Plus Achtergrond

Hoe de ‘vroempartij’ afscheid nam van 130

Het was de VVD die diep door het stof moest. Voor de ‘rotmaatregel’ die moet worden genomen. De ‘vroempartij’ voerde jarenlang campagne voor de maximumsnelheid van 130 op snelwegen en sloeg zich op de borst toen dat lukte. Dat kroonjuweel gaat er nu aan, als uitweg uit de stikstofcrisis.

Op snelwegen waar nu 130 mag worden gereden, blijft dat tussen 19.00 uur en 06.00 uur toegestaan volgens de kabinetsplannen. Beeld Getty Images

Toch ventten coalitiepartners CDA, D66 en ChristenUnie die politieke nederlaag niet uit. Daarvoor was de spanning te groot en leefde de lichte vrees dat de VVD anders in woede om zich heen was gaan slaan.

“We hebben gezien hoe het elastiekje is uitgerekt, we wilden niet dat het zou breken,” aldus een ingewijde.

De maatregel is een fikse aderlating. Ook omdat het de geloofwaardigheid van premier Rutte erodeert. En omdat de VVD na het gemorrel aan hypotheekrenteaftrek, de dividendbelasting en het kinderpardon wéér een veer moet laten.

Juist de grootste regeringspartij moet in dit kabinet nogal eens buigen, ziet ook een fractieleider van een van de regeringspartijen. “Nu staan ze er ook publicitair vol mee in de wind, dus dan past leedvermaak niet.” 

Binnenskamers ontplofte premier Rutte maandag, toen duidelijk werd dat een snelheidsverlaging onvermijdelijk was.

“Als ik hiermee instem, kan ik mijn partij wel opheffen!” zei hij tijdens het coalitieoverleg, op de werkkamer van CDA-vicepremier Hugo de Jonge.

Rob Jetten (D66) schoot, wat primair, meteen terug: “Nee, je kunt je partij wel opheffen als we dit níet doen en in een crisis terechtkomen.” Rutte siste daarop.

Hugo de Jonge snapte dat dit kon escaleren en greep in. “Jongens, iedereen mag zelf bepalen wanneer hij zijn partij opheft.”

Het gelach dat daarop volgde, was een zeldzaam moment van vrolijkheid in verder ‘chagrijnige’ onderhandelingen over de stikstof­crisis. Een chagrijn dat niet aan de orde was toen bijvoorbeeld de ingewikkelde en politiek geladen onderhandelingen over het kinderpardon werden gevoerd.

Lelystad Airport

Dat de partijen nu wél echt prikkelbaar zijn, heeft meer redenen. Want met de maatregel die de VVD nu zegt te moeten nemen, is de kous niet af.

Coalitiepartners CDA, D66 en ChristenUnie weten dat het ervoor zorgt dat de woning- en wegenbouw het komende jáár kan doorgaan. Maar in december al moet het kabinet meer plannen ontvouwen om de stikstofuitstoot verder omlaag te brengen zodat ook in de jaren daarna de bouw niet stil komt te liggen.

En iedereen weet: dat gaat ook zeer doen, in het jaar voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021. De komende maanden wordt gekeken naar de binnenvaart, de industrie, maar ook de luchtvaart, waarbij ook de opening van Lelystad Airport weer onderwerp van gesprek zal worden.

Minister-president Mark Rutte geeft een persconferentie na afloop van de wekelijkse ministerraad. Beeld ANP/Koen van Weel

Bovenaan het lijstje staat het uitkopen van boeren, om de veestapel te doen krimpen. Uit RIVM-berekeningen blijkt dat de landbouw verantwoordelijk is voor 46 procent van de stikstofneerslag in de natuur. Het uitkopen zal, bezweren premier Rutte en minister Carola Schouten (Landbouw), niet gedwongen gaan. Maar als er in bijvoorbeeld de Randstad toch te weinig boeren interesse blijken te hebben, komt die vrijwilligheid onder druk te staan, zegt een betrokkene.

Daarbij geldt wellicht ook dat de grotere, vermogende boeren mogelijk via de aankoop van stikstofinstallaties buiten schot blijven, terwijl kleinere, vervuilende boeren eerder op de nominatie staan. En die eerste groep zit vaker bij de VVD, is de gedachte, de kleinere boer eerder bij het CDA. Dat zou die partij onder druk kunnen zetten.

Bovendien liet de VVD in de brief van het kabinet deze week onverwachts opnemen dat het kabinet in Brussel gaat pleiten voor aanpassing van de regels voor natuurgebieden. VVD en CDA willen wel van een paar van de 160 Natura2000-gebieden af.

Zout in de wond

Hoewel Schouten recent nog bezwoer dat dit niet kan vanwege Europese regels, moest het natuurminnende D66 toezien hoe de zinsnede toch werd neergepend. En dus ook later weer een rol van onderhandeling kan worden gemaakt, zeggen ingewijden.

Het was nog een reden dat er geen zout in de VVD-wond over de snelheidsverlaging is gestrooid. Dat D66-Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot over de maatregel sprak als een ‘amuse van een zevengangendiner’, viel daarom uit de toon. Dat soort teksten waren niet te horen bij de fractievoorzitters en de bewindslieden. Dat zou maar nodeloos irritaties oproepen.

Geen taboes meer

Zo werd grif ingestemd met de VVD-wens om de hogere snelheid op wegen ’s avonds en ’s nachts wel te handhaven. Een fractieleider: “Bij de onderhandelingen wilden we de VVD juist niet verder door de modder trekken.”

Het duurde enkele weken voor die partij accepteerde dat de snelheidsverlaging onvermijdelijk werd. Eerst keken de liberalen nog naar een snelheidsverlaging op wegen die 1 kilometer van natuur lagen. Dat bood geen soelaas, zei het RIVM. Toen werd gekeken naar 3 kilometer afstand. Ook dat was geen oplossing. Dan de ­regio eromheen? Ook al niet.

“Kom jongens,” zuchtten de toekijkende coalitiepartners. Uit de berekeningen kwam uiteindelijk dat een generieke maatregel onvermijdelijk was.

Kort daarna merkte VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff wel in de media nadrukkelijk op dat er vanaf nu ‘geen ­taboes’ meer zijn om uit de stikstofcrisis te komen. Die woorden hadden de andere fractieleiders ook opgemerkt. “Dit was pas het begin,” erkent een sleutel­speler uit de coalitie.

In het jaar voor de verkiezingen van 2021 zal nog veel worden gevraagd van het elastiekje, besluit deze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden