkers. Wandel op een drukke vergaderdag een paar minuten door de CU-vleugel in het Kamergebouw en het wordt direct duidelijk.

‘Corona-Kamerlid’ Mirjam Bikker zit ’s ochtends alweer in een commissiezaal voor een debat over gevangenissen, terwijl ze de dag ervoor nog tot twee uur ’s nachts in de plenaire zaal over corona stond te debatteren. Vanwege haar arbeidsethos krijgt ze de bijnaam ‘Mirjam Bikkel’.

Kamerlid en financieel ‘genie’ Pieter Grinwis beent dezelfde ochtend bellend door zijn werkkamer, hij moet vanwege allerlei formatiegesprekken een overleg schrappen, vertelt hij aan de politiek assistent van een minister. Even later: “Dat doet even zeer.” Met pretoogjes: “Maar dit gaat echt voor.”

Tropenjaren

Grinwis was compleet ondergedompeld in de formatie, als enige Kamerlid zat hij aan veel zijtafels – klimaat, wonen, financiën – waar over deelonderwerpen werd onderhandeld. Aan al die tafels zag Grinwis steeds andere gezichten, maar hij kon met de informatie van de ene discussie beter beslagen ten ijs komen bij de andere. Dat is goud waard in de politieke snelkookpan van coalitieonderhandelingen.

Wéér onderhandelde de ChristenUnie immers mee over een nieuw kabinet. Of, beter, een doorstart van het huidige kabinet: VVD, D66, CDA en ChristenUnie. In tegenstelling tot 2017 was het dit keer een ‘moetje’. Partijleider Segers meende na de verkiezingen van maart 2021 dat het ‘voor de partij’ beter was om in de oppositie plaats te nemen. Het waren tropenjaren voor zijn kleine partij, de machtspositie is geen streven op zich, klinkt het.

In 2017 speelden er andere motieven. Segers vond het toen juist goed om weer een keer mee te regeren, om te laten zien dat de partij geen ‘eendagsvlieg’ is. Tussen 2007 en 2010 debuteerde de ChristenUnie immers in Balkenende IV; toen nog met zes zetels. Dagblad Trouw kopte dat de ChristenUnie de ‘grote winnaar’ was van de formatie, maar CU’ers beschouwen die periode niet als triomftocht. Aan álles moest de ChristenUnie wennen.

Aan de media-aandacht bijvoorbeeld: ineens kwamen er hordes journalisten en cameraploegen naar congressen. Die waren dan vooral geïnteresseerd in het zingen aan het begin. “Dat vonden ze een soort folklore,” herinnert een fractielid uit die tijd zich.

Ook aan de Haagse mores was het wennen. In het begin durfde partijleider André Rouvoet de agenda voor het wekelijkse overleg tussen CU-bewindslieden niet eens te delen. Fractieleider Arie Slob kreeg die agenda dan van zijn PvdA-collega Jacques Tichelaar. Pesterig zei Slob dan tijdens het overleg: “André, vergeet je agendapunt 7 niet?”

Successen verkopen

Gedurende de 3,5 jaar dat Balkenende IV regeerde, moest de ChristenUnie vooral ‘blauwhelmen’ tussen de immer ruziënde coalitiepartners CDA en PvdA. Het ging, stellen ingewijden, ten koste van de eigen zichtbaarheid. Behoorlijk wat partijleden zegden hun lidmaatschap op en de ChristenUnie verloor bij de verkiezingen één zetel.

Toch wist de ChristenUnie ook in het interbellum tussen regeerperiodes wel een flinke en zichtbare stempel op het beleid te drukken. Nadat het gedoogkabinet met de PVV was gevallen, zette de partij in 2012 haar handtekening onder een akkoord waarin 12 miljard euro werd bezuinigd. En later, als lid van de zogeheten constructieve drie (C3), hielp de ChristenUnie samen met D66 (óók toen) en SGP Rutte II aan gedoogsteun. Dat alles heeft de partij volwassen gemaakt.

Segers lijkt ondertussen de lessen van de interne evaluatie in zijn oren te hebben geknoopt. Successen worden verkocht, nederlagen worden geduldig uitgelegd aan de achterban en de partijleider blijft in de Kamer.

Ontworstelen aan het coalitiekorset

“We zijn geen machtspartij,” bezweert Segers in zijn werkkamer. “Maar ook geen partij die aan de zijlijn met de idealen staat te wapperen.” Segers had al zo vaak een beroep gedaan op begrip van de achterban. Dat krediet is ook een keer op. Alle reden om de coalitietrein dit keer voorbij te laten rijden.

Na de zomer maakt de ChristenUnie werk van de oppositierol. De partij ontworstelt zich aan het coalitiekorset. Zo regelt de ChristenUnie samen met de SP extra salaris voor zorgpersoneel, steunt CU een motie van afkeuring (over de Afghaanse evacuatiemisser) tegen het kabinet waar ze nota bene zelf in zit. En niet veel later stemt de ChristenUnie tegen de coronatoegangsbewijzen.

Maar politieke regelaar Grinwis werkt óók constructief mee aan de motie die tijdens de Algemene Beschouwingen extra investeringen mogelijk maakt. Het prijskaartje is wel fors: de VVD zou aanvankelijk één miljard euro bieden, maar onder meer de ChristenUnie eist minstens twee miljard. Zo toont de partij ook: zonder ons wordt het ploeteren. Daardoor nemen de andere coalitiepartijen in die weken definitief afscheid van de optie van een minderheidskabinet. Met onder meer de ChristenUnie die zo zijn tanden laat zien, wordt dat instabiel en peperduur.

De deur helemaal dichtgooien doet Segers tegelijkertijd ook niet. Nooit. Als een van de informateurs hem uitnodigt, komt hij. Andere partijen zien er een bewuste strategie in: “Hij wilde het draadje niet zelf breken,” zegt een ingewijde. In 2017 had Segers namelijk gezien hoe het weglopen van de formatietafel GroenLinks lang werd nagedragen.

Dát mocht de ChristenUnie in elk geval niet overkomen. Segers zal de komende jaren zeggen: we waren de laatste optie, maar wíj hebben wel verantwoordelijkheid genomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden