Plus

In coronatijd 150 miljoen voor een Rembrandt, kan dat geld niet beter worden besteed?

De Staat geeft in coronatijd 150 miljoen euro uit om een topwerk van Rembrandt in Nederlandse handen te krijgen. Is dat een volledig terechte aankoop of geldverkwisting?

Edwin van der Aa
Koning Willem-Alexander en cultuurminister Van Engelshoven (uiterst links) bij De Vaandeldrager, toen tijdelijk in Nederland voor een expositie.  Beeld ANP /  ANP
Koning Willem-Alexander en cultuurminister Van Engelshoven (uiterst links) bij De Vaandeldrager, toen tijdelijk in Nederland voor een expositie.Beeld ANP / ANP

‘Misschien kunnen jullie onderzoeken hoeveel Nederlanders het beschamend vinden dat er in deze tijd zoveel uitgegeven wordt van ons belastinggeld aan een schilderij? Ik in ieder geval wel. Dit is overbodige luxe in deze tijd!,’ vraagt lezer Annemarie zich af.

Ze is niet de enige die zich afvraagt of de zak met geld niet beter kan worden besteed. Uit onderzoek van Hart van Nederland blijkt dat de meeste deelnemers de Rembrandt-miljoenen voor De Vaandeldrager het liefst naar de gezondheidszorg zien gaan. Ook populair: mensen met een kleine portemonnee compenseren voor de hoge inflatie of een vergoeding geven aan slachtoffers van de coronacrisis.

Olav Velthuis, hoogleraar kunstsociologie aan de Universiteit van Amsterdam, benadrukt allereerst dat het een eenmalige aankoop betreft waar het Rijksmuseum voor altijd van profiteert. “Je hebt het en het gaat nooit meer weg. Al die eenmalige uitgaven aan zorg of cultuur helpen slechts tijdelijk om wat lasten te verlichten.”

Geen overbodige luxe

Is de verwachte winst van nóg een Rembrandt erbij dan zo hoog, dat de Staat er 150 miljoen voor wil neertellen? Velthuis legt uit: “Het is geen investering waarop rendement moet worden behaald bij verkoop, de overheid doet dit ter opbouw van het nationaal kunstbezit. Dat gebeurt al eeuwen en het heeft in oorsprong te maken met identiteitsvorming van de natie. Het is ook nu geen toeval dat het Rijksmuseum en Nederland dit werk van een Nederlandse schilder kopen. Maar je kunt daar vragen bij stellen in een gemondialiseerde en multiculturele samenleving, waarin allerlei groepen niet goed vertegenwoordigd zijn in musea; denk aan migrantengroepen en vrouwen.”

Fusien Bijl de Vroe, directeur Vereniging Rembrandt, helpt alle musea in Nederland met aankopen van kunst. Ook van kunstenaars uit niet-westerse landen of van vrouwelijke kunstenaars, benadrukt ze. Zo droeg de vereniging afgelopen jaar bij aan de aankoop van een monumentale wandsculptuur van de Afrikaanse kunstenaar El Anatsui voor het Stedelijk Museum. En een bijzonder kunstwerk van beeldend kunstenaar Patricia Kaersenhout, dat zwarte vrouwen wil eren, is onlangs met steun aangekocht door Nederlandse musea.

Ze vindt het absoluut terecht dat Nederland daarnaast investeert in De Vaandeldrager. “Dit is geen overbodige luxe! Als we zo gaan denken, omdat we nu een coronaprobleem hebben, kunnen we De Nachtwacht ook wel verkopen en het geld eenmalig uitgeven aan de zorg. Er doet zich nu een unieke kans voor, in dit geval is het een Rembrandt. En ja: kansen komen vaak op de verkeerde momenten langs, maar soms moet je ze toch grijpen.”

Volgens de directeur betalen we ook nog eens ‘een zeer redelijke prijs’ voor De Vaandeldrager. “Als je deze Rembrandt zou veilen, levert die misschien wel 350 miljoen euro op. Ongelooflijk veel geld! We hebben nu de zekerheid van een vast bedrag, dat is een buitenkans. Desondanks begrijp ik goed dat mensen vragen hebben. Maar minister Van Engelshoven heeft bezworen dat de aankoop niet ten koste zal gaan van de cultuursector.”

De Vaandeldrager van schilder Rembrandt van Rijn. Beeld Rijksmuseum
De Vaandeldrager van schilder Rembrandt van Rijn.Beeld Rijksmuseum

Niet naar privécollectie

Is het aankoopbedrag volgens hoogleraar Velthuis fair? Dat is niet makkelijk te zeggen, vindt hij. “Dit soort werken is zo uniek dat je het met weinig kunt vergelijken. Pas dan valt te bepalen of het een cadeau is van de familie Rothschild of een goede deal voor die partij. Als je kijkt naar opbrengsten de afgelopen jaren dan zijn dit wel de bedragen die worden betaald, overigens vooral voor moderne werken van schilders uit de twintigste eeuw.”

Feit volgens kunstkenners: er zijn nog maar weinig belangrijke schilderwerken van Rembrandt die zich in privécollecties bevinden en geen enkel museum zal werken verkopen, dus het aanbod is heel beperkt. Daarnaast, met de enorme toename van superrijken wereldwijd zijn er mensen voor wie 175 miljoen een bedrag is waar ze niet wakker van liggen. De keuze wordt dan simpel: De Vaandeldrager komt hier in een openbaar museum te hangen óf elders ter wereld, wellicht zelfs in een privécollectie.

Willem Jan Hoogsteder, expert in oude meesters bij het tv-programma Tussen Kunst en Kitsch, relativeert: “Er is altijd kritiek. Al toen in 1896 Abraham Bredius Het Puttertje aankocht voor het Mauritshuis voor een paar duizend gulden. Maar het gaat hier om de allermooiste werken, zoals De Vaandeldrager. En de waarde van dat schilderij komt gewoon in de boeken van de overheid te staan, dus het is geen weggegooid geld.”

Maar heeft Nederland niet al genoeg Rembrandts in bezit? Hoogsteder: “Als je een fantastisch voetbalelftal hebt en je zoekt nog een sterspeler, ga je ook niet ineens een ijshockeyspeler kopen. Er is in het verleden veel kunst uit ons land verdwenen, inmiddels doen we het beter. En we gaan dit meesterwerk nooit meer verkopen, net als we ook de provincie Limburg niet van de hand doen. Want het is van ons allemaal.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden