PlusAchtergrond

Hoe er tóch steun kwam voor een vrouwenquotum

Na de inzet van onder anderen Koningin Máxima sloeg de sfeer rond de invoer van een vrouwenquotum om.Beeld ANP

Een lobby van bijna anderhalf jaar heeft zijn vruchten afgeworpen: de Tweede Kamer wil een vrouwenquotum voor beursgenoteerde bedrijven. De Sociaal-Economische Raad (SER) bleek het breekijzer, geholpen door de vrouwen in de CDA-fractie én het Koninklijk Huis.

Door drie hordes dreigde minister Ingrid van Engelshoven (Emancipatie) lelijk in verlegenheid te worden gebracht.

Horde 1: Een Kamermeerderheid voor het vrouwenquotum ontbreekt.

Horde 2: Regeringspartijen VVD en ChristenUnie zijn fel tegen.

Horde 3: Werkgevers willen geen vrouwenquotum.

Bij herhaling had de minister immers publiekelijk – ook in een interview met Het Parool – gezegd dat zij haar ‘geduld aan het verliezen was’. Jaar na jaar bleek immers dat, ondanks ‘een wettelijk streefcijfer’ van 30 procent vrouwen bij grote bedrijven, het met de opmars van topvrouwen maar niet wilde lukken.

Voor hulp werd daarom gekeken naar de Sociaal-Economische Raad, het polderoverleg waarin ook werkgevers en werknemers zitten. Van Engelshoven en haar partijgenoot minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken vroegen de raad in juni 2018 om advies. De hoop was dat dit als breekijzer gebruikt kon worden: als zelfs werkgevers en werknemers zich uit zouden spreken vóór een quotum, kwam steun mogelijk in beeld.

Bij de SER werd gezocht naar een manier om ‘de belangrijkheid’ van het onderwerp te benadrukken. Die werd ook gevonden in het Koninklijk Huis. De Raad plande twee ‘dialogen’ over ‘gender en culturele diversiteit’ met bedrijven: bij de één was koningin Máxima aanwezig, bij de ander prinses Laurentien. De aanwezigheid van Hunne Koninklijke Hoogheden hielp, zeggen ingewijden. “Daarna was de sfeer: we zetten er samen de schouders onder.”

Vervolgens werden door de SER alle feiten en cijfers op een rij gezet en daarna was het ‘heel veel praten’: met VNO-NCW-voorman Hans de Boer, met ceo’s, met de vakbeweging.

‘Ingroeiquotum’

Die opzet slaagde: in september 2019 kwam de SER met ‘een gedragen en unaniem advies’. En jawel: één van de adviezen was een ‘ingroeiquotum’ voor de raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. Die moeten straks verplicht voor 30 procent (en op termijn 50 procent) uit vrouwen bestaan. Wijzen bedrijven tóch een man aan, dan moet het mogelijk worden die benoeming ongedaan te maken waardoor de stoel – in afwachting van een vrouw – leeg blijft. Niet-beursgenoteerde grote bedrijven moeten in een plan vastleggen hoe zij gaan zorgen voor meer diversiteit.

Van Engelshoven nu: “Ik ben SER-voorzitter Mariëtte Hamer veel dank verschuldigd.” En Hans de Boer, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW heeft ‘ook zijn nek uitgestoken’.

Het SER-advies fungeerde dus als breekijzer, maar zorgde binnen het kabinet niet voor een doorbraak. Ja, als eerste regeringspartij sprak D66 zich in september uit vóór een vrouwenquotum. Maar de maatregel zou geregeld moeten worden in de Wet bestuur en toezicht. Die wet is de portefeuille van VVD-minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming en ingewijden zeggen dat hij die stap niet wilde zetten.

Volgens Dekker moeten bedrijven zélf aan de bak en moet de overheid geen quotum opleggen. Een positieve kabinetsreactie op het SER-advies ‘ging er niet komen’. Wel kreeg Van Engelshoven de kans om ‘naar de mogelijkheden in de Kamer te kijken’. Met andere woorden: als daar een meerderheid gloorde, zou de VVD niet dwars gaan liggen.

‘Zwaarwegendheid’

En dus werd de D66-minister ineens opvallend vaak gesignaleerd in de CDA-fractie. Ze dronk koffie met fractieleider Pieter Heerma en benadrukte de ‘zwaarwegendheid’ van het SER-advies: er is maatschappelijk draagvlak, de werkgevers vragen er zelf om. Vervolgens sprak ze met CDA-staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken, zelf voorstander van een vrouwenquotum. En daarna met Lenny Geluk-Poortvliet, het Kamerlid dat over emancipatie gaat. Wat Van Engelshoven niet wist, was dat het CDA er al over aan het nadenken was.

In één van de coalitieoverleggen over de kwestie kwam Geluk-Poortvliet met een mededeling: de vrouwen in haar fractie gingen de overhand krijgen, aldus ingewijden. Het CDA zou de draai gaan maken. Bronnen binnen die partij zeggen dat daarmee de mannen tekort werden gedaan – ook de vaders van dochters waren vóór. Op 7 november was duidelijk dat Van Engelshoven de steun van het CDA binnen had. Een Kamermeerderheid kwam langzaam maar zeker in beeld.

Toch nog onverwachts kwamen D66 en CDA twee weken geleden met een motie die het kabinet oproept het hele SER-advies integraal over te nemen – het vrouwenquotum, maar ook maatregelen om de culturele diversiteit te bevorderen en toegang tot kinderopvang te verbeteren. De snelheid kwam door een vrijwel identieke motie van Denk. Omdat de vrees bestond dat die zou worden weggestemd, wilden D66 en CDA zélf met een motie komen. Klein probleem: er was nog geen meerderheid.

Nóg een horde

Daar doemde horde 4 op: de SP moest nog worden overgehaald.

De SP was nodig voor een Kamermeerderheid. De taak om partijleider Lilian Marijnissen over te halen kreeg D66 toebedeeld. Fractieleider Rob Jetten werd ingeschakeld, Kamerlid Vera Bergkamp ook. Eén van hun argumenten: de FNV – de vakbond waar Marijnissen ooit bestuurder bij was – staat óók achter het quotum.

Maar de SP gooide roet in het eten. Marijnissen wilde wisselgeld. Waarom maatregelen nemen die de emancipatie van vrouwen in bestuurskamers bevorderen als er niets wordt gedaan voor de emancipatie van álle vrouwen op de werkvloer? Ook dáár moest wat voor gebeuren.

D66, die achter de schermen al had laten weten de motie alleen in stemming te brengen als er ook een meerderheid voor zou zijn, trok de motie – tijdelijk – terug. Dat betekende een domper voor Van Engelshoven, die vorige week met twee versies van haar speech naar een ‘topvrouwenevenement’ in de Ridderzaal toog. Daar wilde zij ‘een feestje gaan vieren’. In plaats daarvan zou nog een week extra worden genomen om de SP aan boord te krijgen.

D66’er Bergkamp en SP-Kamerlid Jasper van Dijk onderhandelden over een voorstel voor gelijke kansen voor alle vrouwen, met daarin langer vaderschapsverlof, betere kinderopvang en meer baanzekerheid. Toen de tekst op papier stond, ging Bergkamp aan het werk om te zorgen dat ook dat plan op steun van het CDA – en dus een Kamermeerderheid kon rekenen. Dat was immers een voorwaarde voor de SP-steun aan de vrouwenquotummotie.

Gelukt

Dat lukte. Bij de stemming, gisterenmiddag, was er een meerderheid voor beide voorstellen. Daarmee lijkt de invoering van het vrouwenquotum een feit.

Zoals Van Engelshoven eerder al zei: het zou toch niet zo zou zijn dat één van de weinige partijen in de Kamer met een vrouwelijke partijleider de invoering van een vrouwenquotum de nek omdraait?

De D66-bewindsvrouw kan zich nu opmaken voor een nieuwe horde: de wens van de Kamer moet nog worden omgezet in wetgeving. Ze belooft daar ‘zo snel mogelijk’ mee te zullen komen. Over dertien maanden heeft het parlement immers weer een andere samenstelling.

Een vrouwenquotum: dit is wat topvrouwen er zelf van vinden

“Ik ben voor het quotum, omdat we de afgelopen twintig jaar geen vooruitgang hebben geboekt. Het idee heerst nog te veel dat het genoeg is als je één vrouw hebt in het bestuur. Er is een krachtiger impuls nodig.” Lees hier alle portretjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden