PlusPunt voor punt

Hoe minder steun voor lockdown, hoe meer besmettingen

Bij de eerste coronagolf stond ­Nederland pal achter de lockdown, maar voor een eventuele tweede lockdown is minder draagkracht. Gebrek aan steun en de afkalving van ‘goed’ coronagedrag vergroten de kans op een nieuwe lockdown, die de onvrede weer verder zal vergroten. ‘Het is een neerwaartse spiraal.’

Premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge met een mondkapje in de Tweede Kamer.Beeld ANP

1. Hoe staat het met de steun voor het overheidsbeleid?

Het wordt geen sprint, maar een marathon, zo waarschuwden virusdeskundigen al vroeg. “Het corona­virus zal de samenleving nog wel een jaar beïnvloeden,” zei viroloog en OMT-lid Menno de Jong (Amsterdam UMC) half maart.

De coronapandemie stelt het maatschappelijke uithoudingsvermogen zwaar op de proef. Nu de gloeiende virusangst van maart wat is uitgedoofd, groeit de weerstand tegen het overheids­beleid. Mensen kennen de ellende van een lockdown. De financiële steunpakketten worden minder.

RIVM-onderzoek van half oktober toont dat steun voor het overheids­beleid is gedaald en dat mensen de gedragsregels lang niet altijd naleven. Dat laatste leidt tot meer virustransmissie, wat het kabinet weer noopt tot hardere maatregelen. Daarmee neemt de onvrede verder toe.

“Bij de tweede coronagolf heerst een negatieve spiraal,” zegt crisis­expert Arjen Boin (Universiteit Leiden). Hetzelfde speelt in andere (westerse) landen, wat in bijvoorbeeld Italië gepaard gaat met gewelddadig verzet. De coronapandemie is de grootste mondiale uitdaging sinds de Tweede Wereldoorlog, zei secretaris-generaal van de Verenigde Naties António Guterres al in april. Volks­gezondheid, economie en maatschappelijke stabiliteit hangen nauw samen.

2. Draagt de overheid zelf bij aan ­vermindering van het draagvlak?

Dat er fouten in het beleid sluipen, is vanwege de onvoorspelbaarheid van een pandemie niet of nauwelijks te voorkomen. Maar het draagvlak is uiteraard niet geholpen bij een minister die de gedragsregels niet naleeft (Grapperhaus) of beloften niet nakomt (De Jonge).

Ook slaat de coronamoeheid toe. Nederlanders die ‘de handen stuk wasten’, voldoende afstand hielden en ook de andere maatregelen netjes opvolgden – ‘het grootste deel van de bevolking’, volgens premier Rutte –, zijn niet beloond voor dat goede, maar moeilijk vol te houden gedrag. De tweede golf is er immers. Door die negatieve uitkomst ligt bij meer mensen afkeer van de coronaregels op de loer, zo signaleren gedrags­wetenschappers van het RIVM.

3. Hoe is het met de zorgmedewerkers?

Bij de eerste coronagolf klonk applaus, nu zijn er ook middelvingers, kleineringen en doodsbedreigingen, zo schetste spoedeisendehulpverpleegkundige Kitty Engel (OLVG) zaterdag in deze krant.

Artsen en verpleegkundigen lijken bij de tweede golf ook minder gemotiveerd. Lang niet iedereen is bijgekomen van de eerste golf. Dat een deel van de bevolking de coronaregels aan de laars lapt, werkt eveneens demotiverend.

Bovendien moeten de ziekenhuizen bij de tweede golf twee doelen nastreven die onverenigbaar zijn: coronapatiënten helpen en de gewone zorg op peil houden. Dat lukt niet. Uitgestelde operaties kunnen bij niet-coronapatiënten tot extra gezondheidsschade leiden. Dat frustreert patiënten, maar ook artsen. Het knaagt aan hun verantwoordelijkheidsgevoel. “Ik zal zorgen voor zieken,” spreken artsen in hun eed uit.

4. Neemt de verdeeldheid verder toe?

Geert Wilders leek dat na te streven met een tweet: ‘Dus behandelingen en operaties van Henk en Ingrid (...) worden weer uitgesteld, omdat de ic’s vooral bezet worden door Mohammed en Fatima die onze taal niet spreken en lak hebben aan de regels?’ Hij kreeg echter weinig bijval.

Wel lijkt het aantal aanhangers van complottheorieën te stijgen. In maart en april stonden ze niet zo prominent op het Binnenhof. Maar complotdenkers richten hun pijlen meer op instituten als het RIVM en het kabinet dan op medeburgers.

Toch is Nederland meer verdeeld dan tijdens de eerste lockdown. ­Mensen stonden massaal achter het beleid, een enkele criticus die vond dat de overheid te veel aan virus­bestrijding deed – Ira Helsloot, Jort Kelder – daargelaten.

Tijdens de zomer kregen het kabinet en het OMT nieuwe criticasters: het Red Team. Dat vindt dat de overheid juist te wéinig doet tegen de pandemie. Door de correcte voorspelling van de tweede golf en het bieden van een hoopvol alternatief steeg de status van het Red Team.

Ook nu adviseert het Red Team een strengere coronastrategie: een korte, krachtige lockdown (‘de hamer’) met strakke vervolgmaatregelen (‘de dans’). Maar ook die strategie biedt geen garantie ‘dat we kerst met vrienden en familie kunnen vieren’ zoals een lid stelde.

Sterker, wie de coronaregels naast zich neerlegt, kan kerst ook als vanouds vieren. Dan moet je de virusgroei en een infectiekans op de koop toe nemen, maar die bereidheid is er, zo tonen de afgelopen maanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden