PlusAnalyse

Hoe maken artsen de keuze welke patiënt kan wachten?

De reguliere ziekenhuiszorg moet wijken voor coronapatiënten, omdat zij een acuter ziektebeeld hebben. Hoe maken artsen de keuze welke reguliere patiënt wel en niet kan wachten? “Hoe groot eventuele gezondheidsschade is, is nog onbekend.”

Zorgpersoneel kleedt zich om in het Aafje Zorghotel.Beeld ANP

Waarom vereisen coronapatiënten acute zorg?

“Eerst een pas op de plaats,” zegt internist-infectioloog Kees Brinkman (OLVG). “Slechts een paar procent van de mensen met Covid-19 komt in een ziekenhuis, de meesten kunnen thuis uitzieken. Dat vereist geen enkele acute zorg.”

Maar omdat er elke dag meer dan 7000 nieuwe coronabesmettingen bijkomen, groeit het aantal ziekenhuispatiënten ook hard. Dinsdag ging het om zo’n 250 opnamen, zei Ernst Kuipers – voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg – woensdagochtend tijdens een briefing aan Tweede Kamerleden.

Alleen coronapatiënten die heel beroerd, benauwd en kortademig zijn, krijgen een ziekenhuisbed op de verpleegafdeling, aldus Brinkman. “Covid-19 is een acute luchtweginfectie. Vaak rond dag 7-10 na de eerste ziekteverschijnselen kan de situatie ineens verslechteren. Dan krijgen patiënten zó weinig zuurstof dat ze van een verpleegbed naar de ic moeten voor beademing, anders komen ze te overlijden.”

Dat gaat ten koste van de reguliere, planbare zorg. Hoe bepalen artsen welke patiënt wel en niet kan wachten?

Daar levert de Federatie Medisch Specialisten (FMS) richtlijnen voor, zei Karina Raaijmakers van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) – de ‘zorgmarktwaakhond’ – tijdens de Kamerbriefing woensdagochtend. Leidraad daarbij is: de zorg waarvan uitstel op de korte termijn niet leidt tot meer gezondheidsschade wordt als eerste stopgezet om coronapatiënten te helpen.

In eerste instantie gaat het om knie- of heupoperaties, schetste Kuipers, die zelf maag-darm-leverarts is. Maar als de toestroom van coronapatiënten aanhoudt, moet bijvoorbeeld ook het plaatsen van een stent in een kransslagader van een hartpatiënt worden uitgesteld, aldus Kuipers, wat bij te grote vertraging in potentie levensbedreigend is.

Wat de situatie verder nijpend maakt, is dat het ‘stuwmeer’ aan patiënten dat tijdens de eerste coronagolf ontstond nog niet is weggewerkt. “Er is in de ziekenhuizen nauwelijks inhaalzorg geweest, terwijl de zorgcapaciteit nu opnieuw wordt afgeschaald,” aldus Raaijmakers (NZa).

Hoeveel mensen op inhaalzorg wachten, is onduidelijk. Er zijn 800.000 minder verwijzingen naar ziekenhuizen geweest dan in eerdere jaren, stelt de NZa vast. Niet elke verwijzing staat echter voor één persoon, omdat één patiënt meerdere verwijzingen kan hebben. Ook biedt de registratie van verwijzingen geen inzage in het aantal patiënten dat inmiddels wél is geholpen of op een wachtlijst is bijgeschreven.

Levert het uitstellen van de planbare zorg gezondheidsschade op?

Zeer waarschijnlijk wel. Maar op dit moment is dat niet goed meetbaar, omdat die gezondheidsschade zich bijvoorbeeld (nog) niet heeft vertaald in zwaardere behandelingen of vroegtijdig overlijden. Dat kun je maanden of jaren later pas vaststellen.

Tijdens de eerste coronagolf werden naast de reguliere zorg ook bevolkingsonderzoeken naar borstkanker, darmkanker en baarmoederhalskanker enkele maanden gestopt. Volgens het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) zijn er daarom tenminste 5000 kankerdiagnoses minder gesteld dan je op grond van eerdere jaren zou verwachten.

“Of dat tot gezondheidsschade heeft geleid en zo ja tot welke, is onbekend,” zegt IKNL-voorlichter Akke Albada. Ook al omdat het ervan afhangt hoe de tweede coronagolf voor (nog niet gediagnostiseerde) kankerpatiënten uitpakt, bijvoorbeeld.

De verdeling van de schaarse zorgcapaciteit leidt tot steeds fellere discussies tussen internisten, cardiologen, chirurgen en andere medisch specialisten, die allemaal opkomen voor hun eigen patiënten, zei Bart Berden – bestuursvoorzitter van het Tilburgse Elisabeth-Twee Stedenziekenhuis – maandag op Radio 1. “Op dit moment is dat een professionele discussie, maar als er meer schaarste optreedt, wordt dat steeds lastiger.” Dan komt ook de vraag aan de orde of wel alle coronapatiënten voorrang moeten krijgen op andere patiënten.

Waarom is er in Nederland geen plek voor reguliere patiënten én coronapatiënten?

Omdat het Nederlandse zorgstelsel is afgestemd op effectiviteit. Dat leidt tot veel korte, hoogwaardige behandelingen en een hogere bezettingsgraad van de ziekenhuisbedden, maar ook tot een kleinere zorgcapaciteit.

Er zijn in de zomermaanden 900 extra ziekenhuisbedden zijn gecreëerd – waaronder 300 ic-plekken – maar de Nederlandse ziekenhuiscapaciteit stokt bij 10.000 – 11.000 bedden, aldus Kuipers. Het voornaamste knelpunt is een gebrek aan zorgpersoneel.

Andere westerse landen hebben vaak grotere buffers. De Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen, bijvoorbeeld, is met 18 miljoen inwoners ongeveer even groot als Nederland, maar heeft vijf keer zoveel ic-bedden; 5000 ten opzichte van de normaliter ruim 1000 in Nederland. In de jaren 70 had Nederland ook zo’n grote beddencapaciteit, aldus Kuipers. Maar om de kosten te beperken is het zorgsysteem versoberd.

Vanwege de beperkte zorgcapaciteit hebben de Nederlandse artsen en bestuurders na de eerste coronagolf bezworen dat de een tweede coronagolf niet ten koste mocht gaan van de reguliere ziekenhuiszorg. Dat is echter niet gelukt, zodat artsen opnieuw zeer ongemakkelijke keuzes moeten maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden