PlusAnalyse

Hoe kwam het kabinet plots tot gewaagde versoepeling?

Premier Rutte wil ‘samen naar de eindstreep’ van de coronacrisis, maar onderweg maakt zijn kabinet soms rare bochten. De avondklok blijft, kappers gaan vóór universiteiten. Hoe kwam deze gewaagde versoepeling tot stand?

Rob Jetten (D66), Jesse Klaver (Groenlinks), Klaas Dijkhoff (VVD) en Lilian Marijnissen (SP) in de Tweede Kamer voor een debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus.  Beeld ANP
Rob Jetten (D66), Jesse Klaver (Groenlinks), Klaas Dijkhoff (VVD) en Lilian Marijnissen (SP) in de Tweede Kamer voor een debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus.Beeld ANP

Eén voor één liepen ze gefrustreerd naar de microfoon, gisteren tijdens het coronadebat. Oppositieleden fileerden daar het ‘zigzagbeleid’ van het kabinet, de ‘totale willekeur’, het ‘geklungel’, de ‘gebroken beloften’ rond de avondklok en het ‘zwabberbeleid’.

Eerst zou de avondklok zo snel mogelijk verdwijnen, nu blijft het straatverbod tot half maart van kracht. Onderwijs stond altijd op één, maar nu gaan kappers plots voor universiteiten. En wie zijn ouders ’s avonds op bezoek wil laten komen, heeft pech, maar hij of zij kan overdag wel een broodrooster kopen of de nagels laten doen in een salon.

Hoger onderwijs

Hoe valt dat allemaal nog te rijmen? “Mensen hebben het gevoel dat een strategie ontbreekt,” zei D66-fractieleider Rob Jetten. “Dat leidt tot onduidelijkheid en onbegrip, wees meer voorspelbaar.”

Premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) legden uit dat ze vooral het Outbreak Management Team (OMT) volgen en vasthouden aan de routekaart, dat er amper ruimte voor versoepelingen is, dat de schaarse buffer vooral voor het lager en middelbaar onderwijs wordt gebruikt en voor de contactberoepen.

Het hoger onderwijs is pas de volgende keer aan de beurt – als de aantallen niet stijgen. Rutte: “Als het hoger onderwijs activiteiten organiseert, dan leidt de optelsom tot meer risico’s vanwege de extra bewegingen.” Een meerderheid van het parlement schaarde zich achter de voorzichtige versoepelingen die in maart ingaan, al drongen partijen er ook op aan om terrasmogelijkheden te verkennen.

Maar hoe kwamen de voorzichtige ‘witte jassen’ – zoals Rutte, De Jonge en Tamara van Ark (minister van Medische Zorg) wel genoemd worden – tot de gewaagde versoepelingsstap van dinsdag? Het is voor het eerst dat ze de grenzen van de OMT-marges zo opzoeken. Volgens RIVM-modellen kan heropening van het voortgezet onderwijs tot een flinke toename leiden van de ic-bezetting vanaf medio april, de aantallen komen in het slechtste geval zelfs boven de maximumcapaciteit van 1700 bedden uit. Rutte zei zelf vorige week donderdag tijdens een Kamerdebat nog ‘niet hoopvol’ te zijn over de verruimingsmogelijkheden.

Herstel-NL

Maar precies die dagen gaat de boel schuiven, schetst een coalitiebron. “Die club Herstel-NL liet van zich horen, er waren opiniepeilingen over afnemende steun voor maatregelen, werkgevers roerden zich, de planbureaus waarschuwden dat de rek eruit was.” Burgemeesters dringen opnieuw aan op ruimte voor jongeren. “En vrijdag in de ministerraad botste het inhoudelijk weer stevig tussen de behoudende ministers en bewindslieden die meer willen.”

De premier, De Jonge en Van Ark zullen niet doof zijn voor die geluiden, heropening van de scholen willen ze zelf ook, het stond al in de adviesaanvraag aan het OMT. Maar wat volgens diverse bronnen ook meespeelt, is de ontnuchterende boodschap die de belangrijkste corona-adviseur zondag in het Catshuis brengt. “Van Dissel zei: we moeten leren leven met dit virus, het blijft,” vertelt de bron. “Er is geen leven voor of na corona, er is een leven mét het virus.” Al weigerde De Jonge woensdag in het debat mee te gaan met een motie die formeel de status ‘endemisch’ (blijvend) op corona wilde plakken. “Die fase kan komen, maar daar zitten we nog lang niet.”

Naderende verkiezingen

Wel groeit het besef dat de ic-grafieken niet langer alle zicht op de realiteit mogen benemen, tot in het Torentje zelfs. Dat de naderende verkiezingen voor VVD-lijsttrekker Rutte daarbij een rol zouden spelen, wordt door opponenten gefluisterd, maar hardmaken kan niemand het.

Als uit gedragsmetingen van het RIVM ook blijkt dat de naleving van de regels afneemt – zo gaat een kwart van de besmette personen toch nog even naar de supermarkt – is het helder: er moet iets gebeuren. “Niets doen is ook een risico,” zei minister De Jonge tijdens de persconferentie. “Als naleving afneemt, dan nemen daarmee de besmettingen toe.” Al zijn de regels nog zo streng, met een lossere coronadiscipline komt de derde golf sneller dan je lief is. Dan is het beter ‘het ventiel’ nu al wat los te laten, zodat de naleving misschien zelfs toeneemt.

Vandaar ook misschien dat de premier plotseling echt even de camera pakte en ‘alle Nederlanders’ aansprak. “Bij extra ruimte hoort extra verantwoordelijkheid,” hoorden miljoenen Nederlanders. “Een moreel appèl is nooit verkeerd,” zegt een ingewijde. “Maar je ziet dan ook snel reacties als ‘kijk eens naar jezelf’, zegt een andere coalitiebron.

Routekaart en prikspuit

Zo improviseert het kabinet al slalommend naar ‘de eindstreep’ van de coronacrisis, met de routekaart als beperkt houdbaar houvast in de ene hand, de prikspuit in de andere. Dat de avondklok langer blijft dan gepland, is noodzakelijk epidemiologisch wisselgeld voor de scholenversoepelingen, stelt het kabinet.

Hoewel Rutte steeds zei dat hij zo snel mogelijk de avondklok in de prullenbak wil mieteren, is verlenging niet vreemd, stelt een bron. Volgens het RIVM helpen de avondklok en visitebeperkingen de verspreiding van het virus met zo’n 10 procent te drukken. Broodnodige ruimte. Maar, zegt een andere coalitiebron: beloof dan niet steeds van alles. “Het is een crisis, wees bescheiden.”

Marktkooplieden slepen staat voor rechter om coronaregels

Marktkooplieden spannen een rechtszaak aan tegen de staat, omdat verkopers van non-foodartikelen vanwege de coronamaatregelen hun waren niet mogen verkopen.

De Centrale Vereniging voor de Ambulante Handel (CVAH) eist daarom via de rechter dat de overheid deze beslissing beter uitlegt. “Wij begrijpen niet waarom non-food niet welkom is op de markt,” aldus Evelyn Bethume, secretaris van de Amsterdamse tak van de branchevereniging. “Het water staat de ondernemers niet aan de lippen, maar over de lippen. We gaan inmiddels de elfde week van uitsluiting in.”

De CVAH hekelt het feit dat demissionair premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge tijdens de persconferentie dinsdag met geen woord spraken over ‘de benarde situatie waarin duizenden marktondernemers verkeren’. Wanneer de rechtszaak zal dienen, is nog onduidelijk.

Bewijs

De branchevereniging hoopt de staat te dwingen om met bewijs te komen dat het openen van marktkramen met bijvoorbeeld ijzerwaren of cosmetica daadwerkelijk extra besmettingsgevaar met zich meebrengt. De kooplui stellen dat binnen winkelen, zoals in een supermarkt, gevaarlijker is.

Bethume: “Daarbij missen de kramen met voedsel de non-foodondernemers. Je maakt samen zo’n markt. Een bezoeker komt bijvoorbeeld voor babysokken naar de markt, en neemt vervolgens ook een pondje bramen mee van de groenteboer. Zo versterk je elkaar.”

Eerder deze week kondigden horecaondernemers een rechtszaak aan tegen de overheid vanwege de lockdown. Branchevereniging Koninklijke Horeca Nederland hoopt daarmee af te dwingen dat restaurants en cafés weer open mogen. Met een bodemprocedure hoopt de sector dat de rechter verklaart dat de Staat onrechtmatig handelt door de grondrechten van horecaondernemers te schenden zonder de noodzaak behoorlijk te onderbouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden