PlusReconstructie

Hoe het gezag van De Jonge langzaam afbrokkelde

Hugo de Jonge verbaasde donderdag velen – binnen en buiten het CDA – met zijn aankondiging te stoppen als lijsttrekker. Hoe een overambitieuze politicus het zichzelf onmogelijk maakte.

Hugo de Jonge liet niet merken dat de dubbelfunctie die hij bekleedde hem boven het hoofd groeide.  Beeld REMKO DE WAAL/ANP
Hugo de Jonge liet niet merken dat de dubbelfunctie die hij bekleedde hem boven het hoofd groeide.Beeld REMKO DE WAAL/ANP

De dag is nog jong als politiek adviseur Bart van de Brink donderdag een appje krijgt van zijn baas Hugo de Jonge. “Ik ga ermee kappen.” Dat bericht ziet Van den Brink niet aankomen. De twee kennen elkaar al vele jaren, delen lief en leed. Maar De Jonge is er de man niet naar om twijfels te delen.

Dat merken ook partijprominenten in de ­weken en maanden ervoor, als ze met enige ­bezorgdheid bij De Jonge informeren of het wel gaat. Mensen als Ben Knapen en Elco Brinkman hebben een goede band met de nieuwbakken partijleider en zijn bezorgd dat de combinatie van lijsttrekker en coronaminister de CDA­-vicepremier boven het hoofd groeit, temeer nu het in de partij maar niet rustig wil worden.

Aanhangers van Pieter Omtzigt en Mona Keijzer kunnen zich maar moeilijk verzoenen met de uitslag van de lijsttrekkersverkiezingen. Zij hebben het gevoel dat de strijd niet eerlijk is ­verlopen en voeden geruchten dat het partij-­establishment per se wilde dat De Jonge zou winnen.

De Jonge hoort de adviezen van zijn partij­genoten aan, maar laat al die tijd merken dat hij niet van plan is het bijltje erbij neer te gooien. Dat hij lange tijd geen enkele aarzeling of twijfel uit, leidt tot radeloosheid bij Rutger Ploum. Diens telefoon staat roodgloeiend. De ene na de andere partijprominent meldt zich om op hem in te praten. Sommigen suggereren dan al een wissel: De Jonge eruit, Wopke Hoekstra erin. Wat moet ik ermee? vraagt Ploum zich ­vertwijfeld af. Hij ervaart hun signalen als oprechte bezorgdheid over iemand die misschien wel de zwaarste ministers­portefeuille heeft sinds de Tweede Wereldoorlog. Ze zeggen allemaal: doe iets!

Ultieme outsider

Het partijcongres van 12 december is een cru­ciaal moment. Dan wordt het lijsttrekkerschap van De Jonge officieel bekrachtigd door de ­leden, dan is er geen weg meer terug. In de aanloop er naartoe voert Ploum actief sonderende gesprekken met mensen in en rond de partijtop. Want niet alleen het bedrijfsleven, maar ook zijn eigen mensen zien Hugo de Jonge niet meer als de man die het CDA naar een verkiezingsoverwinning kan brengen.

Ploum zit met de brokken die zijn veroorzaakt door de lijsttrekkersverkiezing die hij zelf heeft doorgedrukt. Op weg daar naartoe heeft de voorzitter heel veel tijd genomen om de favoriet, Hoekstra, te bewegen tot een kandidatuur. “Ik krijg hem wel zo ver, heb geduld,” hoort zijn omgeving. Maar Ploum krijgt de deksel op zijn neus met het ‘nee’ van Hoekstra.

De Jonge vindt dat híj het dan maar moet doen, meer uit plichtsbesef dan uit ambitie, zal hij later zeggen. Dat ook Mona Keijzer zich meldt, is geen verrassing, zij wordt niet als grote concurrent gezien. Maar niemand heeft rekening gehouden met ultieme outsider Pieter Omtzigt. De verkiezingen worden veel spannender dan verwacht. En ze verlopen chaotisch: er moet zelfs een herstemming aan te pas ­komen en ook daarna worden er tekortkomingen vastgesteld die sommige leden openlijk doen twijfelen aan de eerlijkheid van de strijd.

Onrustige partij

De Jonge komt als nipte winnaar uit de bus, maar de zomer heeft veel meer energie gekost dan gehoopt. Waar andere bewindslieden kunnen bijkomen van de eerste coronagolf, moet De Jonge vol in de stijgbeugels voor een lijsttrekkersverkiezing. Dat hij pips en met wallen onder zijn ogen de zomer uitkomt, kan niet verbazen.

Na de zomer krijgt De Jonge regelmatig de vraag of het nog gaat. De tweede coronagolf zwelt dan aan. Ja hoor, het gaat nog, laat hij ­bezorgde partijgenoten weten. “Als eind december het vaccin er is, wordt het rustig.” In het bewindsliedenoverleg stelt hij zich kwetsbaar op. “Als ik iets niet goed doe, zeg het me.”

Maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Tegen collega’s reageert hij soms verongelijkt. Het gezag van De Jonge neemt af. Intern in de ministerraad, maar ook bij zijn eigen mensen. In de opmaat naar het CDA-congres spuit de anonieme kritiek uit de partij.

Donderdagochtend aan de ontbijttafel neemt De Jonge zijn besluit. Hij stopt als lijsttrekker. En dan gaat het rap.

De Jonge ontbiedt partijvoorzitter Ploum op zijn ministerie. Die laat zich vergezellen door penningmeester Pieter-Jan van Zanten. De ­Jonge heeft fractievoorzitter Pieter Heerma gevraagd om ook aan te schuiven. Van den Brink luistert via een videoverbinding mee. Dan legt De Jonge uit waarom hij ermee stopt. De strijd tegen corona slurpt al zijn tijd op en is bovendien zo gepolitiseerd geraakt dat hij niet tegelijkertijd het CDA kan dienen en de aandacht geven die de zo onrustige partij nodig heeft.

Grapjes

De genodigden zijn onder de indruk van de analyse en de vaart die De Jonge erin legt. Grote stappen, onomkeerbaar. Grote stappen, onomkeerbaar. Dan belt De Jonge vanuit zijn ministerie met een ‘verraste’ Hoekstra. Die moet straks nog een debat in over witwassen, maar weet alvast dat de bal alsnog zijn kant op komt. Ook Omtzigt wordt persoonlijk ingelicht.

Als De Jonge ’s avonds aankomt op het partijbureau aan het Haagse Buitenom, loopt hij naar de kamer van partijvoorzitter Ploum. Daar spreekt hij de medewerkers toe, een aantal persoonlijk. “Dat deed Hugo groots,” zegt een van hen. Dan oefent hij de teksten die hij zal uitspreken voor de camera.

In de hal van het CDA-partijbureau maakt ­Hugo de Jonge om 22 uur grapjes om de spanning te breken. Zojuist heeft hij wereldkundig gemaakt te stoppen als lijsttrekker en te kiezen voor één front: de strijd tegen corona. Tegen een journalist zegt hij; “Als ik morgenavond thuis op de bank zit en ik verveel me, dan bel ik je!” Op zijn gezicht strijden vermoeidheid en opluchting om voorrang.

Hoekstra nieuwe lijsttrekker

Hoewel Wopke Hoekstra voor de zomer de post nog luid en duidelijk afwees, maakte hij vrijdagavond alsnog bekend lijsttrekker van het CDA te worden. Lees verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden