PlusInterview

Hoogste legerbaas: reken maar op missies voor Nederlandse militairen

De baas van het Nederlandse leger zit in de grootste militaire crisis uit zijn carrière. Voor het eerst sinds de Koude Oorlog moet Onno Eichelsheim Nederlandse troepen massaal gereed krijgen om Rusland op afstand te houden. ‘Goddamn, hij doet het toch.’

Raymond Boere en Hanneke Keultjes
Onno Eichelsheim, Commandant der Strijdkrachten (rechts), bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.  Beeld ANP
Onno Eichelsheim, Commandant der Strijdkrachten (rechts), bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Het is ‘Alert State A’ bij het ministerie van Defensie in Den Haag waar de Commandant der Strijdkrachten zijn werkkamer heeft. Het bordje met grote, rode letters stond de afgelopen decennia nooit eerder zo prominent bij de entree. Militairen die het pand betreden moeten extra waakzaam zijn op verdachte situaties.

Sinds president Poetin op 24 februari Oekraïne de oorlog verklaarde en duizenden militairen het land binnenvielen is ook de Nederlandse legerstaf in opperste staat van paraatheid. Op alle kazernes is de alertheid verhoogd.

Elke dag om 06.00 uur rijdt de dienstauto voor bij het huis van Onno Eichelsheim en die brengt hem niet voor 22.00 uur weer thuis. Voortdurend is hij in crisisberaad met zijn generaals, zijn Navo-collega’s en Defensieminister Kajsa Ollongren. Hoe vordert de strijd? Wat zijn mogelijke scenario’s van Poetin? Met welke wapens en spullen kan Nederland Oekraïne bijstaan? Hoe beschermen we Nederlandse militairen in Litouwen in het geval van een chemische of nucleaire aanval? Welke eenheden kan onze krijgsmacht zelf extra inzetten om het grondgebied van de Navo te verdedigen?

Op de dag van de invasie werd Eichelsheim wakker gebeld door Jan Swillens, de baas van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. De generaal wist meteen waarom. “Jan belt wel vaker, maar niet om vier uur ’s nachts.”

Wat dacht u?

“Goddamn, hij doet het toch. Nu is het gewoon oorlog. Ik voelde geen angst, eerder boosheid. Oorlog is gewoon altijd ellende, er vallen slachtoffers onder burgers en militairen. Maar ik dacht ook: waar eindigt dit? Wat betekent dit voor ons en voor het bondgenootschap van de Navo? Ik heb dit nog nooit in mijn carrière meegemaakt.”

Nederland had toegezegd wapens te sturen aan Oekraïne, maar die waren er nog niet toen de invasie begon. Dacht u niet: hadden we die maar een week eerder opgestuurd?

“Nee, we konden ze helaas niet eerder leveren, maar de invasie onderstreepte dat we dat nu alsnog zo snel mogelijk moesten doen, om zo te laten zien dat we solidair zijn.”

Het Oekraïense leger is vele malen kleiner dan dat van Rusland, maar houdt nog steeds stand. Hoe kijkt u daar naar?

“Het moreel van de Oekraïense overheid en de bevolking is essentieel bij hoe lang ze dit kunnen volhouden – dat doet president Zelenski heel goed. Je hebt namelijk niet zomaar 44 miljoen mensen onderdrukt in een land dat zo groot is als Frankrijk.”

Is deze oorlog een geluk bij een ongeluk voor de Navo? Al jaren roepen militairen dat we de oostflank van Europa beter moeten verdedigen. Nu trekken landen ineens wél de portemonnee.

“Het is absoluut een wake-upcall geweest. Maar ik denk dat we liever hadden gehad dat er geen oorlog was uitgebroken.”

Wat gaan we in Nederland merken van die troepenopbouw in Oost-Europa?

“De hele oostflank moet forser verdedigd worden, nu we zien waartoe Poetin in staat is. De Navo zal hier aan alle lidstaten een langere en permanente aanwezigheid vragen. Maar of dat permanente posten worden of iets anders, dat moet voor de zomer helder zijn. Ik moet er nu voor zorgen dat onze eenheden sneller, langer en vaker kunnen worden ingezet.”

Nederlandse militairen gaan straks dus vaker op missie?

“Ja, daar moet je wel op rekenen. Een historische omwenteling die we voor het laatst hebben gezien in de Koude Oorlog. Zij gaan dan niet alleen naar de grens staren hoor, we moeten zorgen dat ze daar ook goed kunnen oefenen. ”

Er is afgelopen jaren fors bezuinigd. Militairen van hoog tot laag klaagden over slecht onderhoud, te weinig voorraden, eenheden die niet gevuld zijn, de gereedheid die te wensen overlaat. Nu is het oorlog. Zijn we naïef geweest?

“Deze kabinetsperiode is al 3 miljard euro extra uitgetrokken voor defensie, maar daarmee zijn we er nog lang niet. Dit geld is alleen al nodig om te herstellen. Voor investeringen is nog meer nodig. Maar ik ben blij dat nu is onderkend dat veiligheid niet gratis is. Dat je daar in moet investeren en dat het naar een hoger niveau moet. Dat is belangrijker dan achterom blijven kijken hoe dit heeft kunnen gebeuren.”


De Duitsers trokken onlangs 100 miljard euro extra uit voor hun leger. Ze bestelden binnen een paar weken 35 gloednieuwe F-35’s, waar wij 25 jaar over deden. Bent u weleens jaloers?

“Ik word er alleen maar blij van. Duitsland is een belangrijke bondgenoot. Ik ben blij dat zij zich kunnen versterken met deze nieuwe straaljagers, want wij hebben ze ook en dan kunnen we nog beter met ze samenwerken. De Kamer vraagt ons ook om meer uit te geven aan Defensie. Je moet me niet morgen 2 procent geven van het bruto binnenlands product (de Navo-norm, red.). Dan krijg ik het niet weggezet. Het duurt even voor je spullen kan bestellen en mensen kan aantrekken. Maar je kunt er wel realistische plannen voor maken. Dat doen we nu.”

Wij kunnen het tempo waarin nu versneld wordt niet bijbenen?

“Ik heb niet alle eenheden volgend jaar al op een hoog niveau. We moeten echt leren hoe we nog sneller voorraden kunnen opplussen, hoe we gemakkelijker nieuwe spullen kunnen bestellen zonder allerlei ingewikkelde procedures en regels. Hoe we sneller extra personeel kunnen aantrekken. En vooral aan ondersteunende capaciteit is een gebrek: logistiek, vuursteun, medische functies. En ik heb behoefte aan mensen die technisch geschoold zijn.”

En waar haalt u die vandaan op deze krappe arbeidsmarkt?

“Ik ben de laatste die zegt dat het een gemakkelijke opgave is. Het is geruststellend dat we nu extra sollicitaties krijgen, maar ik heb snel behoefte aan goed loon voor mijn mensen, zodat ik ze kan werven en behouden.”

Er zijn ook mensen die zeggen dat meer geld naar defensie helemaal niet nodig is. Het totale budget van de Navo is vele malen groter dan dat van Rusland. Waar maken we ons eigenlijk druk over?

“Mijn antwoord is dan dat je je altijd moet kunnen verdedigen tegen de oorlog van de toekomst. Dat is niet de oorlog van vandaag. Als ik heel eerlijk ben: zonder de VS zouden we de klus nu niet klaren.”

Militairen in Rukla, Litouwen. Onno Eichelsheim: ‘De hele oostflank moet forser verdedigd worden, nu we zien waartoe Poetin in staat is.’

 Beeld AARON ZWAAL/ministerie van Defensie
Militairen in Rukla, Litouwen. Onno Eichelsheim: ‘De hele oostflank moet forser verdedigd worden, nu we zien waartoe Poetin in staat is.’Beeld AARON ZWAAL/ministerie van Defensie

Nederland stuurt nu luchtverdediging naar Slowakije, samen met Duitsland. Waarom?

“Die eenheid kan alleen maar weg met hulp van Duitsland. Zonder de Duitsers konden we dit niet. Dat laat wel zien dat je aan je grenzen zit, dat je méér moet kunnen.”

Bent u niet bang dat Rusland onze Patriots uitlegt als een provocatie?

“Dat risico is er natuurlijk. Maar als je daar rekening mee moet houden, dan krijg je nooit je verdediging op orde. Wij zijn niet bezig om het conflict verder te laten escaleren. Elke beweging die wij maken is ter verdediging van ons grondgebied en de Patriots maken daar onderdeel van uit. Wat niet wegneemt dat we goed moeten blijven nadenken wat wel en niet kan. Een no-flyzone afkondigen boven Oekraïne kan om die reden niet, want het land is geen lid van de Navo. Maar de Patriots zijn heel goed uit te leggen.”

Ziet u een uitweg voor dit conflict?

“Dat is altijd een politieke oplossing en die moet er denk ik ook komen. Poetin zal dit militair misschien kunnen winnen, maar hij heeft zich wel vergaloppeerd. Het gevecht zal nog lang duren. Deze oorlog wint Poetin niet zomaar, daar ben ik van overtuigd.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden