PlusAchtergrond

In de herfst weer een prik tegen het coronavirus, maar waarschijnlijk niet voor iedereen

Corona Vaccinatielocatie bij NDSM loods in Amsterdam in 2021. Beeld Hollandse Hoogte / Nico Garstman
Corona Vaccinatielocatie bij NDSM loods in Amsterdam in 2021.Beeld Hollandse Hoogte / Nico Garstman

Het coronavirus is weer bezig met een opmars. Dat vergroot de kansen op een nieuwe vaccinatieronde later dit jaar. Als er geen variant opduikt die ziekmakender is dan omikron, is de kans klein dat het een grootschalige prikcampagne wordt.

Bas Soetenhorst

Kunnen we op korte termijn al een nieuwe vaccinatieronde verwachten?

“De bescherming van de eerdere vaccinaties en reeds doorgemaakte infecties tegen ziekenhuisopname en sterfte is nog altijd op een hoog niveau. Zolang dat zo blijft is er geen aanleiding om mensen weer te gaan inenten,” zegt Marc Bonten, OMT-lid en arts-microbioloog in Utrecht. “Dus vooralsnog zie ik geen aanleiding om nu zo’n campagne in werking te zetten.”

In het najaar ligt dat anders. “Ik acht de kans heel groot dat er dan opnieuw gevaccineerd gaat worden.”

Een besluit daarover moet het ministerie van Volksgezondheid nemen, dat donderdag de laatste hand legde aan een brief aan de Tweede Kamer over de langetermijnstrategie.

Welke vaccins gaan dan gebruikt worden?

Vier farmaceutische bedrijven – Pfizer/BioNtech, Moderna, het Spaanse Hipra en Sanofi uit Frankrijk – ontwikkelen al enige tijd een aangepast vaccin, dat beter zou moeten werken tegen de varianten van het coronavirus. “Ze zijn allemaal behoorlijk ver,” zegt emeritus hoogleraar Vaccinologie Ben van der Zeijst, die meekijkt met de Europese Unie naar nieuwe vaccins. Afgelopen woensdag presenteerde Moderna de eerste, gunstige resultaten van testen met een aan de omikronvariant aangepast vaccin. Van der Zeijst: “Alle vier komen met zogenoemde bivalente vaccins, gebaseerd op bestaande varianten van het coronavirus.”

Dat vergroot de kans dat het vaccin ook goed werkt tegen toekomstige varianten.

Kan Nederland snel over de aangepaste vaccins beschikken?

“De meeste farmaceuten hebben al een paar honderd miljoen aangepaste vaccins ‘voorgeproduceerd’,” zegt Van der Zeijst. Het Spaanse Hipra verwacht in juli goedkeuring van het Europees medicijnagentschap EMA te krijgen. Het is de bedoeling dat bedrijven waarmee Nederland al eerder contracten heeft afgesloten, bij toekomstige leveranties aangepaste vaccins gaan leveren. In eerste instantie zal het dan om een mix van de huidige en nieuwe vaccins gaan.

Welke groepen komen straks in aanmerking voor een nieuwe prik?

Vermoedelijk ouderen (65- of 70-plussers) en kwetsbare groepen, zoals kankerpatiënten en anderen met een niet goed werkend immuunsysteem. Voor mensen onder de 65 jaar is een extra vaccinatie vermoedelijk niet nodig. “Die hebben nog altijd een goede bescherming tegen ernstige ziekte of sterfte,” aldus Van der Zeijst. “De vaccinatiebereidheid onder jongeren zal ook verder afnemen,” verwacht hij. “Je ziet al dat bijna geen kinderen gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid tot een booster.”

Het zal wellicht anders zijn als er een nieuwe variant komt die ziekmakender is dan omikron. Als die bijvoorbeeld de kenmerken heeft van de deltavariant, die tot begin dit jaar dominant was in Nederland, kan het nodig zijn grotere groepen weer te gaan vaccineren, aldus Marc Bonten. “Het hangt er ook vanaf wat het doel van het kabinet is. Als je niet alleen de druk op de ziekenhuizen wilt verminderen, maar mensen ook wilt beschermen tegen de gevolgen van long covid, kun je eerder besluiten tot een grote vaccinatieronde.”

Dat laatste kan ook wanneer zoveel mensen besmet raken door een nieuwe variant, dat de samenleving ontwricht dreigt te raken. “Vaccinaties kunnen enigszins helpen om het aantal besmettingen terug te dringen.”

Hoe snel kunnen de GGD’en een nieuwe vaccinatiecampagne opzetten?

Volgens minister Ernst Kuipers zijn ze daar redelijk vlot toe in staat. Op dit moment zouden ze 300.000 prikken per week kunnen zetten, over drie weken 500.000 en over zes weken 1,5 miljoen. Of dat in de praktijk ook lukt en niet wordt vertraagd, vooral door gebrek aan menskracht, zal moeten blijken.

Wat zijn de draaiboeken van bedrijven?

Minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid) riep sectoren op om zelf voorbereidingen te treffen op een nieuwe coronagolf. Hoe staat het er in verschillende sectoren voor, nu het aantal positieve coronatests voor het eerst in drie maanden toeneemt?

We hebben de afgelopen twee jaar zoveel uitgeprobeerd, dat de draaiboeken voor een nieuwe coronagolf al klaarliggen. Dat is het geluid wat in verschillende sectoren klinkt – van horeca tot onderwijs. De financiële klap zou een mokerslag zijn, maar voorbereid op maatregelen zijn ze wel.

Neem het onderwijs: het Calandlyceum wil kwetsbare- en examenleerlingen te allen tijde op school ontvangen, zegt rector Wendelien Hoedemaker; leerlingen met corona kunnen in alle gevallen thuis doorwerken en online vragen stellen aan docenten. Arnold Jonk, bestuurder van Staij, heeft ook geleerd van de coronaperiode: halve klassen werkten goed. Ook houdt hij de ventilatie en CO2-meters op zijn 23 basisscholen in Amsterdam-Oost beter in de gaten. De Universiteit van Amsterdam heeft veel geïnvesteerd in ict en goede thuiswerkplekken voor medewerkers.

Contactloos betalen

Dan de cultuursector: directeur Yassine Boussaid van theater de Meervaart is – ondanks de oproep van de minister – nog steeds gebonden aan overheidsmaatregelen, maar wil vooral zelf kunnen bepalen hoe hij bezoekers veilig kan ontvangen. Zijn gebouw kan hij in een handomdraai weer op anderhalve meter afstand inrichten. Wat hij écht niet terug wil zien: verplicht zitten in de foyer. “Dat is niet te handhaven als theatermedewerker. Bovendien gaan de mensen in de Albert Heijn toch ook niet zitten?”

Museum Ons’ Lieve Heer op Solder moet het vooral van buurtbewoners en Amsterdammers hebben: hun bezoek moet zo veilig mogelijk zijn. De ontsmettingszuilen zijn daarom nooit weggehaald, audiotours worden nog altijd ontsmet, en bezoekers kunnen enkel contactloos betalen.

Zomerpersoneel

Bij de horeca klinkt het heel duidelijk: zij gaan niet opnieuw dicht. Dat kan Den Haag niet van ze verwachten, is de teneur. Overige maatregelen zijn bespreekbaar, als de overheid die invoert.

Horecagroep 3WO – met vijfentwintig horecazaken in Amsterdam – heeft de welbekende draaiboeken voor anderhalve meter afstand, aangepaste openings- en sluitingstijden en mondkapjes klaarliggen. Thomas Anderiesen, mede-eigenaar van vijftien horecazaken in de stad, licht het extra aangetrokken zomerpersoneel in dat zij in het najaar door kunnen blijven werken, als bij een volgende coronagolf het ziekteverzuim onder personeel toeneemt.

Het Amsterdamse openbaar vervoer zal blijven rijden, maar het GVB zal wel meer op zijn medewerkers letten. Velen lopen op hun tandvlees, volgens een woordvoerder. Qua maatregelen bepaalt het GVB niet zelf wat het doet, maar luistert het naar het kabinet. Alle spatborden en 1,5 meterstickers zijn dan ook nog in huis.

Spatschermen

En wat doet de werkgever? Over het algemeen hebben werknemers nu een balans gevonden, zegt Jannes van der Velde van werkgeversvereniging AWVN: gemiddeld werkt men drie dagen thuis, twee op kantoor. Veel bedrijven kunnen snel op volledig thuiswerken overschakelen, als de overheid dat adviseert.

Medewerkers van accountantsbedrijf PwC overleggen bijvoorbeeld met hun team over hoe vaak ze op kantoor willen komen. Voor de één is dat vier dagen per week, voor de ander vrijwel niet. Reserveren op kantoor kan terugkomen bij een volgende golf.

ABN Amro-personeel op de Zuidas komt vaker voor enkele vergaderingen of een dagdeel naar kantoor. De woordvoerder van ABN Amro vraagt zich, net als de collega’s in andere sectoren, wel af: wat doe je als een coronagolf weer oplaait, maar de overheid (nog) geen maatregelen oplegt? “Je moet je afvragen wat we als maatschappij acceptabel vinden, terwijl we een veilige werkomgeving moeten garanderen voor iedereen.”

Tahrim Ramdjan

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden