PlusReacties

Hoogleraren kritisch op stilleggen AstraZeneca: ‘Niet vaccineren leidt tot meer schade’

Deskundigen reageren kritisch op het besluit om voorlopig te stoppen met inentingen van het AstraZenecavaccin. ‘Mensen die de komende dagen zouden worden ingeënt, kunnen nu corona oplopen.’

Een vrouw krijgt het AstraZenecavaccin toegediend.  Beeld AFP
Een vrouw krijgt het AstraZenecavaccin toegediend.Beeld AFP

Emeritus hoogleraar vaccinologie Ben van der Zeijst tast nog in het duister over de precieze achtergrond rond het besluit van minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) zondagavond om de vaccinaties met AstraZeneca tot in ieder geval 29 maart op te schorten. “Afgelopen vrijdag gingen alle seinen nog van rood op groen. Nu blijkt er echter extra informatie te zijn.”

De Jonge baseert zich op advies van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), dat zes nieuwe meldingen heeft ontvangen uit Denemarken en Noorwegen van ernstige, zeldzame verschijnselen van stolselvorming (trombose) en een verlaagd aantal bloedplaatjes (trombocytopenie) bij volwassenen onder de 50 jaar. De klachten zijn na vaccinatie ontstaan, maar vooralsnog is geen oorzakelijk verband aangetoond tussen het vaccin en deze meldingen.

“Trombose zorgt ervoor dat organen en weefsels niet goed worden doorbloed,” aldus CBG-voorzitter Ton de Boer. “Dat kan gevaarlijk zijn.” Hetzelfde geldt voor een verlaagd aantal bloedplaatjes, dat zorgt voor bloedingsneiging, af te lezen aan bijvoorbeeld bloedvlekjes onder de nagels of op de vingers.

“In Nederland is deze combinatie van trombose en een gebrek aan bloedplaatjes niet vastgesteld, maar mogelijk is sprake van onderrapportage,” aldus De Boer. “Dat moeten we uitzoeken.”

Trombose komt vaak voor

Van der Zeijst stelt dat trombose vaak voorkomt, waardoor een causaal verband met het vaccin van AstraZeneca moeilijk aantoonbaar is. “Volgens de Trombosestichting krijgen ieder uur elf mensen trombose en zijn er veertig sterfgevallen per dag door trombose. Uit de data uit Europa en het Verenigd Koninkrijk zie ik niet dat er iets uitspringt in verschillen tussen mensen die wel en niet zijn gevaccineerd. Als er al iets aan de hand is, is het in de cijfers niet goed zichtbaar.”

Ook hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC) is kritisch, al maakt hij de slag om de arm dat hij de nieuwe dossiers niet kent: “Dit is eerder ingegeven door voorzichtigheid dan door het verstand. Bijna 290.000 afspraken worden nu afgezegd. Daaronder zullen zeker gevallen gaan zitten die straks ziek worden door corona.”

“Ik ken de zes nieuwe gevallen niet waarop het besluit is gebaseerd. Zes gevallen lijkt misschien veel, maar er zijn inmiddels zeker 17 miljoen mensen met dit vaccin ingeënt. Op basis daarvan is de kans dus heel klein.”

Vaccinatiestop

In totaal moeten bijna 289.000 prikafspraken worden afgezegd door de AstraZenecastop, zo valt op te maken uit cijfers op het Coronadashboard van de Rijksoverheid. Uit een prognose blijkt dat op 28 maart in Nederland 639.075 mensen ingeënt zouden zijn met het vaccin van de Brits-Zweedse farmaceut, tegen 350.284 momenteel. Uit dat verschil blijkt dus dat nu 288.791 prikken niet gezet kunnen worden door de beslissing.

Slecht imago

Het is niet voor het eerst dat er ophef is rond het vaccin van AstraZeneca. In de testfase ging iets mis met de dosering, waardoor verschillende cijfers over de effectiviteit in omloop kwamen: 62 procent en 90 procent.

Ook over de werkzaamheid bij ouderen was onduidelijkheid. De Gezondheidsraad adviseerde het kabinet aanvankelijk dat het vaccin van AstraZeneca niet geschikt was voor 65-plussers, daarna werd het advies op grond van nieuwe data bijgesteld: het was toch voldoende werkzaam in die groep. En er is ruzie tussen AstraZeneca en de Europese Commissie over tegenvallende leveringen. Het imago van het middel is zo slecht, dat mensen het in Duitsland niet willen.

“Ook in Nederland worden mensen ongerust,” zegt Dick Bijl, oud-huisarts en farmaco-epidemioloog. “Het is moeilijk om er een mooi verhaal van te maken. Zeer zeldzame bijwerkingen zie je niet in de testfase onder tienduizenden mensen, maar pas bij vaccinatie van miljoenen mensen.”

De Boer (CBG) erkent de imagoproblemen van het vaccin van AstraZeneca. “De onduidelijkheid is slecht voor het vertrouwen, daarom hebben we de vaccinatie met het vaccin van AstraZeneca twee weken op pauze gezet. Vooralsnog is het veilig, maar uit voorzorg is het beter om op de pauzeknop te drukken totdat er volledige zekerheid is.”

In heel Europa wordt de combinatie van bijwerkingen nu onderzocht. De Boer hoopt dat het antwoord er sneller is dan over twee weken. “Want niet vaccineren leidt ertoe dat mensen geen bescherming krijgen van het vaccin, met een grotere kans op Covid en de lichamelijke schade die dat met zich meebrengt.”

Succesverhaal

Van der Zeijst zegt dat het vaccin van AstraZeneca niet heel veel anders is dat van Johnson & Johnson. “Intrinsiek is er niets mis mee. Maar het is in kwade reuk komen te staan in de media en door de niet nagekomen leveranties. Ik hoorde de afgelopen dagen ook om me heen dat mensen met een ander vaccin willen worden ingeënt. Maar in het Verenigd Koninkrijk, dat vaccineert met Pfizer en AstraZeneca, is het een groot succesverhaal.”

“Uit onderzoek in Schotland blijkt dat je met één dosis van het vaccin van AstraZeneca al heel goed beschermd bent tegen ernstige ziekte,” aldus Van der Zeijst. “Helemaal stoppen met het vaccin zou op basis van emoties gebeuren en niet op basis van data.”

Meldingen in Nederland

Het Nederlandse bijwerkingencentrum Lareb, dat de vinger aan de pols houdt bij de coronavaccinaties, heeft in Nederland tien meldingen ontvangen over het AstraZenecavaccin, ‘waarbij mogelijk trombose- of embolievorming een rol hebben gespeeld’.

Lareb heeft echter geen meldingen binnengekregen van ernstige, zeldzame verschijnselen van stolselvorming (trombose) in combinatie met een verlaagd aantal bloedplaatjes (trombocytopenie) bij volwassenen onder de 50 jaar. Op basis van zes nieuwe meldingen uit die landen over trombose en een verlaagd aantal bloedplaatjes heeft Nederland de vaccinaties met het vaccin van AstraZeneca opgeschort.

Afgelopen woensdag nog zei Larebdirecteur Agnes Kant geen reden zien te stoppen met het toedienen van het vaccin van AstraZeneca. Tot dan toe had Lareb maar één melding van mogelijke trombose ontvangen. “Het gaat om een verdenking van een trombose, zonder ernstige gevolgen,” zei Kant. “We zien niets bijzonders, maar we zijn er natuurlijk wel extra alert op.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden