PlusAchtergrond

Hoe de miljarden alsnog in het rond vliegen op de ‘saaiste Prinsjesdag’ ooit

Een demissionair kabinet zet doorgaans op Prinsjesdag geen grote, nieuwe lijnen uit. Maar dit kabinet liep al rond met een flink boodschappenlijstje, dus vliegen de miljarden alsnog in het rond.

null Beeld ANP
Beeld ANP

De sááiste Prinsjesdag ooit! Schrijf dat maar op, zegt econoom Bas Jacobs, hoogleraar overheidsfinanciën. Want een demissionair kabinet, zeker eentje dat is verwikkeld in een draak van een formatie, zet dikwijls in de Miljoenennota geen groot, nieuw en miljoenen verslindend beleid neer. Het dicht wat gaten, zorgt dat de ‘winkel’ blijft draaien, voorkomt hier en daar een ongelukje. Maar dat is het dan ook wel. “Het kabinet zal niet ineens het roer omgooien dus,” voorspelt Jacobs.

Wél is er dit jaar iets uitzonderlijks aan de hand, weet men op het ministerie van Financiën. En dus trekt minister Wopke Hoekstra wel degelijk zijn beurs op sommige terreinen. Want het Urgendavonnis, dat dwingt tot het reduceren van CO2-uitstoot, dwingt het kabinet (demissionair of niet) tot actie. Daarom lekte al uit dat voor extra klimaatmaatregelen 6,8 miljard euro wordt uitgetrokken. Het geld gaat vooral naar subsidies, bijvoorbeeld om elektrisch rijden te stimuleren en huizen te isoleren.

Daarnaast had het kabinet al wat dure beloftes uitstaan. Vorig jaar werd voor de komende jaren al een half miljard opzijgezet voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire. En in het najaar werd voor de komende nog eens 1,5 miljard opgepot voor de Groningse aardbevingsschade.

Al die toezeggingen slaan neer de begroting van Hoekstra. Maar verder kan hij niet gaan jongleren met de beurs. Het kabinet leunt nog op een krappe meerderheid die heus wel de weinige plannen zal steunen, maar is en blijft demissionair.

Criminaliteitsbestrijding

Maar er is wel enige speelruimte. Het kabinet heeft namelijk dit jaar 2 miljard te besteden dat is blijven liggen nu de omstreden Baangerelateerde investeringskorting (BIK), de maatregel die het niet-afschaffen van de dividendbelasting goed moest maken, is ingetrokken. De oppositie in de Kamer schamperde dat de BIK een cadeautje aan werkgevers was en de Europese Commissie waarschuwde dat het als ongeoorloofde staatssteun zou kunnen worden aangemerkt. Dat risico durfde het kabinet toch niet te lopen.

Daarbovenop ziet het kabinet ruimte om bijvoorbeeld een half miljard euro te steken in de bestrijding van criminaliteit. Zeker na de moord op Peter R. de Vries klinkt de roep om meer armslag zeer luid. Ook is er ten minste 200 miljoen euro om de koopkracht van alle Nederlanders op peil te houden.

Dat strookt ook wel met de economische cijfers, want die herstellen zich heel goed van de coronacrisis. De economie groeit dit jaar waarschijnlijk met bijna 4 procent, gevolgd door ruim 3 procent groei volgend jaar, zo voorspelde het Centraal Planbureau (CPB).

Omdat corona, anders dan de bankencrisis, van ‘buiten’ de economie komt, is de dip minder diep geweest en het herstel sneller, zeggen economen. Bovendien kan een stabiel land als het onze tegen gunstige voorwaarden veel geld lenen. Zo konden ook de economische steunpakketten aan het bedrijfsleven – toch 80 miljard – vrij pijnloos worden toegezegd. “Dan is een klein beetje extra in de portemonnee het minste wat we kunnen doen,” zegt een betrokkene. Al blijft de speelruimte voor het demissionaire kabinet verder (bewust) beperkt. De formatie gaat weliswaar op zijn zachtst gezegd moeizaam, ooit zal er een nieuw kabinet aantreden en dat wil dan eigen accenten zetten, weten ook VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Daarom wordt er weliswaar één miljard van het BIK-geld uitgegeven, maar het andere (even grote) deel blijft op de plank voor de formatietafel. Toch onthulde premier Mark Rutte dat dit potje misschien nog wel wordt aangesproken. De VVD gaat deze week, in aanloop naar Prinsjesdag, in de Tweede Kamer praten over welke wensen nog écht in 2022 moeten worden uitgevoerd. Neem een terrein als de krappe woningmarkt: stilstand is funest.

Als er fors beleid moet worden uitgevoerd in 2022, moet daar nu vast geld voor opzij worden gezet. Maar daar moeten dus meerderheden in de Kamer voor worden gevonden. Lukt dat niet, dan gaan die vraagstukken toch weer door naar de formatietafel.

Loopgraven

Daar komt ook een hoofdpijndossier terecht: stikstof. Terwijl de nood hoog is – woning- en wegenbouwprojecten dreigen spaak te lopen – worden de coalitiepartijen het niet eens over extra stikstofregels om de uitstoot te beperken. “Iedereen zit weer in de loopgraven,” zegt een Haagse bron. “Sinds plannen zijn uitgelekt over onteigening en het intrekken van vergunningen van boeren lijkt een deal ver weg.”

Het demissionaire kabinet wilde op Prinsjesdag namelijk wél nieuwe stikstofplannen naar buiten brengen. Achter de schermen werd afgelopen zomer gewerkt aan scenario’s waarin vele miljarden werden uitgetrokken om boeren uit te kopen. Voor het eerst werd daarin gesproken over onteigening van boeren, als ‘ultiem middel’. Maar nu die scenario’s zijn uitgelekt, durven de demissionaire coalitiepartijen hun vingers er niet meer aan te branden. Daarmee ligt de stikstofaanpak toch weer op het bordje van een nieuw kabinet. Dus gaat het koffertje van Hoekstra morgen weliswaar open, maar mag van de inhoud ook niet te veel worden verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden