PlusInterview

Hoekstra: ‘Uitgewezen Russen hadden ‘diplomaat’ op hun visitekaartje staan, maar verzamelden in werkelijkheid inlichtingen’

Minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken. Beeld ANP/Bart Maat
Minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken.Beeld ANP/Bart Maat

Nederland laat Rusland zijn spierballen zien. Zeventien Russische spionnen die als ‘diplomaat’ op de ambassade in Den Haag werken, moeten hun koffers pakken en binnen twee weken ons land verlaten. ‘We staan voor de veiligheid in Nederland.’

Hanneke Keultjes

Dat er op Haagse ambassades mensen werken die bezig zijn met andere zaken dan diplomatie is niet helemaal nieuw. Toch grijpt minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken nu pas in bij de Russische ambassade. Dat heeft alles te maken met de oorlog in Oekraïne, die Rusland is gestart.

De ‘context is veranderd’, zegt de minister in zijn werkkamer. “We zien toegenomen assertiviteit. En het is aan ons als kabinet om informatie van onze veiligheidsdiensten zeer serieus te nemen en te staan voor de veiligheid in Nederland. Dus zeggen we: de balans moet nu doorslaan naar het uitwijzen van deze zeventien inlichtingenofficieren. Voor de duidelijkheid: het gaat hier niet om diplomaten. Het gaat om zeventien mensen die ‘diplomaat’ op hun visitekaartje hebben staan, maar in werkelijkheid werken voor een van de Russische inlichtingendiensten en bezig zijn met het verzamelen van inlichtingen voor de Russische Federatie.”

Als u het over toegenomen assertiviteit heeft, doelt u dan op Rusland of waren de zeventien spionnen ineens actiever?

“De ongemakkelijkheid van dit onderwerp is dat het zich niet leent om er uitgebreid over te filosoferen.”

Nederland steunt Oekraïne met wapenleveringen, maar dat gaat nu in het geheim. Bestond de vrees dat deze inlichtingenofficieren daar meer over probeerden uit te vinden?

If history bestaat niet. Dus je weet nooit hoe het zou zijn gegaan. Dit is wat ik erover kan zeggen.”

Hoe gaat Rusland reageren?

“Je moet nooit naïef zijn: in Rusland geldt altijd tit-for-tat: met gelijke munt terugslaan. We houden rekening dat er teruggeslagen wordt. Maar dat kan nooit reden zijn om niet in te grijpen als de Nederlandse veiligheidsdiensten vinden dat er risico’s zijn voor de Nederlandse veiligheid. Dit was een zeer weloverwogen besluit.”

Tegelijkertijd zegt u: in de diplomatie is het belangrijk de lijnen open te houden. Dat wordt lastig als de Nederlandse ambassadeur niet in Moskou mag blijven.

“Met gelijkgestemde landen is een dialoog altijd makkelijk, maar ook bij Rusland blijven we inzetten op diplomatiek contact. De Russische ambassadeur blijft ook gewoon hier zitten.”

In ruim vier weken tijd werd de Russische ambassadeur Alexander Sjoelgin al drie keer op het matje geroepen op het ministerie van Buitenlandse Zaken. De laatste keer was dinsdagmiddag, op exact hetzelfde moment stuurde het ministerie een persbericht de wereld in waarmee de aanstaande uitzetting van de Russische spionnen wereldkundig werd gemaakt. Hoekstra heeft van zijn topambtenaar nog niet gehoord hoe Sjoelgin reageerde.

“Maar dat hij al drie keer in zo’n korte tijd is ontboden, zegt eigenlijk alles over wat er in de wereld aan de hand is. Dat is een zeer zeldzaam diplomatiek signaal.” Eerdere gesprekken, zegt Hoekstra, waren ‘beleefd maar zeer stevig’. “De boodschap was dan: de volstrekt ongerechtvaardigde inval rechtvaardigt dat wij wapens leveren, met zeer forse sanctiepakketten komen en Oekraïne humanitair steunen. En dat Russische troepen niets anders te doen staat dan zo snel mogelijk uit Oekraïne vertrekken.”

Dinsdag klonken ook voorzichtig positieve geluiden na besprekingen tussen Rusland en Oekraïne. Rusland zou bereid zijn zich rond Kiev terug te trekken, Oekraïne zou een neutrale status overwegen. Hoe kijkt u daarnaar?

“Wij steunen Oekraïne van harte in pogingen om een staakt-het-vuren te bereiken. Voor mij is wel essentieel dat het land niet naar de onderhandelingstafel wordt gedwongen. De positie van Oekraïne is daar het sterkst als het land militair sterk staat en de sancties groot effect hebben in Rusland.”

Tegelijkertijd riep de westerse wereld lange tijd dat Oekraïne zelf moet kunnen kiezen wie zijn vrienden zijn. Wat nu als het land straks toch een bufferstaat wordt tussen Rusland en de Europese Unie en Navo?

“Exact die reden, dat Oekraïne zelf moet kunnen kiezen, noopt mij tot grote voorzichtigheid. Ik wil niet elk puzzelstukje dat uit de onderhandelingen naar buiten komt van commentaar voorzien. Ik ben er zeer voor beducht dat dat de onderhandelingspositie van Oekraïne aan de onderhandelingstafel kan schaden.”

U bent bang dat uw standpunt daar over tafel gaat? Mr. Hoekstra from the Netherlands says that…?

“Ik ga de rol van Nederland echt niet groter maken dan-ie is. Maar als ik of mijn collega’s discussies over de Navo, de Europese Unie en andere facetten van commentaar gaan voorzien, kan dat potentieel gevolgen hebben voor Oekraïnes onderhandelingspositie.”

De Turkse president Erdogan spreekt de delegaties van Rusland en Oekraïne toe voorafgaand aan de vredesbesprekingen in de Turkse stad Istanboel.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
De Turkse president Erdogan spreekt de delegaties van Rusland en Oekraïne toe voorafgaand aan de vredesbesprekingen in de Turkse stad Istanboel.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Eerder zeiden de Russen ook dat er vluchtroutes voor Oekraïense burgers zouden zijn, maar gingen de beschietingen door. Kunnen we Rusland wel geloven als ze zeggen dat ze zich terugtrekken uit Kiev?

“Dat is buitengewoon ingewikkeld. Rusland heeft lange tijd een fabeltje verteld als het ging om de 170.000 soldaten aan de Oekraïense grens. Die hadden, weten we nu, maar één doel: een inval in Oekraïne. Dus we moeten buitengewoon voorzichtig zijn om het Russische leiderschap op zijn woord te geloven. Eerst zien, dan geloven.”

De dreigende taal uit het Kremlin over een eventuele nucleaire aanval lijkt inmiddels iets minder dreigend.

“Je kunt het nooit volledig uitsluiten, maar een nucleaire aanval is niet alleen een zeer verschrikkelijk, maar ook een onwaarschijnlijk scenario. Wel laat het zien dat twee lessen uit de Koude Oorlog ineens weer actueel zijn: dat een aanval uiteindelijk leidt tot zelfdestructie en dat het cruciaal is om de communicatielijnen open te houden om te voorkomen dat er een kernoorlog ontstaat door een afschuwelijk misverstand, zoals dat al twee keer - in de Cubacrisis en in 1983 - bijna gebeurde.”

Stel dat er een staakt-het-vuren wordt afgesproken, dan kan het land niet eeuwig op het strafbankje blijven. Is er dan ook al een plan om de sancties tegen Rusland af te bouwen?

“Daar zullen we tegen die tijd zorgvuldig naar kijken. Maar het is volstrekt duidelijk dat een staakt-het-vuren niet automatisch leidt tot business as usual. Rusland heeft voor miljarden aan verwoestingen aangericht, met straks duizenden doden aan Oekraïense kant en zoveel menselijk leed dat we daar zien. Dan is het ondenkbaar dat we vervolgens overgaan tot de orde van de dag.”

U bent minister in oorlogstijd. Dat had u vast niet gedacht toen u uw vinger opstak voor Buitenlandse Zaken?

“Al vóór deze oorlog wist ik dat de lijst van potentiële conflicten in de wereld beangstigend lang was. Maar dat het scenario waar we nu in zitten werkelijkheid zou worden, was onwaarschijnlijk. Als je midden in een film de pauzeknop indrukt, is het lastig te voorspellen hoe het verder gaat. Maar zeker is dat we de effecten van deze oorlog nog lang zullen voelen: in de geopolitieke verhoudingen in Europa, de samenwerking in de EU en tussen de EU en de Navo - die in korte tijd sterk is verbeterd - en de relatie met Rusland en andere grootmachten in de wereld.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden