PlusKlapstoel

Hoogleraar Sera Markoff: ‘Zwarte gaten zijn heel vreemde dingen, natuurlijk’

Sera Markoff op de Klapstoel. Beeld Harmen de Jong
Sera Markoff op de Klapstoel.Beeld Harmen de Jong

Sera Markoff (1971) is hoogleraar theoretische astrofysica aan de UvA. Ze werd internationaal bekend toen haar team een foto wist te maken van een zwart gat. Ook kreeg ze een prijs voor haar werk met kinderen in Amsterdam-Oost.

Minneapolis (1)

“My hometown. Ik woon nu even lang in Amsterdam als ik in Minneapolis heb gewoond, maar ik ben nog steeds dol op die stad. Er is een fantastische muziekscene, en veel water. Daarom voel ik me in Amsterdam nu ook zo thuis.”

“Ik heb twee stiefbroers, uit het tweede huwelijk van mijn moeder, en een volle broer van acht jaar ouder, maar dat is een ingewikkeld verhaal. Toen mijn ouders hem kregen, hadden ze nauwelijks een relatie. Het was in die tijd een grote schande als je ongetrouwd een kind kreeg, maar mijn moeder wilde niet trouwen alleen omdat ze zwanger was. Dus hebben ze hun zoon ter adoptie aangeboden. Dat gebeurde heel veel in die tijd. Ze hebben er enorm spijt van gehad. Ik hoorde van zijn bestaan toen ik 15 was, superspannend vond ik het. Mijn vader is later naar hem op zoek gegaan. Toen hij een jaar of 30 was, hadden we voor het eerst contact. Nu voelt hij als een soort neef. We zijn heel ­verschillend: hij was geadopteerd door een ­conservatieve familie uit Texas, het zou me niet verbazen als hij op Trump heeft gestemd. Grappig genoeg houdt hij wel van sciencefic­tion, net als ik. We zijn beiden sci-fi geeks.”

Videotheek

“Mijn eerste semilegale baantje. Ik begon er op mijn 14de. In Amerika mag je pas werken als je 16 bent, maar bij ons thuis was er weinig geld, en ik wilde kleren kopen, en muziek. Dus toen vond ik een baantje bij een sleazy videotheek. Er werkten vreemde types. Voorin stonden de gewone films, achterin was de pornoafdeling. Als een klant daar iets van wilde, moesten wij het gaan halen. Ik denk dat ik elke pornofilm uit de jaren tachtig wel heb gezien.”

“De film die het meeste indruk maakte, was The Hunger, met David Bowie en Susan Sarandon. Die zou ik nooit met mijn ouders kijken. Een horrorfilm over vampieren, maar prachtig gemaakt, met klassieke muziek. Het is nog steeds een van mijn lievelingsfilms.”

Oekraïne

“Daar komt mijn moeders familie vandaan. Mijn overgrootmoeder heb ik nog gekend. Een fantastische vrouw uit de buurt van Kiev. Ze was een radicale socialist. Toen zij en haar man problemen kregen met de Russische tsaar, zijn ze naar de VS gevlucht. Ik ben nooit in Oekraïne geweest. Het zou wel interessant zijn, mijn roots ontdekken, maar ik heb er nooit de tijd voor gehad. En er is daar eigenlijk niemand meer om mee in contact te komen. Tussen Stalin en Hitler is ongeveer iedereen vermorzeld.”

Zwart gat

“Als tiener las ik veel sciencefiction en strips, en het hele idee van zwarte gaten vond ik fascinerend. Astrofysica klonk exotisch en ook als iets wat ik nooit zou kunnen. Maar ik dacht: als ik die studie nu probeer en het lukt niet, kan ik altijd nog wat anders gaan doen, en later is het te laat. En ik bleek er dus goed in te zijn. Ik ging naar MIT, in Boston, en het klikte.”

“Van zwarte gaten weten we ongeveer hoe ze werken en toch passen ze niet goed in ons huidige beeld van de natuurkunde. We kunnen ze beschrijven, maar we weten nog steeds niet precies hoe ze ontstaan. Op de een of andere manier wijzen ze op een mysterie en tegelijk spelen ze een enorme rol in het universum. En het zijn heel vreemde dingen, natuurlijk.”

Donut

“Een rode, wazige donut. Zo beschrijf ik meestal het eerste beeld dat we hebben gemaakt van een zwart gat. Het is niet echt een foto, meer een gereconstrueerd beeld. Als iets te dicht bij een zwart gat komt, wordt het erin gezogen en verdwijnt het totaal. Maar je kunt ook om een zwart gat heen cirkelen, zoals wij om de zon. Daar verdwijnen we ook niet in. En de maan ­cirkelt weer om de aarde, en die valt er ook niet in – nou ja, misschien, ooit. Die rotatie houdt alles op zijn plek. Wat je op het beeld ziet, is licht dat (nog) niet in het zwarte gat valt of eruitspuit. De eerste keer dat we dat beeld zagen, was heel onwerkelijk, het leek namelijk heel erg op onze proefmodellen. We geloofden bijna niet dat het er echt zo uitzag. Maar om opeens iets te zien waar ik en ongelooflijk veel mensen decennia aan hadden gewerkt, dat was bizar.”

Nobelprijs

“Afgelopen jaar hebben twee onderzoekers de Nobelprijs gekregen voor het bewijs dat er een zwart gat is in het midden van ons sterrenstelsel. Ik ken beiden al 25 jaar, dus dat was fantastisch. Tussen die twee, een man en een vrouw, had best een heftige competitie gespeeld. Het was niet altijd even gezellig tussen hen, maar je zou verwachten dat je als je een Nobelprijs wint, wat ruimhartiger kunt zijn. De man heeft in een interview gezegd dat ze de prijs vooral hadden gekregen omdat een van hen een vrouw was. Daar ben ik nogal kwaad om geworden. Hij schepte altijd op dat hij sneller was, maar als je goed naar de resultaten keek, was zijn groep misschien sneller, maar waren haar resultaten meestal betrouwbaarder. Op de lange termijn paste zijn team zich steeds aan haar aan. Niet dat hij geen goed werk had verricht, maar dit verpestte het feestje een beetje.”

Pannekoek

“Anton Pannekoek, de oprichter van het instituut waar ik werk. Een excentrieke astronoom die op een gegeven moment is weggestuurd bij de Universiteit Leiden omdat hij te socialistisch was. Dus toen heeft Amsterdam hem opgenomen. Het voelt wel gepast dat ik hier nu werk, aangezien mijn familie in Amerika ook op de zwarte lijst is gezet in de tijd van McCarthy. Mijn grootouders werden bespioneerd door de FBI omdat ze socialistische etentjes hielden. Dus ik ben hier wel op mijn plek.”

Diversity award

“Dit was de eerste voor exacte wetenschap, voor het werk dat we met ons team hebben gedaan om kinderen uit de buurt te betrekken bij de wetenschap. We zijn begonnen in groep 6 van een basisschool in de Indische Buurt en later hebben we uitgebreid naar groep 7 en 8. Kin­deren op die leeftijd onthouden alles, hun ­hersenen zijn net sponzen. Studenten van 22 vergeten al wat je ze eergisteren hebt verteld. We hebben bijvoorbeeld telescopen gebouwd en gepraat over wetenschap. Over natuurkunde, sterrenkunde, geneeskunde, en geprobeerd uit te leggen wat wetenschap is. Dat het vooral gaat om je eigen nieuwsgierigheid. Wat ik fantastisch vind: aan het einde van groep 6 zeiden veel kinderen dat ze wetenschapper wilden worden. Ze bleken ook dol te zijn op zwarte gaten. Daar wisten ze al veel van, mede dankzij de ruimteplaatjes van Albert Heijn. Daar heeft André Kuipers heel goed werk verricht. Bij ons op de faculteit werd gevochten om het plaatje van het zwarte gat, dat was heel zeldzaam.”

Minneapolis (2)

“Minneapolis maakt een moeilijke tijd door. Na de dood van George Floyd werd de stad een brandpunt in de Black Lives Matterbeweging. Rond de plek waar hij is vermoord, midden in het centrum, duiken nu memorials op. Indrukwekkend, al is het onduidelijk wat er nu ook echt verandert.”

Heremiet

“Mijn allereerste tatoeage. Hij is behoorlijk lelijk, maar ja – het was in die tijd lang niet zo normaal als nu. Wie een tattoo had, was rockster of crimineel. Maar als kind wilde ik er heel graag een. Mijn moeder zei: dat mag als je 16 bent, dus op mijn 16de verjaardag heb ik haar meegesleept naar een soort truckerscafé. Ik wilde een symbool van een tarotkaart, en de heremiet, de kluizenaar, staat voor de zoektocht naar wijsheid. Dat vond ik wel symbolisch. Het is een oude man die een lamp draagt. Pas toen de tattoo was gezet, kwam ik erachter dat Led Zeppelin een album uit had met datzelfde beeld. Tof, Led Zeppelin, zeiden mensen. Nu houd ik er wel van, maar als 16-jarige vond ik die band compleet uncool.”

Kreeft

“Mijn sterrenbeeld. Tja – ik geloof niet in astrologie. Maar ik ben opgegroeid tussen de hippies, ik heb twee neven die professioneel astroloog zijn. Voor mij was het een beetje alsof je in een strenggelovig gezin opgroeit en dan atheïst wordt. Er zitten best wat gekke types in mijn familie. Ik als wetenschapper zeg: er zijn niet veel aanwijzingen dat astrologie iets betekent.”

Peper

“Ik ben dol op pittig eten. Mijn man zegt: Sera’s idee van pittig eten is voor de meeste mensen dodelijk. Voor een van mijn eerste afspraakjes met hem had ik een viscurry gemaakt. Maar bij de eerste hap zei hij al: dit kan ik niet eten. Het was nogal een kantelpunt in onze relatie: hij wilde me niet kwetsen, en had ergens ook het idee dat ik zijn mannelijkheid aan het testen was. We kunnen er inmiddels om lachen.”

1 meter 57

“Ik heb me eigenlijk nooit klein gevoeld tot ik naar Nederland kwam. Amerika is een heel gemengd land, dus de gemiddelde lengte is veel kleiner. Nu zie ik foto’s van mij en mijn studenten, en die torenen echt boven me uit. Ik moet vaak mijn nek verrekken om mensen aan te kunnen kijken. Ken je Petra Rudolf? Zij is hoogleraar in Groningen en ook behoorlijk klein. Zij adviseerde mij kanariegele of knalroze pakken, om op te vallen. Dat vond ik heel grappig.”

Asis Aynan

“Heet zijn boek Eén erwt maakt nog geen snert? Ik ken het woord snert wel. Van Nederlandse uitdrukkingen ken ik vaak wel de woorden, maar niet de betekenis. Ik zou trouwens willen dat ik een dubbele nationaliteit had, zoals hij. Gelukkig mocht ik nu stemmen in Amerika, maar ik zou dat ook hier graag willen doen. Het is best lastig om te leven in een land waar je niet mag stemmen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden