PlusAchtergrond

Hoe is het om demissionair minister te zijn? ‘Alle ambtenaren bleven in een keer weg’

Een demissionair kabinet heeft staatsrechtelijk dezelfde bevoegdheden als een normaal kabinet. Maar hoe werkt dat in de praktijk?

Hans Hillen voelde zich af en toe onzichtbaar als demissionair minister. ‘Soms dacht ik: ik had beter een mooie wandeling kunnen gaan maken.’ Beeld ANP
Hans Hillen voelde zich af en toe onzichtbaar als demissionair minister. ‘Soms dacht ik: ik had beter een mooie wandeling kunnen gaan maken.’Beeld ANP

Toen het kabinet-Rutte I in 2012 demissionair was, voelde minister van Defensie Hans Hillen zich af en toe onzichtbaar. “Mijn ambtenaren werden tijdens de formatie uitgenodigd om partijen bij te praten over de JSF. Daar wist ik dan niks van.” Hij is er ‘niet bedroefd’ over, benadrukt hij. “Zo gaan die dingen. Maar soms dacht ik: ik had beter een mooie wandeling kunnen gaan maken.”

En Hillen was nog wel gewaarschuwd. Toen hij in de jaren tachtig directeur voorlichting was op het ministerie van Financiën, zei toenmalig staatssecretaris Henk Koning al tegen hem: let op, als het kabinet-Lubbers II valt en demissionair wordt, besta ik niet meer. “Hij had gelijk. Alle ambtenaren die daarvoor nog buigend zijn werkkamer binnenliepen, bleven in 1989 één keer weg.”

Vier fulltime banen

Zo rustig als Hillen het had, zo druk had André Rouvoet het juist toen hij demissionair minister was. In 2010 stapte de PvdA uit Balkenende IV en was Rouvoet niet alleen partijleider van de ChristenUnie, vicepremier en minister van Jeugd en Gezin, maar moest hij ook het ministerie van Onderwijs bestieren. “Dat waren vier of vijf fulltime banen. Ik heb het zelden zo druk gehad.”

Er zijn volgens de ChristenUnie-politicus parallellen te trekken met de situatie toen en nu. Ook toen had het kabinet met een crisis te maken – de financiële crisis – en moest het nog flink aan de bak. Zo droeg de Kamer het kabinet op om een bezuiniging van 3,2 miljard euro uit het regeerakkoord toch door te voeren. “Normaal gesproken vervalt het regeerakkoord als een kabinet demissionair is.”

Melanie Schultz van Haegen Beeld anp
Melanie Schultz van HaegenBeeld anp

Meerderheid sprokkelen

Dan moet er per onderwerp een meerderheid bij elkaar worden gesprokkeld. Hillen en zijn collega-bewindspersonen deden dat in 2012 nadat de PVV de gedoogsteun had ingetrokken. “Dat is eigenlijk veel leuker dan wanneer je al op voorhand weet dat er een meerderheid is. We hadden met de missie in het Afghaanse Kunduz al laten zien dat we het konden. De PVV wilde dat niet, maar GroenLinks was er best voor te porren.”

Als het kabinet nu zou opstappen, is Hillen ervan overtuigd dat Rutte dat ook lukt. “Het kabinet is al gewend om in de Eerste Kamer met de hoed rond te gaan voor een meerderheid. Daar is Rutte ook heel bedreven in.” Ook Rouvoet, nu voorzitter van de GGD, ziet de coronabestrijding gewoon doorgaan. Omdat Rutte III waarschijnlijk niet met ruzie uit elkaar valt, kan het kabinet nog wel op een meerderheid rekenen.

En dat is belangrijk, stelt hij, want als een kabinet demissionair wordt, kan het alleen nog maar doen waar de Tweede Kamer het de ruimte voor geeft. De Kamer beslist welke onderwerpen nog op de agenda komen. Want, zegt ‘ervaringsdeskundige’ Melanie Schultz van Haegen, je kunt niet alles on hold zetten. “Dat kan niet bij covid. Die crisis is groter dan de toeslagenaffaire.”

Politiek spel

De VVD’er maakte als staatssecretaris en minister liefst drie demissionaire kabinetten mee: Balkenende I en II en Rutte I. Ze weet nog dat ze veel minder nieuw beleid op haar bureau aantrof. Daar waren haar ambtenaren ineens ‘voorzichtig’ mee, té voorzichtig naar haar smaak. “Dan dachten ze dat een onderwerp politiek gevoelig zou zijn of dat iets leuk zou zijn om mijn opvolger mee te laten beginnen.”

Zelf vond ze het ‘heel fijn’ dat alle geplande wegenbouw wel kon doorgaan. “Als dat soort projecten langer op de plank blijven liggen, loop je een risico dat je weer van voren af aan moet beginnen.” Volgens Hillen is de lijst met door de Kamer als ‘controversieel’ bestempelde thema’s een politiek spel: “De coalitie wil dingen op die lijst die de oppositie niet wil, de oppositie dingen die de coalitie niet wil.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden