In de bronstijd was er al een voorloper van geld

Mensen moeten betaalmiddelen ­redelijk nauwkeurig kunnen wegen. Dat konden ze in de bronstijd al, ­bewijzen Leidse archeologen.

In Tsjechië zijn betaalmiddelen uit de bronstijd opgegraven, zoals deze ‘ribben’. Beeld Helena Motyčková
In Tsjechië zijn betaalmiddelen uit de bronstijd opgegraven, zoals deze ‘ribben’.Beeld Helena Motyčková

Wie een cake bakt en daar 200 gram bloem voor nodig heeft, pakt de weegschaal erbij. Maar hoe dicht bij die 200 gram zou je in de buurt komen zonder een instrument om te wegen? Onze prehistorische voorouders waren hier een kei in, al hadden ze geen maten, gewichten of schalen. In de vroege bronstijd handelden boerenvolkeren in bronzen voorwerpen met een gestandaardiseerd gewicht, ontdekten twee Leidse archeologen.

Hun analyse werpt een nieuwe blik op het ontstaan van geld als ruilmiddel in Europa, betogen ze in een publicatie die woensdag in het wetenschappelijke tijdschrift Plos One verscheen.

In de geschiedenis van betaalmiddelen is goederengeld – gemaakt van voorwerpen van een bepaalde waarde – een voorloper van muntgeld. Uit de vroege bronstijd, een periode rond 2000 voor Christus, zijn vele koperen en bronzen ringen, ribben en bijlen uit Centraal-Europa bewaard gebleven die niet per se een praktische functie hadden.

Het idee dat deze voorwerpen vroege voorlopers van geld zijn, zingt in de archeologie al langer rond, vertelt archeoloog Maikel Kuijpers (Universiteit Leiden). Sluitend bewijs was er niet. Om voor geld door te gaan, moeten die voorwerpen toch echt gelijk van gewicht of waarde zijn. Anders moet er alsnog over de waarde onderhandeld worden. Hoe de boeren in de bronstijd die gelijkheid zonder weegschaal bepaalden, was onduidelijk.

Hetzelfde gewicht

Kuijpers keek met collega Catalin Popa met een nieuwe blik naar meer dan 5000 voorwerpen. Ze gebruikten een methode gebaseerd op de psychofysica, een vakgebied dat draait om zintuiglijke waarnemingen van eigenschappen. “We kunnen daarmee berekenen hoe goed mensen verschil in gewicht kunnen waarnemen”.

Ze ontdekten dat ruim 70 procent van de ringen niet van elkaar te onderscheiden zijn op basis van gewicht, uitgaande van weging met de hand. Van de ruim 2500 bronzen ringen bijvoorbeeld is 70 procent gevoelsmatig identiek aan een ring van zo’n 195 gram. “Hieruit blijkt dat ze hun valuta in gewicht en vorm standaardiseerden,” zegt Kuijpers. “Het is de vroegste vorm van geld in Europa ten noorden van de Alpen.”

In de bronstijd nam de handel in metalen voorwerpen in Europa een vlucht, vertelt hij. Onze voorouders begonnen het metaal te smelten en in een mal van klei, steen of zand te gieten. Dankzij die mallen konden ze in feite kopieën maken. “De opkomst van deze materialen speelt dus ook een rol in de ontwikkeling die uiteindelijk tot gewichtssystemen zou leiden,” vertelt Kuijpers.

Overigens komt het oudste bewijs van een weegschaal uit Egypte en dateert die vondst van rond 3000 voor Christus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden