Plus Interview

‘Ik wenste de bemanning van MH17 een veilige vlucht, en sloot de deur’

Wilfred Kreuger, de voormalig manager van Malaysia Airlines en Asmaa Aljuned, weduwe van de co-piloot van de MH-17. Beeld Pim Ras Fotografie

Uit de ramp met vlucht MH17 is een warme vriendschap tussen Asmaa Aljuned (33) en Wilfred Kreuger (45) ontstaan. Zij verloor haar man, die copiloot was. Kreuger, werkzaam bij de operationele afdeling van Malaysia Airlines op Schiphol, was degene die kort voor vertrek nog afscheid van hem nam in de cockpit.  

Wilfred Kreuger (45) ziet haar nog voor zich zitten op de balie bij de gate. Een jong meisje met mooie blonde krullen en heldere blauwe ogen. Haar ouders hebben tickets voor vlucht MH17 van Amsterdam naar Kuala Lumpur. Maar er zijn meer boekingen in de computer dan stoelen aan boord.

Kreuger, hoofd van de operationele afdeling van Malaysia Airlines op Schiphol, heeft het druk met de overboekingen. Bij de gate vraagt hij passagiers of ze met een andere vlucht naar hun bestemming willen reizen. Het gezin meldt zich vrijwillig voor een alternatieve route. “Maar ik kreeg bij een andere maatschappij hun tickets niet rond. De ouders konden met hun dochter toch aan boord van MH17. Ik heb ze nog geholpen met de kinderwagen en wenste ze een fijne reis.”

Vijf jaar na de ramp staan de 298 slachtoffers op zijn netvlies gebrand. Op die 17e juli 2014 heeft hij ze zien inchecken en boarden. Hij heeft ze zien zitten in het toestel vlak voor vertrek. “Er waren veel kinderen. Het was een vrolijke chaos.”

Dolgelukkig

Op het laatste moment weet hij nog een stel te plaatsen op twee stoelen die normaal gesproken voor de bemanning zijn. “Ze waren dolgelukkig. Ik ben met ze meegelopen het vliegtuig in. Ik heb papierwerk afgehandeld en afscheid genomen van de bemanning. Ik gaf een stewardess een handkus en wenste ze een veilige vlucht. Ik zie jullie binnenkort weer. Daarna heb ik de deur van het toestel dichtgedaan.”

Kreuger is de laatste persoon die levend het toestel verlaat. Om 12.14 uur vertrekt vlucht MH17 vanaf Schiphol. Hij blijft – volgens de procedure - op kantoor tot het vliegtuig het Nederlandse luchtruim verlaten heeft. Het is zijn laatste klus. Zijn vakantie is officieel begonnen.

Als hij 40 minuten thuis is, krijgt hij een telefoontje. ‘We zijn het contact met MH17 boven Oekraïne verloren...’

Kreuger heeft er slapeloze nachten van gehad.  “Wat zou er gebeurd zijn als ik het vliegtuig een minuut eerder of later had laten vertrekken”, vraagt hij zich af.  ‘Als’ telt niet. Vlucht MH17 vertrok geen minuut eerder of later. Het werd boven Oost-Oekraïne neergeschoten met een Russische Buk-raket.

Wrakstukken op de rampplek in Oost-Oekraïne. Beeld REUTERS

Toen Kreuger thuis het telefoontje kreeg, trad direct het noodplan in werking. Hij keerde terug naar het crisiscentrum op Schiphol. “Na de verdwijning van vlucht MH370 was dit de tweede keer in korte tijd dat ik zo’n telefoontje kreeg. Dat kon bijna niet. De eerste televisiebeelden waren onwerkelijk. Ik zag de deur die ik een paar uur daarvoor dicht had gedaan.”

Woensdag is Kreuger bij de herdenking bij het Nationaal Monument MH17 in Vijfhuizen. Hij kent de namen bij de 298 bomen. “Bij elke naam heb ik een verhaal.”

Hij begeleidt buitenlandse nabestaanden die het monument willen bezoeken. Deze dagen vangt hij Asmaa Aljuned (33) op, de vrouw van copiloot Ahmad Hakimi Hanapi (29). Het weerzien is warm. Hun zoontjes, allebei 5 jaar, zien elkaar voor het eerst.

Gemengde gevoelens

In Maleisië liggen ook plannen voor een monument, maar de regering heeft nog geen groen licht gegeven. Aljuned: “Er zijn gemengde gevoelens over een monument. Sommigen vinden dat het geld beter aan iets anders besteed kan worden. Ieder heeft zijn eigen zorgen en verdriet. Voor mij hoeft een monument niet als er onenigheid is.”

Daarom hecht ze veel waarde aan het monument in Nederland. Ver weg van de verstikkende cultuur en religie in haar thuisland. “Deze plek is belangrijk voor mijn verwerking. Hier vind ik rust. In Maleisië krijg ik kritiek als ik een foto van mijn zoon bij zijn graf leg. Hier voel ik me vrij om te rouwen. Het park is vol herinneringen. Elke boom staat voor een verloren leven.”

Aan de boom van haar man wappert een vlag van Maleisië. Aan de voet ligt een ingelijste foto van hun zoon Abderrahman en de tekst. ‘Dada I love you’ . “Onze zoon is een levende herinnering aan hem.”

Aljuned heeft geen moeite met de laag overkomende vliegtuigen van het naastgelegen Schiphol. “Ik vind het wel moeilijk als ik op het vliegveld piloten zie lopen. Mijn zoon vertelt hen trots dat zijn vader ook piloot was. Dan breekt mijn hart. Piloten laten hun kinderen altijd de cockpit zien. Mijn zoon heeft dat nooit gehad.”

Het Nationaal Monument MH17 in Park Vijfhuizen. Beeld ANP

Abderrahman was op het moment van de ramp ruim 8 maanden. Nu hij ouder wordt, komen er meer vragen. Aljuned vertelt er open over. “Hij heeft een animatiefilm over de MH17 gezien. Bij de raketinslag vroeg hij waarom papa niet hard naar rechts had gestuurd.”

Aljuned en Hanapi waren al van jongs af aan bevriend. Ze studeerden samen aan de universiteit. Toen hij een vacature voor piloot zag, hielp zij hem met de sollicitatiebrief, examens en het toelatingsgesprek.

Dromen gebroken

“Vliegen was zijn alles. Als student hadden we het niet breed. We bouwden onze hoop en dromen rond zijn carrière. Mijn man wilde zijn hele familie onderhouden. Hij wilde dat Abderrahman naar een internationale school ging, zodat onze zoon het onderwijs kreeg dat hij vroeger nooit heeft gehad. Toen hij de baan kreeg, kwam onze droom uit. Deze ramp heeft onze dromen gebroken.”

Een uur voor vertrek van Schiphol hebben ze op de telefoon nog tekstberichten uitgewisseld. Hanapi wilde eigenlijk Facetimen maar Aljuned had geen goede internetverbinding. “Hij schreef dat hij zijn zoon ontzettend miste en dat hij meer van hem hield dan van de hele wereld. Dat was zijn laatste bericht.”

Wilfred Kreuger is de laatste die nog afscheid van Hanapi in de cockpit heeft genomen. Hij kende de bemanningsleden goed. “Malaysia Airlines was een kleine luchtvaartmaatschappij. Het was één familie.”

Als ‘stationhead’ regelde Kreuger alles rond aankomende en vertrekkende vluchten van Malaysia Airlines, zoals de catering, schoonmaak, boekingen en de veiligheid. Zo ook op die rampdag. Het was druk met vakantiegangers, een beetje chaotisch door de overboekingen.

Een van zijn stafleden was met zijn vrouw en kinderen aan boord. Ze zouden eigenlijk een dag eerder naar Maleisië vliegen, maar omdat die vlucht ook overboekt was, moest Kreuger het gezin op de rampvlucht een dag later plaatsen. “Ik had voor hun stoelen in de businessclass geregeld. Toen ik in de cockpit afscheid had genomen, ben ik nog langs hem gelopen om gedag te zeggen. De purser had ik lange tijd niet gezien. Ik vroeg of hij snel weer terugkwam.”

Niet meer vliegen

Leven en dood liggen dicht bij elkaar. Een ander staflid werd vanwege de overboeking juist van de vlucht gehaald en op een andere route gezet. Het personeel was aangeslagen, maar de dagelijkse vluchten gingen door. De dag na de ramp wilden sommige bemanningsleden niet meer vliegen. Kreuger kon ze geruststellen.

Emotioneel was het moment dat de lichamen van de bemanningsleden na identificatie werden teruggevlogen naar Maleisië. Kreuger: “De avond ervoor hebben we in de hangar alle kisten van een naamplaatje voorzien en bedekt met een Maleisische vlag. Met de hele staf hebben we langs de startbaan gestaan om afscheid te nemen. Toen het vliegtuig opsteeg, brak de zon door de wolken. Het was het eerste lichtpuntje in een donkere periode.”

Met twee rampen in korte tijd verloor Malaysia Airlines haar goede naam. Ondanks dat de vluchten naar Kuala Lumpur - voortaan MH19 – nog bomvol zaten, moest de maatschappij het station in Nederland sluiten. Kreuger raakte zijn baan kwijt.

Na een sabbatical nam hij een rustiger baantje bij een schoonmaakbedrijf op Schiphol. Nu doet hij hetzelfde werk als vijf jaar geleden, maar dan voor verschillende maatschappijen.  Hij geeft, soms samen met Aljuned, presentaties over de MH17. Daarbij vraagt hij donaties voor het onderhoud van het monument.

“Ik vind het belangrijk dat families daar een mooie plek hebben. Er gaat geen dag voorbij zonder dat ik aan MH17 denk. De ramp heeft mijn leven volledig op zijn kop gezet. Ik had niet gedacht dat ik er vijf jaar later nog zo veel mee bezig zou zijn. Ik vind het mooi dat ik nu de families kan ondersteunen.”

Het gereconstrueerde wrak in Gilze-Rijen. Beeld REUTERS

Kreuger en Aljuned hebben het gereconstrueerde wrak in de hangar in Gilze-Rijen gezien. Dat was een heftige ervaring. De miljoenen stukjes die aan elkaar zijn ‘geplakt’ staan symbool voor alle verwoeste levens. Kreuger: “Toen ik daar liep, zag ik iedereen weer zitten. Ik weet precies waar de stoelen stonden. Ik zag de bemanning in de cockpit zitten, zoals ik afscheid van ze had genomen.”

Voor Aljuned is het extra pijnlijk. Haar man was eigenlijk niet ingeroosterd voor deze vlucht. Maar hij moest een pakket met Maleisisch eten afleveren bij een vriend in Nederland. “Hij deed een speciaal verzoek om op deze vlucht te mogen vliegen.”

De weduwe is erg blij met het werk van het Joint Investigation Team (JIT). Vorige maand kondigde het aan dat volgend jaar de rechtszaak van start gaat en vier verdachten worden vervolgd. “Wij hebben niet de macht om de waarheid boven tafel te krijgen. Wat er uit de rechtszaak komt, weten we niet, maar het helpt bij de verwerking. Dat er verdachten zijn, voelt als een enorme overwinning.”

Ze is wel woest over de uitspraken van haar premier Mahathir van Maleisië. Hij vindt dat er onvoldoende bewijs is voor de betrokkenheid van Rusland. Asmaa: “Ik voel me gekwetst. Het voelt als verraad.”

Voor het eerst huilen

Nu gaat het redelijk goed met haar. Ze is opnieuw getrouwd, draagt geen hoofddoek meer. “Pas het laatste jaar kan ik voor het eerst huilen. Ik wil niet in boosheid blijven hangen. Mijn man heeft ons zoveel liefde gegeven. Hij werkte hard om ons gelukkig te maken.”

Hun zoon is de motivatie om de draad van het leven weer op te pakken. “Abderrahman herinnert me elke dag aan alles wat ons is afgenomen. Door hem geloof ik dat ik door kan gaan met mijn leven. Maar ik zal hier altijd terugkomen. Nederland heeft een speciale plek in mijn hart.”

Het nationaal monument in Vijfhuizen. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden