Bijna alle studenten (97 procent) ervaren stress, met als belangrijkste bron de studie zelf.

PlusAchtergrond

Hoger, sneller, meer: studenten schieten in de stress door de prestatiedruk van de maatschappij

Bijna alle studenten (97 procent) ervaren stress, met als belangrijkste bron de studie zelf.Beeld Getty Images

De maatschappij dendert voort – alles moet sneller, beter, mooier – en die ratrace levert ook studenten veel stress op. Onderwijsinstellingen proberen de druk weg te nemen. ‘De focus moet niet meer liggen op zo snel mogelijk het curriculum afwerken.’

Raounak Khaddari

Laat op een willekeurige dag in de buurt van studenten de woorden stress of spanning vallen en er ontstaat genoeg gespreksstof om avonden, zelfs weken mee te vullen. Zo ook bij Jill van Laere (21) die de studie social work doet aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Vooral de gedachte dat ze haar lening moet terugbetalen als ze niet binnen vier jaar afstudeert, houdt haar bezig. Zeker omdat ze nu al amper kan rondkomen.

Van Laere is twee jaar geleden gestopt met een andere studie. “Ik deed de studie aviation, ook aan de HvA. Ik vond het niet heel leuk en het was ook te moeilijk. Ik wist ergens na de eerste maand al wel dat ik dit niet vier jaar zou volhouden. Toen ben ik in na drie maanden ongeveer gestopt. Het voelde wel als falen, ja.”

Opgejaagd

Het moeilijkste vond Van Laere dat ze het gevoel had dat ze moest opschieten. “Ik voel me nog opgejaagd. Ik ben 21, ik moet tot mijn zeventigste werken en toch moet ik binnen vier jaar afstuderen. Dat vind ik wel lastig. Ook toen ik stopte met mijn studie, moest ik in een paar maanden bedenken wat ik wilde gaan doen. Van wie? Eh, gewoon van iedereen. Het is een soort regel: alles moet zo snel mogelijk gebeuren. En als er corona komt of je wordt ziek, pas je je tempo niet aan, maar moet je nog meer opschieten om alles in te halen.”

Door daarin mee te gaan, houdt ze de rat­race in stand voor de nieuwe studenten, beseft ze.

Bijna alle studenten (97 procent) ervaren stress, met als belangrijkste bron de studie zelf, bleek vorig jaar uit de eerste Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Ook de coronacrisis en prestatiedruk scoorden hoog. De helft van de studenten (51 procent) ervaart psychische klachten als angst en somberheid, 12 procent zelfs in ernstige mate. Van de respondenten gaf 41 procent aan veel tot heel veel slaapproblemen te hebben.

Het kabinet trekt zich die onderzoeksresultaten aan, bleek uit een reactie op het rapport. Het wil dat er ‘met de hoogste urgentie’ een aanpak komt die ‘is gericht op preventie, vroegsignalering en begeleiding van studenten die te maken hebben met hoge mate van stress, prestatiedruk en eenzaamheid’.

Maatwerk

Onderwijsinstellingen doen wat ze kunnen om de stress te beperken. Zo heeft de HvA lessen waar thema’s als stress centraal staan en zijn er studiecoaches die een-op-eenbegeleiding bieden om te helpen de doelen te behalen en ‘orde in de prestatiechaos’ te scheppen.

Ook willen ze de prestatiedruk wat temperen. Zo schafte de Vrije Universiteit Amsterdam begin dit jaar voor de opleiding geneeskunde zelfs de waardering cum laude af, de graad waarmee iemand werd beloond die voor alle vakken (zeer) hoge cijfers had behaald. En tijdens hun coschappen worden masterstudenten voortaan beoordeeld met de kwalificatie ‘voldaan’ of ‘niet voldaan’.

De wijziging moet leiden tot minder gestreste studenten en betere artsen. Ook zette de universiteit een Student Wellbeing Point op, een ruimte waar studenten op adem kunnen komen en hulp en advies kunnen krijgen.

“We willen maatwerk voor alle studenten,” zegt Jeroen Geurts, rector magnificus van de Vrije Universiteit Amsterdam. Begin dit jaar is hij in die functie begonnen en hij heeft studentenwelzijn direct bovenaan zijn agenda geplaatst. Zo leren studenten tegenslagen beter te relativeren tijdens de cursus Leren falen. “Studenten zitten al in hun complexe coming of age en daarbij worden ze ook nog eens geconfronteerd met de maatschappij die zich sneller ontwikkelt dan zij kunnen bijbenen,” zegt Geurts.

“Alles gaat sneller, moet beter en hoger. Ik zou meer maatwerk willen en kijken naar hoe we ­iedere student kunnen bieden wat bij hem of haar past. Studenten leren vanaf de basisschool dat hoger beter is. De universiteit is het hoogst haalbare, wordt gezegd. Maar iemands talent, oriëntatie en ambitie moeten hier het uitgangspunt zijn. Ik wil een betere samenwerking aangaan met het hbo om te zorgen dat studenten van beide opleidingen de vakken kunnen volgen die ze nodig hebben om te worden wie ze willen zijn. Dat de focus niet meer ligt op zo snel mogelijk het curriculum afwerken.”

Fouten

Geurts ziet veel heil in het openlijker bespreken van kwetsbaarheden en stress. “Ik weet nog dat als studenten mij vroegen of ik zenuwachtig was voor een presentatie, ik ‘nee’ zei, terwijl ik dat wel was. Daarmee geef je een signaal af. Maar die menselijke gevoelens, de zenuwen, de spanning, het fouten maken: die horen erbij en het is niet erg als je het niet goed doet. Daar leer je van. Ik wil graag dat we het menselijke en persoonlijke in onze onderwijssystemen krijgen en dat we durven te vertragen.”

Een ambitieus doel, en Geurts beseft ook dat financiële consequenties een grote rol spelen in de keuzes die studenten maken. Bovendien gaan aanpassingen in het onderwijssysteem langzamer dan onderwijsinstellingen zouden willen, want de stress en prestatiedruk voor studenten baren de instellingen al langer zorgen.

In 2018 publiceerde Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, een essay waarin zij pleit voor een maatschappelijke aanpak om die druk te verminderen.

Vorig jaar onderstreepte Bussemaker die conclusies nogmaals in deze krant. ‘We gebruiken te eenzijdige maatstaven: hoge cijfers tijdens de studie, cv’s moeten vol staan met allerlei bijbanen, vrijwil­ligerswerk en stages. Het is alsof we in een ratrace zitten: alles moet snel, nu en perfect.’

[…] ‘We kunnen jongeren niet oproepen hun eigen pad te tekenen, terwijl de maatschappij op dezelfde manier blijft ­opereren. We moeten niet vergeten dat je op latere leeftijd ook nog kunt leren en carrière kunt maken. [...] Je hoeft niet op je twintigste of dertigste al je hele leven te hebben uitgestippeld.”

Stressfactoren

Studenten hebben te maken met een opeenstapeling van stressfactoren, zegt Sebastiaan (25), vijfdejaars student interdisciplinaire sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam die niet met zijn volledige naam in de krant wil. “Geld, polarisatie, klimaat, politiek, presteren, de meritocratie die geen meritocratie is, oorlog, Poetin... Allemaal dingen die me stress geven, maar ik probeer er niet aan te denken. Eerst afstuderen en daarna verder kijken. Ik lijk kalm, maar ik voel me van binnen ellendig. Het ergste vind ik nog dat als studenten zich erover uitspreken, er altijd mensen zijn die het bagatelliseren. Alsof wij stressgevoelens verzinnen of zwak zijn, dat is niet zo.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden