PlusAchtergrond

Hoe ver ging de bemoeienis van minister De Jonge met de mondkapdeal?

Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) staat de pers te woord over de mondkapjeshandel van Sywert van Lienden. Beeld bart maat/ANP
Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) staat de pers te woord over de mondkapjeshandel van Sywert van Lienden.Beeld bart maat/ANP

Oud-coronaminister Hugo de Jonge (CDA) spoorde zijn topambtenaar aan om in gesprek te gaan met mondkapleverancier Sywert van Lienden. Die persoonlijke bemoeienis met de omstreden miljoenendeal bleef tot dusver buiten beeld. De Kamer eist opheldering: ‘Dit is een schimmige deal en het wordt nu alleen maar schimmiger.’

Niels Klaassen

Toen het Hugo de Jonge vorig jaar op de man af gevraagd werd, zeilde hij er nog om heen. Had hij zich bemoeid met de omstreden mondkapjesdeal van Van Lienden? De inkoop van beschermingsmiddelen ‘is niet mijn portefeuille’, zei de toenmalig coronaminister na onthullingen die week dat Van Lienden miljoenen had overgehouden aan die deal. “Ook vorig jaar was het niet mijn portefeuille (...) Ik ben er niet bij betrokken.”

Maar nu blijkt dat De Jonge zich wel degelijk persoonlijk bemoeide met de eerste contacten. Na een Wob-verzoek van de Volkskrant gaf het ministerie een reeks appjes vrij van De Jonge en zijn ambtenaren. Daaruit blijkt dat De Jonge zijn topambtenaar Bas van den Dungen vanaf 10 april 2020 aanspoort om een samenwerking van Van Lienden te verkennen. Het is zes weken na de eerste Nederlandse coronapatiënt, er is schreeuwend gebrek aan mondkapjes voor de zorg.

Verdraagzaamheid

En Van Lienden claimt nogal luidruchtig dat hij binnen mum van tijd de hele zorg kan voorzien van de noodzakelijk beschermingsmiddelen. Na eerste contact via zijn medewerker appt De Jonge op 14 april naar zijn ambtenaar: ‘Je kunt die Sywert beter inside pissing out hebben dan outside pissing in’, waarmee De Jonge bedoeld dat hij een criticaster liever in de buurt houdt dan op afstand kritiek laat spuien. “En met een klein beetje verdraagzaamheid moet dat lukken. Hoop echt dat het lukt.”

Na interventie van De Jonge gaat het snel die week. Alle ambtelijke scepsis over Van Liendens intenties en voorstellen ten spijt heeft de voormalige scholierenleider een voet tussen de deur bij het ministerie. De topambtenaar gaat meteen aan de slag, plant een vergadering met Van Lienden en Van Rijn in en de samenwerking is geboren.

“Vergeet niet hoe groot de nood was,” zegt een Haagse ingewijde. “Iedereen die destijds aankwam met een coalitie van grote bedrijven als Randstad en Coolblue en aanklopte met hulp, zou gehoord worden. Het doel was: zoveel mogelijk goede spullen binnenhalen.”

Uiteindelijk houdt Van Lienden aan de lucratieve deal 9 miljoen euro over, terwijl de buitenwereld in de veronderstelling verkeert dat hij aan liefdadigheid doet met zijn nobele Hulptroepen-stichting. Na onthullingen over zijn dubbelspel onderzoekt het Openbaar Ministerie de zaak nu, en in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid kijkt ook Deloitte naar de gang van zaken.

Voorgetrokken

Op het Binnenhof speuren Kamerleden vooral naar de politieke kant van de zaak: werd Van Lienden voorgetrokken door partijgenoot De Jonge? En waarom was De Jonge eerder zo summier over zijn bemoeienis? “Ik wil de onderste steen boven hebben,” zegt PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. “Dit is een schimmige deal en het wordt nu alleen maar schimmiger. Er lijkt echt betrokkenheid van de toenmalig minister van Volksgezondheid terwijl hij dat eerder ontkende.”

Al vorig jaar juni stelde het kabinet een ‘tijdlijn’ op over de kwestie, maar het appcontact tussen De Jonge en de topambtenaar wordt daarin niet vermeld. Wel schrijft het kabinet aan de Kamer dat Van Lienden en de adviseur van De Jonge contact hadden, maar ze vermeldt niet dat De Jonge zélf de kritiek van Van Lienden bij zijn topambtenaar onder de aandacht bracht.

Minister Tamara van Ark erkent in de antwoorden ook dat De Jonge ‘berichten heeft ontvangen’ van Van Lienden over diens verkoopopties, maar die berichten waren netjes doorgestuurd naar de verantwoordelijk minister Martin van Rijn, de PvdA’er die speciaal voor de crisis was ingevlogen. De Jonge was slechts een doorgeefluik van een zoveelste verkooplead, was de boodschap. Niks meer, en niks minder.

Kamerdebat

Nu blijkt dus dat de bemoeienis wel verder ging. “Dan heb je wel wat uit te leggen, nu lijkt deze informatie bewust niet meegenomen vorig jaar,” zegt Kuiken. “We willen een debat. Het gaat om heel veel geld, ambtelijk was al twijfel over Van Lienden en toch moest de deal er komen.”

De Tweede Kamer heeft om een nieuw feitenrelaas gevraagd voor maandag 12 uur. Mogelijk snel daarna volgt het Kamerdebat. “Dit is explosieve berichtgeving: de minister moet hier verantwoording over afleggen,” reageerde GroenLinks-leider Jesse Klaver.

Best bedoelingen

De Jonge zelf weigerde woensdag inhoudelijk te reageren. Hij herhaalt dat de ‘suggesties in de krant niet kloppen’. Maar wat er dan niet deugt, wil de minister niet zeggen tot het Deloitte-onderzoek klaar is. “Maar alles is altijd met de beste bedoelingen gebeurd en in de context van dat moment.”

Maar Deloitte heeft veel tijd nodig: meermaals is het onderzoek vertraagd. Het kabinet hoopt dat het resultaat er ‘voor de zomer’ is, maar een ingewijde durft niet te zeggen of dat lukt. “Het zijn ontzettend veel gegevens.” Zo heeft de onderneming van Van Lienden niet alle data overgedragen, maar ‘ter inzage aangeboden’ op het kantoor, schreef Van Arks opvolger, minister Conny Helder (VVD), deze week aan de Kamer.

De Jonge zal dus waarschijnlijk sneller helderheid moeten verschaffen over zijn eigen rol. Als hij slechts als doorgeefluik fungeerde, kon hij dat toch al eerder melden, klinkt het ook enigszins verbaasd bij een bron rond het ministerie van Volksgezondheid. “Dat kan je gewoon zeggen lijkt me.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden