PlusAnalyse

Hoe kon Nederland weer deze fout maken met het coronabeleid?

Versoepelen en dan toch maar weer aanscherpen. Het coronabeleid is als een harmonica. De voornaamste kabinetsadviseurs in het OMT zijn zich van geen kwaad bewust.

Dinsdag geven premier Rutte en minister De Jonge weer een persconferentie, waarin ze nieuwe maatregelen zullen aankondigen. Beeld ANP
Dinsdag geven premier Rutte en minister De Jonge weer een persconferentie, waarin ze nieuwe maatregelen zullen aankondigen.Beeld ANP

Zijn we er weer ingetuind. Dat is de conclusie nu het kabinet zich amper een maand na de versoepelingen van 25 september opmaakt voor aanscherping van het coronabeleid.

Het is niet voor het eerst deze pandemie dat we een cyclus beleven waarin dalende besmettingen en ziekenhuisopnames leiden tot het loslaten van restricties, gevolgd door een ­tegengestelde beweging – als ware het een harmonica.

Nederland kan zich troosten met de gedachte dat het niet het enige West-Europese land is dat opnieuw in de coronavalkuil trapt, maar dat pleit de regering niet vrij.

Al in de aanloop naar de versoepelingen van september waarschuwden bijvoorbeeld wetenschappers van het Red Team voor het scenario dat zich nu ontvouwt, met een groep ongevaccineerden die omvangrijk genoeg is om de zorg onder druk te zetten. De ziekenhuisbezetting bevindt zich nog net binnen de onzekerheidsmarges van de RIVM-prognose, maar duidelijk is dat de werkelijkheid anders uitpakt dan gehoopt.

‘Het ligt wellicht niet in de menselijke aard om rekening te houden met negatieve scenario’s,’ schreef consultancybureau KPMG vorige maand al in een voorlopige evaluatie van het coronabeleid. Bij een aantal grote beslissingen hanteerde het kabinet niet het ‘voorzorgs­principe’, om bij ernstig gevaar aan de veilige kant van de besluitvorming te gaan zitten, aldus KPMG. Zo luisterde het kabinet weliswaar naar de roep vanuit de samenleving om versoepelingen, ‘maar met mogelijkerwijs uiteindelijk negatieve langdurige gevolgen voor een groot deel van de bevolking’.

Te rooskleurig

Ook het OMT krijgt van KPMG het verwijt de toekomst een aantal keren te rooskleurig te hebben ingeschat. De voornaamste kabinetsadviseurs wassen hun handen in onschuld: het probleem zit hem vooral in de slechte naleving van de regels rond de QR-code, en het vervallen van het thuiswerkadvies was niet conform het advies van het OMT, betoogde OMT-lid Marc Bonten op NPO Radio 1.

Hij heeft gelijk als hij stelt dat de wetenschappers niet over handhaving van het beleid gaan. Ze konden ook niet voorzien hoe weinig prioriteit een gemeente als Amsterdam zou geven aan naleving van de regels in de horeca. Nog voordat het nieuwe beleid officieel was afgekondigd zei burgemeester Femke Halsema alleen te zullen optreden bij ‘excessen’. Veel restau­rants en cafés beschouwden het als een uitnodiging een loopje te nemen met de nieuwe regels.

1,5 meter afstand

Anderzijds had het OMT rekening kunnen houden met eerdere ervaringen; voor de samen­leving zijn lichte versoepelingen al snel het sein om terug te keren naar het oude normaal. Het maakt het doorvoeren van veel versoepelingen tegelijk – zoals in de zomer van 2020 en 2021 en ook dit najaar – tot een riskante aangelegenheid.

Daar komt bij dat het opheffen van de verplichting om 1,5 meter afstand te houden, terwijl het advies om diezelfde afstand te bewaren intact bleef, zelfs door de meest ervaren communicatiestrateeg niet goed is uit te leggen.

Het geeft voedsel aan de kritiek dat het OMT louter vaart op biomedische kennis. Ook binnen het adviesorgaan zelf is dat punt van discussie, zei viroloog Marion Koopmans eind september in debatcentrum De Balie. Zij zou graag gedragswetenschappers toevoegen aan het OMT, maar voorman Jaap van Dissel ligt dwars. De vraag is of hij daarmee niet het draagvlak voor zijn adviezen ondermijnt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden