PlusReconstructie

Hoe het met 1 telefoontje tot een totale lockdown kwam: ‘Jaap trok aan de bel’

Lang ging het over versoepelen, nu zit Nederland in een totale lockdown. Betrokkenen over de plotselinge greep naar het paardenmiddel: ‘We stevenden af op het maart-scenario of erger.’

Premier Mark Rutte in zijn werkkamer in het Torentje voorafgaand aan zijn toespraak over de lockdown.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte in zijn werkkamer in het Torentje voorafgaand aan zijn toespraak over de lockdown.Beeld ANP

Het is vrijdag aan het begin van de avond als premier Mark Rutte en vicepremier Hugo de Jonge gebeld worden door Jaap van Dissel, RIVM-directeur en voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT). Hij wil beide bewindspersonen graag persoonlijk bijpraten na het wekelijkse overleg van het OMT. 

Foute boel, weten Rutte en De Jonge. Normaal ontvangen zij de OMT-adviezen netjes per e-mail na afloop, soms een dag later. Maar zoveel tijd is er nu niet, vindt Van Dissel. “Dit gaat de verkeerde kant op,” zegt hij in de call met De Jonge en Rutte. “Jaap trok aan de bel, hij wilde zelf dat signaal afgeven,” zegt een betrokkene.

De nood is hoog. Alle alarmbellen op het coronadashboard rinkelen. Het aantal infecties loopt weer op, het aantal nieuwe ziekenhuisopnames stijgt, de zorg raakt overbelast. En belangrijker: het ergste moet nog komen, zo rekenen de modelleurs van het RIVM de politiek voor.

Derde Golf

Met naar schatting 90.000 besmettelijke mensen in Nederland, een reproductiewaarde ruim boven de één en de feestdagen in aantocht zijn alle nare ingrediënten aanwezig voor een derde golf die de eerste hausse zelfs overstijgt. Dat is de sombere boodschap van Van Dissel. ‘Zonder aanvullende maatregelen stevenen we af op een hoger aantal geïnfecteerden dan in maart’, schrijft het OMT. Daarom rest weinig anders dan een totale lockdown.

“Er is al zoveel virus in omloop en dan komen kerst en oud en nieuw er ook nog aan,” zegt viroloog en prominent OMT-lid Marion Koopmans. “Je weet dat mensen elkaar dan gaan opzoeken en dan zit je dus met twee potentiële superspreadevents kort na elkaar. We hebben met carnaval gezien wat dat kan betekenen. Dus ons OMT-advies moest een stevig signaal worden.” 

Dat werd het. De Jonge en Rutte beseffen volgens een ingewijde op vrijdagavond al dat de grote hamer uit de gereedschapskist moet. Als het gesprek met Van Dissel afgelopen is, wordt er meteen een extra Catshuisberaad op zondag ingelast.

Enige optie

De totale lockdown is vanaf dit weekeinde niet langer een on-Nederlands paardenmiddel, maar wordt de enige serieuze resterende optie om het virus klein te krijgen. Op zaterdag bereiden ambtenaren de Nederlandse harde lockdown verder voor. De etiketten ‘intelligent’ en ‘gedeeltelijk’ kunnen er vanaf, nu ook alle niet-noodzakelijke winkels en scholen dicht moeten. Alles om het aantal contacten drastisch te verminderen is nu nodig.

“Dat is een nederlaag ja, dat het niet zonder deze harde hamer lukt,” zegt een bron. “Maar er waren weinig andere opties. In potentie hadden we een groter probleem dan in maart.”

Volgens de RIVM-berekeningen zou het aantal zieken groter kunnen worden dan in het voorjaar, toen er tijdens de piek naar schatting 170.000 besmettelijke mensen waren in Nederland. Die gevolgen waren destijds al pijnlijk, met dagelijks soms meer dan honderd mensen per dag erbij op de ic, de dreiging van ‘code zwart’ in ziekenhuizen, zwaar afgeschaalde normale zorg en veel sterfgevallen.

Dat (of erger) wil niemand nog een keer. De optie van een avondklok – iedereen verplicht binnen tussen acht ’s avonds en vier ‘s ochtends – ligt op tafel in de ambtswoning van de premier, maar wordt toch niet afgekondigd. “Zo’n avondklok heeft in deze fase geen meerwaarde,” zegt een betrokkene, “die zou pas een effect hebben als je al die andere dingen niet doet.”

Tegengeluid verstomd

Opmerkelijk deze zondag in het Catshuis: de eerdere richtingenstrijd binnen het kabinet – virologie versus economie – verdwijnt als sneeuw voor de zon: “Daar ging het helemaal niet meer over”. Een andere ingewijde meldt: “Daar was geen ruimte voor, de cijfers waren gigantisch aan het stijgen.” Het economische tegengeluid is plotseling verstomd.

“Het probleem is ook: als je verder niets zou doen, zou die gedeeltelijke lockdown nog maanden langer moeten duren,” weet een OMT-lid. Koopmans: “De eerdere daling zette niet door, je zag evenveel reisbewegingen, het winkelend publiek. Dan weet je: hier zit weer een bult aan te komen.”

Dat beseft Rutte dus ook als hij gisteravond achter zijn kersenhouten bureau in het Torentje de cameralens in kijkt en ruim acht miljoen mensen toespreekt met woorden waarvan hij vurig hoopte ze nooit te hoeven gebruiken. “Nederland gaat voor een periode van in ieder geval vijf weken in lockdown. Nederland gaat op slot.” Buiten wordt een lawaaidemonstratie van coronasceptici door de politie beëindigd. Ook dat tegengeluid is voor even weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden