PlusInterview

Hoogleraar: prikpauzes AstraZeneca hadden voorkomen kunnen worden

De risico’s van het AstraZenecavaccin – hoe miniem ook – hadden voorafgaand aan de inentingscampagne duidelijker moeten worden benadrukt, zegt hoogleraar Danielle Timmermans. ‘Dan maak je de prikpauzes overbodig.’

Danielle Timmermans. Beeld Tjitske Sluis
Danielle Timmermans.Beeld Tjitske Sluis

Is het imago van het AstraZenecavaccin nog te herstellen? “Heel moeilijk,” denkt Danielle Timmermans, die als hoogleraar aan Amsterdam UMC communicatie en perceptie van gezondheidsrisico’s onderzoekt en het RIVM hierover adviseert. “Ik denk dat een grote groep mensen zich er nog steeds mee wil laten inenten. Maar er resteert een kleine groep met zorgen. Als die zich niet laat overtuigen door de argumenten van de overheid en ook na overleg met de huisarts twijfel houdt, moet je een ander vaccin aanbieden. Logistiek ingewikkeld, maar je wilt niet dat ze geheel afzien van vaccinatie.”

Het was voorspelbaar dat het Europees medicijnagentschap EMA zou zeggen dat de voordelen van vaccineren met AstraZeneca opwegen tegen de risico’s op een zeldzame vorm van trombose. Vorige maand gebeurde iets soortgelijks. Maakt dat deze prikpauze niet overbodig?

Timmermans: “In zekere zin wel. Ik denk dat minister De Jonge vooral moest laten zien dat hij eventuele zorgen over het vaccin serieus neemt. In die zin vind ik de pauze zeer begrijpelijk.”

Veel trombose-experts, virologen en epidemiologen vinden de risico’s op bijwerkingen veel te klein om een pauze te rechtvaardigen.

“Ik vind dat zij met een erg beperkte blik kijken. Een risico is meer dan een getal. Er spelen bij burgers allerlei overwegingen: hebben ze zelf controle, kunnen ze kiezen, vertrouwen ze degenen die zeggen dat het veilig is?

OMT-lid Marion Koopmans twitterde dat de kans op de zeldzame trombose zit tussen de kans om doodgebeten te worden door een hond en de kans getroffen te worden door de bliksem. Een goede vergelijking?

“Nee. Het zijn onvergelijkbare grootheden. Een blikseminslag kun je niets tegen doen, bij vaccineren ligt dat anders. Ze walst over de zorgen van mensen heen. Ze zegt impliciet: die zorgen slaan nergens op. Wie is zij om dat te bepalen? Dat moeten mensen zelf afwegen. De deskundigen houden er geen rekening mee dat vaccineren omstreden is. Dat is altijd zo geweest. Daarin speelt bijvoorbeeld ook wantrouwen jegens de farmaceutische industrie een rol. Jongeren kunnen redeneren dat ze toch niet erg ziek worden van corona, waarom zouden ze dan een prik nemen?”

Omdat het helpt van de lockdown af te komen.

“Ja, je kunt wel een beroep doen op het maatschappelijk belang en mensen vragen een heel klein risico te nemen ten behoeve van ons allemaal.”

Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) reageert op de conclusies van het EMA over het AstraZenecavaccin. Volgens het het Europees Geneesmiddelenbureau kunnen de ernstige bijwerkingen beschouwd worden als zeer zeldzaam. Beeld ANP
Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) reageert op de conclusies van het EMA over het AstraZenecavaccin. Volgens het het Europees Geneesmiddelenbureau kunnen de ernstige bijwerkingen beschouwd worden als zeer zeldzaam.Beeld ANP

Het EMA zegt: de voordelen van het vaccin wegen zwaarder dan het zeer kleine risico op de tromboseaandoening. Is dat een goede oneliner om mensen over de streep te trekken?

“Het probleem met die zin is dat die de kwestie beziet op het niveau van de totale bevolking. Het klopt wel, maar burgers kijken op individueel niveau: welk risico loop ik?”

Het EMA kent 169 zeldzame trombosegevallen op 34 miljoen vaccinaties – ongeveer 1 op de 100.000 bij mensen onder de 60 jaar. Zijn dat geen goede getallen om te gebruiken?

“Het is altijd goed getallen te gebruiken als ankerpunt, maar niet iedereen kan omgaan met zulke grote getallen. Sommige mensen zullen denken: ik vind het risico te groot. Zoals mensen ook meedoen aan de loterij omdat ze denken kans te maken op de jackpot, hoe miniem die ook is.”

Wat moet je wel zeggen?

“Een huisarts kan zeggen: ‘Dit is de kans op een bijwerking. Ik vind dat een klein risico, afgezet tegen de kans om corona te krijgen.’ Dan geef je mensen richting. Vervolgens is het aan henzelf de afweging te maken.”

De ophef over mogelijke bijwerkingen was te voorzien. Had de overheid daar vóór het begin van de vaccinatiecampagne niet duidelijker over moeten zijn?

“Dat is wel gebeurd. Vanuit Amsterdam UMC bijvoorbeeld gaf vaccinexpert Marjolein van Egmond op YouTube antwoord op vragen. Vergeleken met de vorige pandemie (de Mexicaanse griep in 2009) is er vooruitgang, maar de risico’s hadden nog duidelijker moeten worden benadrukt. Dan neem je de zorgen serieus en maak je de prikpauzes die we nu hebben gehad overbodig. Het zou verstandig zijn nu de risico’s te benoemen voor het Janssenvaccin dat later deze maand naar Nederland komt. Dan voorkom je dat je ook daarvoor straks misschien een prikpauze moet inlassen.”

EMA: meer voordelen dan nadelen van AstraZeneca

Het Europees geneesmiddelenagentschap EMA heeft 169 gevallen geregistreerd van een zeldzame trombose-complicatie op een totaal van 34 miljoen vaccinaties met AstraZeneca in heel Europa. De conclusie: waarschijnlijk is sprake van een bijwerking, een ‘zeer zeldzame’. Het gaat om bloedstolsels in de hersenen in combinatie met lage bloedplaatjes.

De complicatie kwam met name voor bij vrouwen onder de 60 jaar, binnen twee weken na inenting met AstraZeneca. Toch heeft het EMA nog geen ‘specifieke risicofactoren’ vastgesteld die inzicht geven in de vraag waarom de bijwerking bij bepaalde groepen vaker voor zou komen. Sowieso blijven de voordelen van het vaccin opwegen tegen de risico’s, stelt het EMA.

Het kabinet beslist vandaag wat het oordeel van het EMA betekent voor de Nederlandse vaccinatiecampagne, na spoedadvies van de Gezondheidsraad. Vrijdag waren er vijf meldingen van bijwerkingencetrum Lareb die mogelijk de ernstige complicatie betroffen. Het ging in alle gevallen om vrouwen, één van hen overleed. Daarop werd het prikken met AstraZeneca bij 60-minners tijdelijk stilgelegd. Het vaccineren van 60- tot 64-jarigen met AstraZeneca gaat wel door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden