Hof: Krimschatten Allard Pierson Museum moeten naar Oekraïne

De Krimkunstschatten die het Amsterdamse Allard Pierson Museum al ruim zeven jaar noodgedwongen onder zijn hoede heeft, moeten worden teruggegeven aan Oekraïne. Het Amsterdams gerechtshof besliste dat na een jarenlange procedure over de bestemming van de archeologische topstukken.

Een deel van de Krimcollectie in het Allard Pierson Museum. Beeld ANP
Een deel van de Krimcollectie in het Allard Pierson Museum.Beeld ANP

Het Amsterdamse museum kreeg in 2014 honderden voorwerpen in bruikleen voor de tentoonstelling De Krim - Goud en Geheimen van de Zwarte Zee van culturele instellingen op de Krim. Tijdens die expositie annexeerde Rusland het Oekraïense schiereiland en ontstond de vraag naar wie de schatten na afloop terug moesten: naar Oekraïne, waar de Krim dus niet meer toe behoort, of naar de uitlenende musea die nu onder Russisch bestuur vallen. Zowel Oekraïne als de musea op de Krim beschouwen de schatten als hun cultureel erfgoed.

Het Allard Pierson Museum vroeg de rechter hier een oordeel over te vellen. De rechtbank oordeelde in december 2016 al dat het museum de collectie moest teruggeven aan Oekraïne, maar daar gingen de musea op de Krim tegen in beroep. Rusland dreigde vervolgens de samenwerking met Nederlandse musea stop te zetten als ook het hof in het voordeel van Kiev zou oordelen.

Museumwet

Het hof baseert de uitspraak wel op andere gronden dan de rechtbank eerder oordeelde. In plaats van opeising op basis van de Erfgoedwet kan Oekraïne zich beroepen op bescherming door de Museumwet. Die schrijft voor dat de kunststukken in afwachting van een stabielere situatie op de Krim naar het Nationaal Historisch Museum van Oekraïne in Kiev moeten worden overgebracht. Het gaat om een tijdelijke maatregel ter bescherming van het cultureel erfgoed.

De objecten die behoren tot een van de vier musea zijn eigendom van Oekraïne. Van de schatten uit de collecties van de andere drie instellingen is niet vast komen te staan wie de eigenaar is. Het hof heeft zich daar, net als de rechtbank eerder, niet over uitgesproken.

Advocaat Rob Meijer noemde de uitspraak namens de vier Krimmusea ‘heel erg teleurstellend’. Hij gaat in overleg over eventuele cassatie bij de Hoge Raad. Op Twitter sprak de president van Oekraïne, Volodimir Zelenski, van een ‘langverwachte overwinning’. Hij is het hof ‘dankbaar’ voor een ‘eerlijke beslissing’.

Het Allard Pierson Museum is blij dat er nu een uitspraak ligt en ‘een stap is gezet in de uiteindelijke afronding van deze zaak’. Een woordvoerder wilde niet zeggen wat de kosten van de jarenlange opslag zijn, maar eerder was al duidelijk dat het om enkele tonnen gaat.

Problemen met uitleen

Volgens Wim Weijland, directeur van het Rijksmuseum van Oudheden, kunnen Nederlandse musea die veel met Russische musea samenwerken, last krijgen van de uitspraak. Al in 2017 waarschuwde toenmalige minister van Cultuur Vladimir Medinski dat er niet meer samengewerkt zou worden met Nederlandse musea, als de kunstschatten niet zouden worden teruggegeven aan de Krim. Volgens de bewindsman zou hiermee ‘dan een gevaarlijk precedent van het in beslag nemen van cultureel erfgoed gecreëerd’.

“Wij hebben zelf anderhalf jaar geleden een negatieve reactie op een bruikleenaanvraag gehad uit Rusland,” vertelt Weijland. “Dat is jammer, maar niet dramatisch voor ons museum.” Voor een museum als de Hermitage, waar altijd een collectie te zien is van het Hermitage Museum uit Sint-Petersburg, zouden de gevolgen groter kunnen zijn. De Hermitage laat weten geen reactie te kunnen te kunnen geven zolang ‘het juridische procees, waar de Hermitage Amsterdam verder buiten staat’, voortduurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden