PlusAchtergrond

Hoe nu verder met het CDA en met Omtzigt?

Met de afsplitsing van Pieter Omtzigt gaat het CDA cruciale maanden tegemoet. Partijleider Wopke Hoekstra staat onder druk, gevreesd wordt voor Omtzigts concurrentie. “Hij is bijna een heilige voor kiezers.”

Pieter Omtzigt, minister Wopke Hoekstra en premier Mark Rutte tijdens een debat over het aftreden van het kabinet naar aanleiding van de toeslagenaffaire. Beeld Bart Maat/ANP
Pieter Omtzigt, minister Wopke Hoekstra en premier Mark Rutte tijdens een debat over het aftreden van het kabinet naar aanleiding van de toeslagenaffaire.Beeld Bart Maat/ANP

Hoe verder met het CDA?

Omtzigt moest binnenboord blijven, vonden veel CDA’ers lang. Vanwege zijn inhoudelijke kracht, zijn dossierkennis en doorzettingsvermogen. Maar ook om zijn electorale positie (Omtzigt kreeg dik 340.000 stemmen, goed voor bijna vijf zetels) en populariteit bij CDA-afdelingen en leden in het land.

Zijn vertrek doet de partij trillen, een richtingenstrijd dreigt, een uitloop wordt gevreesd. De eerste roep om een speciaal partijcongres klinkt al. Zo wordt de nasleep van de kwestie-Omtzigt de taaiste test in het ­prille partijleiderschap van Wopke Hoekstra. Houdt hij de neuzen in de fractie en het land dezelfde kant op? En met de 76 pagina’s huiswerk van Omtzigt zal de partijleiding serieus aan de slag moeten.

Zijn politieke geestverwant Chris van Dam (oud-Kamerlid) vindt het tijd voor een ‘inhoudelijke herbronning’. Dat was tot voor kort overigens beslist niet het plan van het partij­bestuur. Dat wees onlangs nog een oud-topambtenaar aan om het CDA-verhaal in ongeveer vijftien pagina’s voor eens en langere tijd pakkend op te schrijven, na jaren van geduldige nota’s vol soulsearching, verkiezingsplannen, -evaluaties en boeken van prominenten. “Schrijven kunnen we,” zei voorzitter Marnix van Rij. “De kiezer denkt: wat is nou de boodschap?”

Maar Van Dam schetst een grotere taak: “De punten die Omtzigt noemt over interne partijdemocratie, het oog voor de kleine luyden, het sociaal denken. Daar moet aan gewerkt worden. Als deze stap daar geen bijdrage aan levert…”

Wat gaat Omtzigt zelf doen?

Eerst wil hij echt uitzieken, het is zijn ‘intentie’ om zich daarna weer als zelfstandig Tweede Kamerlid te ­melden, dus los van het CDA. Ondanks zijn grote aantal voorkeursstemmen wacht Omtzigt een gure rentree. De Tweede Kamer heeft de spelregels onlangs zo veranderd dat afsplitsers gestraft worden voor hun alleingang. Als eenpitter krijgt Omtzigt bijvoorbeeld minder personele ondersteuning dan Caroline van der Plas van BBB of Sylvana Simons van Bij1. Ook krijgt hij slechts de helft van de spreektijd toegewezen en is hij bij grote debatten pas als laatste spreker aan de beurt.

Maar wil hij meer dan soleren in het parlement, gaat Omtzigt ook voor een eigen partij? Het is een nachtmerriescenario voor het CDA: een sterke ‘beweging-Omtzigt’ zou een grotere scheuring in de partij kunnen veroorzaken, met afdelingen en volksvertegenwoordigers die zich bij hem aansluiten. Op dat front is het nog stil, maar dat kan veranderen als Omtzigts toekomstplannen vorm krijgen.

Electoraal heeft de parlementariër goud in handen, weten opiniepeilers. Maurice de Hond schat een eventu­ele lijst-Omtzigt op 27 à 28 zetels, ook peiler Peter Kanne (I&O Research) denkt aan ‘tussen de 20 en 30 zetels’ in potentie voor Omtzigt: “In onze populariteitsonderzoeken doet hij het gemiddeld beter dan elke andere politicus of partijleider,” zegt Kanne. “In de ogen van kiezers is hij een soort heilige. Bij linkse kiezers doet hij het goed, maar hij krijgt ook ­waardering onder mensen die voor middenpartijen of populistische stromingen als PVV en Forum gaan. Hij is zo sterk tegen de gevestigde orde en de hypocrisie, dat hij in de volle breedte scoort.”

Al denkt oud-collega Van Dam niet dat het zo’n vaart zal lopen. “Ik heb stellig de indruk dat dat niet Pieters diepste wens is. Het was nooit een vooropgezet plan, het is meer uit armoede dat hij dit nu doet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden