PlusAnalyse

In de smalle marges van het coronadebat geldt kritiek al snel als activisme

null Beeld Yoko Heiligers
Beeld Yoko Heiligers

Genoeg gemor over de coronamaatregelen, maar constructieve kritiek ontbreekt. Wie het kabinetsbeleid ter discussie stelt, belandt al snel bij de virusontkenners en complottheorieën.

Nog geen week nadat Herstel-NL met een plan kwam om Nederland uit de coronacrisis te helpen zakte het collectief alweer door zijn hoeven. Eerst stapte econoom en initiatiefnemer Bas Jacobs op, daarna volgden boegbeelden Barbara Baarsma en Coen Teulings. De reden bleef schimmig: Baarsma en Teulings deden er het zwijgen toe, volgens Robin Fransman van Herstel-NL ‘politiek Den Haag’ druk hebben uitgeoefend. Uiteindelijk was het econoom Arnout Boot die in Op1 enige helderheid verschafte: hij had Baarsma en Teulings geadviseerd zich terug te trekken omdat ze ‘een verkeerde afslag hadden genomen’. Herstel-NL was veel te ‘activistisch’ geworden.

Nu was er een hoop af te dingen op het pleidooi om alle maatregelen los te laten en kwetsbare ouderen af te schermen. Er volgde een golf van kritiek: het idee zou onrealistisch en onuitvoerbaar zijn. Dat Herstel-NL gelieerd is aan het Artsen Covid Collectief, een club uit het circuit van de alternatieve geneeskunde, droeg ook niet bij aan de geloofwaardigheid.

Maar de implosie van Herstel-NL toont ook iets anders, namelijk dat de marges van het debat over de coronacrisis behoorlijk smal zijn. Wie een andere aanpak bepleit, waant zich al snel ontheemd in het publieke debat.

Natuurlijk, er klinkt een hoop kritiek. Elke avond zit er in een van de talkshows wel een boze kroegeigenaar, schooldirecteur of winkelier die vindt dat het anders moet. En anders zijn het wel artsen die vertellen dat de maatregelen juist strenger moeten omdat anders de zorg wordt overspoeld. Zo was er vorig jaar een sterk tegengeluid te horen vanuit het Red Team, een club van wetenschappers die fungeerde als een soort schaduwmacht van het OMT. Zij pleitten voor het indammen van het virus in plaats van sturen op zorgcapaciteit, wat het kabinet doet. Maar sinds een paar maanden is het stil rond het Red Team. “We vonden dat we ons ongeloofwaardig zouden maken als we zouden blijven zeuren. Dan word je activistisch, een zeurpiet, drammer,” zei initiatiefnemer en voormalig hoofdinspecteur bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd Wim Schellekens in NRC.

Duister complot

Kritiek op het kabinet wordt dus al snel gelijkgesteld aan ‘activisme’. Mensen en organisaties die zichzelf bij het redelijke midden scharen, willen daar kennelijk van wegblijven. Lang niet iedere criticus voelt ervoor om zich aan te sluiten bij luidruchtige actiegroepen die menen dat het corona­virus een duister complot is en dat Covid-19 niet verdwijnt door vaccineren, maar door te knuffelen. Vrijwel wekelijks vinden er demonstraties plaats, maar die blijven in omvang beperkt. Het woord ‘viruswappie’ dingt ondertussen mee naar woord van het jaar.

Hetzelfde valt al maanden op in de Tweede Kamer: vrijwel alle partijen steunen het kabinetsbeleid en leveren slechts kritiek op detail­niveau. Die kritiek wordt naarmate de verkiezingen naderen weliswaar scherper van toon, maar een fundamenteel debat over de aanpak (waarom koos Nederland niet voor indammen, hoe moet het land straks weer open, hoeveel grondrechten zijn we bereid in te leveren?) ontbreekt. De enige partij die een fundamenteel andere koers vaart is Forum voor Democratie, dat de ernst van het virus volkomen ontkent, complottheorieën verkondigt en zich daarmee buiten de orde plaatst.

Dat de meeste partijen zich in moeilijke tijden achter de leider scharen, rally round the flag, is niet nieuw. En dat er in een crisis zo omvangrijk en gecompliceerd als deze geen makkelijke oplossingen zijn, is evident. Maar het ontbreken van een werkelijk brede discussie over hoe Nederland hieruit komt baart zorgen, en leidt tot een ‘democratisch vacuüm’, zo zei bestuurs­socioloog Mark van Ostaijen afgelopen zaterdag in een boeiend gesprek op Radio1. “Wat valt er nog te kiezen als er vrij weinig partijen tegenspraak konden bieden? Dan ga je of achter de leider staan, of je gaat naar de flanken. Je ziet de polarisatie hierdoor sterker worden.”

Dor hout

Presentator Jort Kelder voegde zijn ervaring toe: “Mensen durven zich niet te uiten, want je wordt monsterlijk afgemaakt.” Toen hij in april zei dat ‘we 80-plussers die dik zijn en gerookt hebben’ aan het redden zijn, was hoon zijn deel. Hetzelfde gebeurde met opiniemaker Marianne Zwagerman, die sprak over ‘dor hout’.

Het waren knuppels die in de beginmaanden van de crisis weinig subtiel in het hoenderhok werden gegooid, en misschien wel vanwege die onbehouwen toon ook nooit tot serieus debat hebben geleid. Maar binnen een gezonde democratie en in een crisis die zo ingrijpend is, is het hebben van afwijkende zienswijzen te belangrijk om overgelaten te worden aan de flanken. Ostaijen, op Radio1: “Bij bepaalde interventies kun je vraagtekens stellen, en dat is een wezenlijke kerntaak van democratische controle.”

Kelder: “En anders moet Willem Engel het oplossen voor ons.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden