Plus

Honderden mensen stierven doordat ic’s vol lagen met coronapatiënten

Duizenden patiënten die een andere aandoening dan corona hadden, waren afgelopen jaar slechter af. Zo stierven zeker vierhonderd mensen meer na ongevallen, doordat zij niet konden worden opgenomen op de intensive care.

De covidafdeling van het VUmc in oktober 2020.  Beeld Marc Driessen
De covidafdeling van het VUmc in oktober 2020.Beeld Marc Driessen

Ook overleden veel meer nierpatiënten en werden er vorig jaar tweeduizend kankeroperaties minder uitgevoerd, een verschil van 11 procent met ‘normale’ jaren. Oncologen zien nu meer mensen met verder gevorderde uitzaaiingen.

Dat blijkt uit onderzoek naar de impact van corona op de zorg. Het werd uitgevoerd door de Samenwerkende Kwaliteitsregistraties (SKR). Dit medische dataplatform beschikt over de gegevens van meer dan 10 miljoen patiënten. In samenwerking met wetenschappelijke verenigingen is voor het eerst grootschalig onderzoek gedaan naar de kwaliteit van zorg in 2020.

Onvoldoende op de radar

Traumachirurg en afdelingshoofd van UMC Utrecht Loek Leenen betreurt het lot van de niet-coronapatiënten. “Natuurlijk waren de paniek en de druk tijdens de eerste coronagolf groot, maar we zien nu dat bepaalde patiënten onvoldoende op de radar stonden. In een aantal gevallen is niet de zorg gegeven die gegeven had kunnen worden.”

Van de 80.000 patiënten die normaal na een ongeval of val op de trauma-afdeling belanden, overleed in 2018 en 2019 2,4 procent. Uit de nieuwe cijfers blijkt dat in coronatijd 2,9 procent is overleden. “Op basis daarvan concluderen wij dat de enorme ic-beddenschaarste en de daarop gemaakte keuzes hebben geleid tot patiëntselectie met nadelige gevolgen. Het is een boude conclusie, maar dit betekent dat in covidtijd dus vierhonderd patiënten meer zijn overleden.”

Eenzijdig

Volgens Leenen ‘heeft iedereen naar eer en geweten gehandeld’, maar is er tijdens corona wel ‘heel eenzijdig naar beddenschaarste gekeken’. “Bij die vierhonderd overleden patiënten gaat het om inhaalzorg die niet meer ingehaald kan worden.” Volgens hem gaat het vooral om mensen met matig tot ernstig hersenletsel, bijvoorbeeld na een ongeval op een e-bike, die anders wél op de ic waren beland.

Medisch specialisten betwijfelen verder of tijdens de coronacrisis wel de juiste keuzes zijn gemaakt voor patiënten die wachten op een transplantatie. Die werden uitgesteld vanwege risico’s bij een coronabesmetting.

Nierpatiënten liepen een zeer groot risico als zij besmet raakten met corona. In 2020 overleden 1270 dialysepatiënten, 15 procent meer dan in de jaren ervoor.

Grote zorgen

De artsen hebben ‘grote zorgen’ over de effecten van uitgestelde zorg door de coronacrisis. Zo werden in 2020 tweeduizend complexe kankeroperaties minder uitgevoerd, een daling van 11 procent. Dit komt onder andere door het tijdelijk stopzetten van de bevolkingsonderzoeken naar darm- en borstkanker.

“Ook zijn minder mensen met kanker onder de leden naar de huisarts gegaan,” betreurt Irene Dingemans van de Nederlands Federatie van Kankerpatiënten. “Met de kennis van nu is er een veel te hoge drempel opgeworpen om naar de huisarts te gaan.”

Volgens chirurg-oncoloog Michel Wouters van het Antoni van Leeuwenhoek blijft het helaas niet zonder gevolgen als mensen met bijvoorbeeld een afwijkende moedervlek niet naar de dokter gaan. “We maken ons zorgen. We zien in de tweede helft van 2020 zien dat meer mensen met meer uitzaaiingen zich melden.” Mensen met een ernstige vorm van huidkanker (melanoom) komen pas naar het ziekenhuis als die al is uitgezaaid. “Een melanoom is een kleine gepigmenteerde afwijking. Als die langzaam verandert, kun je er nog wel even mee doorlopen, maar ondertussen groeit het melanoom dieper in de huid en kan zich zo verspreiden naar lymfeklieren en organen. In de groep mensen met melanoom stadium vier zien we meer patiënten met hersenuitzaaiingen in vergelijking met voorgaande jaren. Door uitstel van scans, het missen van controle-afspraken of later naar de dokter gaan met melanoom zijn er in stadium vier latere diagnoses gesteld.”

Voorzitter van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging Sjoerd Bulstra benadrukt dat het uitstellen van operaties van mensen die wachten op een nieuwe heup of knie ook niet zo onschuldig is als het lijkt. “De conditie en beweeglijkheid van patiënten is afgenomen. Daarmee is de revalidatie van patiënten moeilijker. Zelfs het uiteindelijke resultaat van een revalidatie kan daardoor achterblijven.” Als je te lang wacht kan een knie bijvoorbeeld niet meer tot 90 graden buigen. “Dit betekent dat een kunstknie minder goed zit,” aldus Bulstra. “Het gevolg is dat de patiënt dan niet zo goed kan lopen als anders het geval was geweest.”

Inhaalzorg

Eerder stelde Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) al dat de inhaalzorg op losse schroeven staat, doordat het personeel is uitgeput. De brancheorganisatie krijgt nu bijval van Bulstra, die vindt dat extra personeel moet worden aangetrokken. “Ik verwacht dat het al gauw anderhalf à twee jaar gaat duren voordat het stuwmeer van naar schatting 140.000 operaties is ingehaald.” Volgens onderzoekers is de hamvraag of tijdens de coronacrisis wel de juiste keuzes zijn gemaakt zijn om optimale zorg te kunnen leveren aan zoveel mogelijk patiënten. “We moeten het hebben over de vraag wie er in de toekomst bij krapte in het ziekenhuis als eerste geholpen moet worden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden