Plus Interview

Hoogleraar cross-cultureel recht: ‘Meer islam is nodig, niet minder’

Bevinden moslims zich in het nauw, dan komt hoogleraar cross-cultureel recht Tom Zwart in het geweer. Wat beweegt hem? ‘Ik kom niet op voor specifieke groepen. Wel voor de rechtsstaat.’

Tom Zwart: ‘Het Cornelius Haga Lyceum wint opvallend veel rechts- zaken.’ Beeld Iris Bergman

Vorige maand zei hij op een symposium over islamo­fobie dat ‘wij’ strategischer moeten opereren bij het pareren van aanvallen op de godsdienstvrijheid. Maar Tom Zwart ziet zichzelf niet als voorman van de moslimgemeenschap.

“Ik ben ondersteuner. Dat doe ik ook voor de Chinese gemeenschap. Nu ligt de moslimgemeenschap onder vuur. Het zelfreinigend vermogen is weg in de politiek. Dat zag je vorige week in de reacties op de kritiek van de speciale VN-rapporteur voor racis­me op het boerkaverbod. In plaats van te zeggen: zij heeft een punt, wordt er karaktermoord gepleegd. ‘Ongenuanceerde en slecht geïnformeerde gezant’, twitterde VVD-Kamerlid Sven Koopmans.”

“Je ziet het ook bij het Cornelius Haga Lyceum (islamitische school die wordt beticht van radicale sympathieën). Dat wint opvallend veel rechtszaken. Maar het overheidsbeleid blijft gericht op het dwarsbomen van de school.”

Hagadirecteur Soner Atasoy zei dat u zijn ­adviseur bent.

“Dat klopt niet. Hij heeft mij zijn mentor genoemd. Ik heb een aantal keren met hem gesproken en begrijp de zaak nu beter.”

Wringt het niet dat u met een beroep op de rechtsstaat ook opkomt voor groepen die diezelfde rechtsstaat willen ondermijnen?

“Ik kom niet op voor groepen, maar voor de rechtsstaat. Zo bepleitte ik als getuige-deskundige vrijspraak in het ‘minder, minderproces’ tegen Wilders. Ik vind zijn opvattingen verwerpelijk, maar niet strafbaar. Door op te komen voor de rechtsstaat doe je soms mensen een lol die diezelfde rechtsstaat geen warm hart toe dragen, al zeg ik niet dat dat voor Wilders geldt. That’s all in the game. Anders krijg je het Duitse model, met een beperktere vrijheid van meningsuiting en beroepsverboden.”

“Dat model lijkt sluipenderwijs te worden ingevoerd. Zie het zogenaamde verstoren door de AIVD, onder andere bij het Haga Lyceum. Overheidsmaatregelen worden als een cocktail over de school uitgestort. Je hebt een geheimzinnige Taskforce Ongewenst Gedrag die maatregelen bedenkt. Dat past niet in onze rechtsstaat.”

U bent lector en bestuursadviseur op de vroegere Islamitische Universiteit Rotterdam (nu de Islamic University of Applied Sciences, opleidingsinstituut voor imams). De regering wil die sluiten wegens discriminerende teksten van de rector. Critici beschouwen het als onderdeel van ‘de lange arm van Ankara’.

“Er zijn geen lijnen naar het regime van Erdogan. De rector staat in Turkije juist te boek als gülenist en dat is daar geen pretje.”

Hij maande om niet op homo’s en Armeniërs te stemmen, noemde Turks-Nederlandse politici ‘landverraders’ en zei hij dat een man zijn vrouw mag slaan, ‘maar niet regelmatig’.

“Als de rector iets ontoelaatbaars zegt, staan er procedures open en je kunt hem er op aanspreken. Die uitspraken deed hij bovendien vóórdat ik kwam. En ze staan los van de instelling, die als kwalitatief goed is beoordeeld. Ik beschouw mijn aanstelling als een gouden kans om jongeren het elan van onze rechtsstaat bij te brengen. Als je de opleiding sluit, maakt een Turkse of Marokkaanse universiteit er een satelliet van. En Zwart knikkeren ze er meteen uit, want die geeft geen religieus onderwijs.”

U zat in het curatorium van de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD. Bent u nog lid nu de partij een koers vaart die niet de uwe is?

“Jazeker, sinds 1974. De VVD is ook de partij van Annelien Kappeyne van de Coppello en Hans Dijkstal, de verbinder, voor wie ik als ambtenaar mocht werken. Een belangrijk beginsel van het liberalisme is tolerantie. Ik krijg veel steun van VVD’ers. Wie weet kan ik helpen de koers bij te sturen.”

U spant zich in China als hoogleraar in voor de mensenrechten. Hoe zit dat?

“Met Chinese collega’s onderzoek ik knelpunten in het mensenrechtenbeleid. In de internationale aanpak staan naming and shaming centraal. Met zijn koloniale verleden is China daar ongevoelig voor. De Chinese overheid is net slagroom: hoe harder je klopt, des te stijver het wordt. Onze aanpak, gericht op dialoog, werkt. Zo hebben we een methode ontwikkeld om het stigma op mensen met een geestelijke stoornis te bestrijden. En we trachten de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te versterken.”

Bent u voor het regime niet een nuttige idioot, een vlag op de modderschuit van Chinese mensenrechten?

“Daar moet je voor waken. Maar ik grijp liever de kans om een bijdrage te leveren aan de mensenrechtensituatie dan vanaf de zijkant te roepen dat die niet deugt. Ook in China zitten moslims in de knel. We zoeken de oplossing in de gemeenschap zelf. Dat kan ook in Nederland.”

Hoe dan?

“De moslimgemeenschap erkent dat radicalisering ook haar probleem is en gaat zich inspannen voor het bestrijden. De beste manier om afglijden van jongeren te voorkomen, is méér islam. Jonge, kwetsbare moslims zeggen allemaal: wij zijn op het goede pad gebleven door de goede basis die de islam ons gaf. Als je moskeeën meer armslag geeft, zodat ze jongeren op alle fronten een warm bad kunnen bieden, kan dat radicalisering voorkomen. Imams moeten ondersteuning krijgen van godsdienstleraren, zodat jongeren er 24/7 terecht kunnen. En met arbeidsbemiddeling, training en scholing moet je de achterstand op de arbeidsmarkt te lijf.”

“In januari presenteren we een voorstel voor een proef. Ik denk dat de minister van Justitie en Veiligheid en de NCTV daar iets mee willen. Die zijn op de hoogte.”

Méér islam? Ze zien u aankomen in de Tweede Kamer.

“De effectiviteit van het bestaande antiradicaliseringsbeleid is totaal onduidelijk. En de pogingen de islam te domesticeren, door het inperken van de godsdienstvrijheid, werken averechts. Terwijl de moslimgemeenschap de sleutel in handen heeft. Je slacht de kip met de gouden eieren.”

Hoogleraar/adviseur

Tom Zwart is als hoogleraar cross-cultureel recht in Utrecht bezig met de wisselwerking tussen recht en cultuur. Bij de VU is hij verbonden aan het Cross Cultural Human Rights Centre, dat de zuidelijke visie op mensenrechten onder de aandacht van het noordelijk halfrond wil brengen. Via een pilot van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken doceert hij in China op de Centrale Partijschool, de universiteit van de Communistische Partij. Hij is voorzitter van de adviesraad van een vereniging van moslimjongeren, Verenigd in Rechtvaardigheid. Zwart adviseert onder andere de Vereniging van Chinese en Aziatische Horeca Ondernemers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden