PlusAchtergrond

Hoe nu verder? De bal ligt weer bij Kamervoorzitter Khadija Arib

Eén ding is zeker: er moet een ‘verkennende informateur’ komen. Maar vooralsnog ziet niemand een uitweg uit de formatie-impasse nu veel partijen niet verder willen met VVD-voorman Rutte. ‘Bezinnen en opnieuw beginnen.’

D66 overlegt tijdens een schorsing van het debat over ‘functie elders’ en de mislukte formatieverkenning. Beeld ANP
D66 overlegt tijdens een schorsing van het debat over ‘functie elders’ en de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

Als de formatie een cartoon zou zijn, dan was het een tekening van een grote stofwolk op het Binnenhof die alle politieke hoofdrolspelers het zicht beneemt. Iedereen wil eruit, maar niemand ziet daglicht. Dat stof, zei VVD-leider Mark Rutte vrijdag, moet eerst neerdalen. Dat zal, zo is de verwachting, een paar dagen duren.

In elk geval moet de formatie weer van voor af aan beginnen. Na het vorige week opgestapte verkennersduo Jorritsma-Ollongren stopten hun opvolgers Van Ark en Koolmees er vrijdag ook mee. De Kamer wil een nieuwe, gezaghebbende maar onafhankelijke informateur die de opties voor een coalitie gaat verkennen. “Bezinnen en opnieuw beginnen,” zei Kaag na afloop van het ontluisterende, tot diep in de nachtelijke uren durende debat over de uitgelekte ‘Ollongren-notitie’.

Grote afstand

In dat debat liep het vertrouwen ‘een flinke deuk op’. Een motie van wantrouwen tegen Rutte haalde geen meerderheid, maar een motie van afkeuring werd behalve de VVD door alle partijen gesteund. “De afstand tussen hem en mij is groter,” concludeerde Kaag. Het waren juist Rutte en Kaag die als de twee grootste partijen het voortouw zouden krijgen bij de vorming van een nieuwe regeringscoalitie, een proces waarbij vertrouwen het belangrijkste ingrediënt is.

Bij GroenLinks klinkt al dat formeren met Rutte als VVD-leider ‘heel ingewikkeld’ wordt. Als zijn partij ‘onder nieuw leiderschap’ komt, dan ‘biedt dat een opening’. Maar Rutte wil van geen wijken weten. Hij belooft ‘zijn stinkende best’ te doen om dat vertrouwen terug te winnen. Maar, sprak Kaag, het is nog maar de vraag of dat vertrouwen hersteld kan worden.

En dus ligt de bal weer bij de Kamervoorzitter. Dat is nu nog Khadija Arib en zij belt de komende dagen de 17 partijleiders voor een inventarisatieronde: hoe komen we uit deze impasse? Complicerende factor is dat de Kamer volgende week ook opnieuw de voorzitter kiest. Arib wil de positie houden. Er zal haar veel aan gelegen zijn om geen stappen te zetten die haar herverkiezing in gevaar kunnen brengen. Pas na het paasweekeinde worden ‘verdere stappen’ verwacht. Dan wordt waarschijnlijk na een Kamerdebat de nieuwe informateur aangewezen, iemand zonder directe link met het Binnenhof.

Er wordt nadrukkelijk gekeken in de richting van de ministers van Staat, oud-politici die hun sporen hebben verdiend maar niet dagelijks aan de lijn hangen met de leider van hun partij. Een ‘type-Tjeenk’, zegt een ingewijde. Herman Tjeenk Willink (PvdA) timmerde in 2017 nog het vierde kabinet-Rutte in elkaar. Ook klinken de namen van D66’er Winnie Sorgdrager en CDA’er Jaap de Hoop Scheffer.

PvdA aanvaardbaar

VVD en D66 vinden het geen probleem als de informateur van een andere partij dan de hunne komt. Het CDA oppert een PvdA’er, omdat de linkse partijen de motie van wantrouwen tegen Rutte steunden. Bij andere fracties wordt oud-partijleider Job Cohen genoemd, maar ook de naam van SCP-directeur Kim Putters klinkt in de wandelgangen. Die is PvdA’er, maar wordt ‘niet zo gezien’, zegt een coalitiebron.

Minister van Staat Frits Korthals Altes (89) vindt een onafhankelijke informateur-op-afstand een hele opgave. “Zijn ze dan ook nog genoeg op de hoogte?” Hij merkte dat zelf toen hij in 2003 als informateur een kabinet smeedde van CDA, VVD en D66. Hij was nog maar twee jaar daarvoor uit Den Haag vertrokken, maar merkte ‘meteen’ dat er in die relatief korte tijd ‘enorm veel’ was veranderd.

Ook de leeftijd gaat dan meespelen. “Het gaat sneller, scherper, het is anders. Mevrouw Jorritsma zei het donderdagavond ook al toen het laat werd: ik ben geen veertig. Als het een paar keer laat wordt, weegt dat ook mee. Je moet dat wel kunnen bolwerken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden