PlusAchtergrond

Huisje, boompje, baby: dat ligt voor millennials niet voor de hand

null Beeld Hagar Vardimon
Beeld Hagar Vardimon

Voor twintigers en dertigers van nu is aan kinderen beginnen niet ‘zomaar’ een kwestie van doen. Wel van zorgvuldig plannen, of afstel. Want hoe combineert ouderschap met een (onzekere) carrière, onbereikbare woningmarkt en een wereld in klimaatcrisis?

Ze wil eerst kijken hoe het bij haar nieuwe werkgever gaat, en nog een grote reis maken met haar vriend. Misschien is het daarna tijd. Voor een vriendin die al langere tijd dezelfde partner heeft, is de vraag of ze een kind zou willen niet zomaar een kwestie van gevoel. “We hebben het er vaak over en altijd is de conclusie: misschien ooit, misschien nooit, in ieder geval nog niet.”

Wanneer komt het uit, het krijgen van een kind? Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is bij vrouwen het uitstel van het ouderschap een van de oorzaken van het relatief lage aantal kinderen dat de laatste jaren wordt geboren. Tot 2010 werden jaarlijks meer dan 180.000 kinderen geboren in Nederland. Sinds 2017 is dit minder dan 170.000 per jaar. In 2020 waren het er 168.000. Vooral vrouwen onder de dertig krijgen naar verhouding minder kinderen dan vroeger. De gemiddelde leeftijd bij de geboorte van het eerste kind is bij vrouwen inmiddels 30 jaar. Voor mannen is dat 32 jaar.

Regie over het leven

Wel of niet een kind – het is vragen naar privéterrein, maar het is wel een onderwerp dat speelt in mijn sociale kring. Ook bij de singles en homo’s. Verliefd worden, samenwonen, trouwen, kinderen krijgen: het is allang geen vanzelfsprekende volgorde meer. Integendeel. Waar het krijgen van een kind lang gold als door God gegeven, als een vurige wens van velen of simpelweg als de maatschappelijke norm, is het tegenwoordig ook een stap die vooraf veelvuldig wordt ­gewogen én bevraagd.

Dat is goed verklaarbaar, zeggen sociaal wetenschappers, gelet op het Nederland van nu. Twintigers en dertigers hebben een grotere keuzevrijheid dan ooit, maar worden tegelijkertijd serieus beperkt door maatschappelijke ontwikkelingen.

“Jongvolwassen van nu zijn opgegroeid in een wereld waar veel mogelijk is: studeren, reizen, verschillende relaties uitproberen, wisselen van baan, het kan allemaal en het gebeurt ook,” zegt emeritus hoogleraar sociale demografie Jan Latten die deze week Geen Paniek! uitbracht, een boek over millennials en hun zoektocht naar liefde en geluk in de 21ste eeuw. In grote mate regie willen voeren over het eigen ­leven tekent twintigers en dertigers van nu, en de generatie na hen. Voor deze groep is de huidige welvaart vanzelfsprekend, zegt Latten. Zij weten niet beter dan dat auto’s geen luxegoederen meer zijn en dat vliegvakanties ook voor doorsnee gezinnen haalbaar zijn.

Grotere rol

Al die mogelijkheden en ambities lijken lastig te verenigen met een kinderwens. Tegelijkertijd kunnen millennials niet zomaar bouwen op een vaste baan of degelijk koophuis, ziet het Sociaal en Cultureel Planbureau – factoren die eveneens van invloed zijn bij een kinderwens. Het duurt langer voordat een vaste baan zich aandient, voor er voldoende inkomen is, een stabiele relatie en een geschikte woning. “Vooral academisch opgeleiden willen liever eerst baanzekerheid en carrière maken voor ze aan een kind beginnen,” zegt Latten. Zo fungeert de krappe woningmarkt onbedoeld ook als anticonceptie, stelt de hoogleraar vast.

Ook het klimaat speelt een grotere rol in het ­leven van twintigers en dertigers. “De discussie over het al dan niet krijgen van een kind is ­anders bij jongvolwassen van nu dan andere ­generaties,” zegt hoogleraar filosofie van duurzaamheid en milieu, Marc Davidson. “Er zijn mensen die klimaatargumenten meewegen en soms besluiten helemaal geen kinderen te ­nemen of minder.”

Zelfstandig grafisch vormgever en socialmediamanager Ripley de Bruyn (29) weet zo zeker dat ze geen kind wil dat ze zich in maart liet steriliseren. “Een kind heeft een enorme impact op het klimaat. Ik ben echt een natuurmens. Ik houd van de aarde en wil met respect omgaan met de wereld. Dat gaat verder dan minder plastic gebruiken, geen vlees eten en met de fiets gaan in plaats van de auto. Om echt de klimaatvoetafdruk te minimaliseren doen we er goed aan ons niet voort te planten. Kijk naar al het groen dat verdwijnt voor woningen. Je moet ­beseffen dat bomen onze longen zijn.”

Maar twee kinderen? Een pluim

Als mensen aan De Bruyn vragen of ze er wel goed genoeg over heeft nagedacht om zo’n definitieve beslissing te nemen, draait ze de vraag om: “Denken mensen goed genoeg na om een kind te nemen? Ook dat is een definitieve beslissing met enorme gevolgen. Ben je zo egoïstisch dat je kosten wat het kost je eigen bloedlijn wil voortzetten?”

De Britse prins Harry en zijn vrouw Meghan Markle hebben zelfs een prijs gekregen van een goed doel omdat zij de ‘verlichtende beslissing’ hebben genomen om hun gezin te beperken tot twee kinderen. De organisatie Population Matters prees de hertog en hertogin van Sussex voor hun rol in de impact op het milieu door niet meer kinderen te nemen.

De Amerikaanse zangeres Miley Cyrus zei een kleine drie jaar geleden dat ze overwoog om geen kinderen te nemen vanwege klimaatverandering en de Britse activiste Blythe Pepino begon een beweging van ‘birthstrikers’: vrouwen die vanwege de klimaatcrisis bewust geen kinderen op de wereld zetten. In Nederland liet kunstenares Tinkebell zich in 2013 steriliseren als statement tegen overbevolking en oprakende grondstoffen.

Hoogleraar Latten ziet de spagaat waarin sommigen zich bevinden. “Je hebt als collectiviteit, en dat zijn we als samenleving, nakomelingen nodig. Je hebt generaties nodig om door te leven. En tegelijkertijd willen sommigen de aarde niet meer belasten. Dat kan een lastige keuze zijn.”

Toch, het feit dat er wordt nagedacht over het wel of niet krijgen van kinderen ziet Latten als een positieve ontwikkeling. “Bewust kiezen voor al dan niet een kind is goed. Bijvoorbeeld om het feit of je kinderen opvoeden zelf aankunt. Dat geldt ook voor de vraag of je het bij een of meer houdt. Tot nog toe blijft ongeveer 1 op de 5 kinderloos om wat voor reden dan ook. Maar voor sommigen bepaalt de natuur uiteindelijk.”

Hedy d’Ancona: ‘Een baby is geen project’

“In de jaren zeventig was de pil er nog niet en abortus was wettelijk verboden. Vandaar dat wij gingen demonstreren: we wilden baas in eigen buik zijn. Hoe kan een vrouw haar leven plannen als ze op ieder moment ongewenst of onverwacht zwanger kan worden? Er waren wel voorbehoedsmiddelen, maar dat was een heel gedoe. Dan moest je een pessarium halen of een zaaddodende pasta. En later moest je de hele handel met lauw water en azijn schoonspoelen. Als je wilde voorkomen dat je zwanger werd, moest je daar dus heel veel moeite voor doen.”

“Sommigen wilden geen kind omwille van de overbevolking of uit angst voor de atoombom, dat speelde toen. Ik vraag me bij dit vraagstuk vooral af: moet alles wat kan en kan alles wat moet? Wat ik daarmee bedoel? Wij zijn nu baas in eigen buik, maar die heerschappij bezitten we alleen maar omdat de medische wetenschap methoden heeft gevonden om de houdbaarheid van de vruchtbaarheid te rekken. De vraag is: hoever ga je? Je kunt eindelijk uitstellen omdat je denkt dat de medische wetenschap helpt, maar we moeten ook eens aan de kant van medische ethiek denken. Het boek Onbeperkt Vruchtbaar van Larissa Pans beschrijft dat ook. Je kunt eindeloos blijven uitstellen door bijvoorbeeld ivf, maar ik vind dat er van tevoren goed moet worden nagedacht over het uitstellen van een kind. Een baby is geen project.”

“Ikzelf was 30 toen ik mijn eerste kind kreeg en 32 toen ik mijn tweede kind kreeg. Dat was toen heel oud. Bij mij was het een combinatie van uitstellen en toen ik een keer ongepland zwanger was, had ik iemand gevonden die me kon helpen toen abortus nog niet legaal was. Sommige vriendinnen van mij kregen ongepland, onverwachts en ongewenst kinderen en moesten hun studie afbreken.”

Serie

Elke nieuwe generatie die er woont en werkt, verandert Amsterdam. Journalist Raounak Khaddari (27) onderzoekt in deze serie hoe twintigers en dertigers hun weg zoeken in de stad. De vorige afleveringen:

♦ ‘De ware’ vinden anno nu: het moet perfect zijn, anders swipen we verder

♦ Starters krijgen amper voet aan de grond in Amsterdam: ‘Op mijn 32ste wéér op kamers. Dat is toch pijnlijk?’

♦ Niet langer diploma’s, maar vaardigheden zetten de toon op de arbeidsmarkt

♦ Wanneer is een betere versie van jezelf goed genoeg? Op Instagram lijkt het alsof het altijd beter kan

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden