Plus

Hoe Nederland de crisis doorstond: 'Meerderheid heeft zich er goed doorheen geslagen’

Het Sociaal en Cultureel Planbureau hield tijdens de coronacrisis voortdurend de vinger aan de pols. ‘We zien dat Nederland veel veerkracht toont,’ zegt directeur Kim Putters. ‘Maar we zijn bezorgd over de kwetsbaren in onze samenleving.’

Mark van Assen en Bob van Huët
irecteur Kim Putters van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).  Beeld ANP
irecteur Kim Putters van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).Beeld ANP

Wat is u het meeste opgevallen in de afgelopen 2 jaar?
“Nou, als ik een heel algemeen beeld zou moeten schetsen: Nederland en de Nederlanders hebben heel erg veel veerkracht getoond. Kijk maar hoe we het met zijn allen volgehouden hebben, en ons zoveel mogelijk aan allerlei maatregelen hebben gehouden. Natuurlijk niet iedereen, er waren zeker ook protesten, maar over all heeft de grote meerderheid van de bevolking zich er goed doorheen weten te slaan.”

Wat is uw verklaring daarvoor?
“We gingen best sterk de crisis in. De gemiddelde kwaliteit van leven in Nederland was hoog, we hadden vet op de botten. Maar, en dat is een belangrijke conclusie: we hebben ook gezien welke mensen het kwetsbaarst zijn. Leerlingen met achterstanden die door schoolsluitingen mogelijk nog verder op achterstand zijn geraakt, bijvoorbeeld. Dat is echt een probleem. Die kunnen dat niet zo makkelijk meer inhalen met een beetje bijles.

Ander voorbeeld: zzp’ers of mensen met een tijdelijk of een flexcontract, en dat zijn er al heel erg lang heel veel, hebben als eerste het risico op baanverlies ervaren. Zij werken precies in sectoren die meteen plat moesten: de horeca, de evenementenbranche, de uitzendbranche. Dus: met veel mensen gaat het goed, maar zij die al in een kwetsbare positie zaten, hebben als eerste de klappen opgevangen.

De structurele problemen in de zorg, het onderwijs en op de arbeidsmarkt zijn door de crisis meer zichtbaar geworden of verder verdiept. Tegelijkertijd hebben we misschien ook ervaren hoe snel we zelf kwetsbaarder zijn geworden. Dat hebben ondernemers natuurlijk heel direct gemerkt. Die hadden we twee jaar geleden niet als kwetsbare groep bestempeld, want het ging best goed met de economie.

Maar de crisis heeft er enorm ingehakt bij ze, en nog steeds. Gaan ze het redden? Moeten ze iets anders gaan doen? Is er wel opvolging in het familiebedrijf? De hervorming van de arbeidsmarkt komt geen moment te vroeg, en eigenlijk is ze veel te laat. Een andere flinke groep die het zwaar heeft, zijn de long-covid patiënten. Die blijven langdurig gezondheidsklachten houden en kunnen misschien niet meer in het eigen werk terugkeren.”

Hoe gaat het met onze jongeren?
“In het begin van de crisis hebben die zich best goed gered. Dat kwam misschien doordat ze al heel erg gewend waren aan digitaal contact, en ze hadden zicht op een mooie zomer. Maar bij de nieuwe lockdowns en beperkingen hebben we gezien hoe snel hun mentaal welbevinden is afgenomen door isolement, stress en angsten. Sneller dan in andere leeftijdscategorieën. Maar: niet voor allemaal. Soms krijg je de indruk dat het met alle jongeren slecht gaat, dat is echt niet zo.”

Wat heeft de crisis met ons vertrouwen gedaan?

“In ons land ligt dat over het algemeen vrij hoog. Wij Nederlanders hebben de neiging elkaar te vertrouwen, de goede wil van mensen te zien. Dat meten wij door te kijken of mensen iets voor elkaar over hebben. Zorgen we voor elkaar? Behandelen we elkaar met respect? In het begin van de crisis zag je heel duidelijk dat we bijvoorbeeld voor de buren boodschappen gingen doen, omdat er geen mantelzorger meer kwam. Of er werden bij verpleeghuizen bloemen voor de deur gelegd. Het sociaal vertrouwen werd sterker. Maar toen de crisis langer ging duren, ebde dat snel weg naar het oude niveau. We kregen onze eigen besognes, het thuiswerken moest georganiseerd worden, het leven moest door.

Die eerste maanden zagen we ook dat het politieke vertrouwen enorm toenam. Maar naarmate de maanden vorderden, werd ook het overheidsbeleid onderdeel van het probleem. En toen zag je het vertrouwen zakken van 74 procent, wat echt ongekend hoog is in Nederland, naar zo’n 40 procent nu. Maar dat heeft ook te maken met zaken die er doorheen zijn gaan spelen, zoals de kindertoeslagenaffaire en de formatie. Wat we ook zijn gaan zien, en dat is voor het vertrouwen erg belangrijk, is dat de tegenstellingen in de opvattingen scherper lijken geworden. Wel of geen vaccinatie? Moet de overheid zich daarmee bemoeien? Wat betekent het als iemand geen prik wil? Je merkt dat mensen het gevoel krijgen dat we in een voor- of tegensamenleving terecht zijn gekomen. Per saldo is het debat gepolariseerd.”

Maar geldt dat voor iedereen?
“Nee, zeker niet. Er is in Nederland een hele grote, wat stillere middengroep die je niet zo snel hoort en die ook niet de straat opgaat. Die denkt genuanceerd: ja, er zijn voors en tegens aan een vaccinatieplicht. Je wil niet ziek worden met z’n allen, maar je wil ook niet mensen achterna zitten met een spuit. Ik hamer er steeds op: vergeet die grote, stille middengroep niet. Die mensen verdienen ook een stem. Het lijkt soms alsof we alleen maar voor- of tegenstanders in ons land hebben, ook als je naar het politieke debat kijkt of naar een talkshow. Maar dat is gewoon niet zo.

Wat je in iedere crisis ook ziet: er ontstaat altijd stigma, de schuld wordt neergelegd bij bepaalde groepen. In het begin waren dat de Aziatische mensen, want toen was het ‘het Chinese virus’. En in de laatste periode zijn het de vaccinweigeraars, dat zouden allemaal complotdenkers zijn. Dat is natuurlijk niet zo. Je moet altijd rekening houden met de beweegredenen van mensen, anders wordt een groep heel snel weggezet.”

Hoe gaan we nu verder?
“Er zijn veel na-ijleffecten van zo’n crisis. Bedrijven gaan bijvoorbeeld niet snel innoveren, tenzij ze daar misschien een regeling voor krijgen. Voor mensen die in de armoede terecht zijn gekomen of psychische problemen hebben gekregen, is de crisis niet voorbij als we op een persconferentie horen dat alle maatregelen zijn ingetrokken. Dat gaat voor hen nog jarenlang door. Daar moeten we rekening mee houden.”

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden