PlusAnalyse

Hierover moeten D66, VVD, CDA, PvdA en GroenLinks het eens worden (áls ze gaan formeren)

Sigrid Kaags gedroomde vijfpartijencoalitie van D66 met VVD, CDA, PvdA en GroenLinks kan zomaar eens de eerste serieuze formatiepoging worden. Inhoudelijk hebben de partijen echter de nodige verschillen te overbruggen. Een analyse van vijf hete hangijzers.

Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66, rechts) in gesprek met Mariëtte Hamer (midden). Beeld EPA
Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66, rechts) in gesprek met Mariëtte Hamer (midden).Beeld EPA

Klimaat: middenweg gloort, dankzij Europa

Klimaat is een thema dat volgens D66 ‘sowieso moet gebeuren’ en door VVD-leider Mark Rutte alleen al daarom ‘spannend’ wordt gevonden, zo bleek uit de gespreksverslagen uit de eerste verkenningsronde. Rutte weet dat D66 wil scoren met klimaat. De partij van Kaag zette bij de verkiezingen hoog in: 60 procent broeikasgasreductie in 2030, hoger dan het nationale doel van 49 procent uit het klimaatakkoord. De VVD nam niet eens de moeite om aanvullend klimaatbeleid door te laten rekenen.

Toch lijken de tegenstellingen overbrugbaar. GroenLinks-leider Jesse Klaver verklaarde bij de verkenners de eerste week na de verkiezingen al dat klimaat ‘minder ingewikkeld is’ omdat ‘Europa’ daar stappen heeft gezet: lidstaten hebben zich gebonden aan een reductie van 55 procent in 2030. Hier gloort een middenweg. Klaver ziet bovendien ‘kansen voor verbinding tussen partijen’ omdat klimaatbeleid bijdraagt aan het verdienvermogen van Nederland.

GroenLinks-leider Jesse Klaver noemde de kwestie klimaat al snel 'minder ingewikkeld'. Beeld ANP
GroenLinks-leider Jesse Klaver noemde de kwestie klimaat al snel 'minder ingewikkeld'.Beeld ANP

Dat had hij goed gelezen in het VVD-programma: ‘Te lang zijn groen en groei als tegenpolen gezien, ook door liberalen,’ stond daar. VVD en CDA hebben echter wel een paar voorwaarden: gewone mensen moeten niet op kosten worden gejaagd en het licht mag niet uitgaan als er geen zon of wind is.

Migratie blijft een heikel punt

De vluchtelingencrisis is nu misschien niet minder groot, maar wel minder zichtbaar. Toch zal het onderwerp in het regeerakkoord-op-hoofdlijnen waarschijnlijk tóch tot in detail worden vastgelegd. D66-leider Sigrid Kaag preludeerde er al op: zij wil ‘heldere afspraken’ maken.

Reden: de rechtse meerderheid in de Tweede Kamer, die graag een strenger migratiebeleid wenst, terwijl D66, PvdA en GroenLinks liever een ‘humaan’ migratiebeleid zien waarbij de instroom van vluchtelingen niet verder wordt beperkt. In 2017 trokken VVD en CDA bij de formatie aan het langste migratie-eind, al werd het kinderpardon later onder druk van ChristenUnie, D66 en – uiteindelijk – CDA toch versoepeld. Een eerste formatiepoging met GroenLinks liep toen spaak omdat die partij niet akkoord ging met vluchtelingendeals, zoals die met Turkije.

CDA-fractievoorzitter Wopke Hoekstra Beeld AP
CDA-fractievoorzitter Wopke HoekstraBeeld AP

Maar de tijden zijn veranderd: er komen minder vluchtelingen naar Nederland en van veel afspraken uit de Turkijedeal is weinig terechtgekomen. De kans is klein dat GroenLinks op dit onderwerp gaat dwarsliggen, gezien de gespreksverslagen die na de eerste verkenningspoging werden vrijgegeven. De partij is ‘niet van plan’ dit onderwerp ‘op te spelen’, zei partijleider Klaver.

Stikstof: mes in veestapel lijkt onvermijdelijk

Hoe moet het verder met de stikstofcrisis? D66, GroenLinks en PvdA willen fors minder vee in Nederland, terwijl CDA en VVD daar grote moeite mee hebben. De recent aangenomen stikstofwet gaat de linkse partijen niet ver genoeg.

Een ‘spannend onderwerp met D66’, zo noemt Rutte het stikstofdossier in de gespreksverslagen uit de eerste verkenningsronde. Toch lijkt de VVD van Rutte minder geharnast in de wedstrijd te zitten dan anderhalf jaar geleden. Toen zei VVD-Kamerlid Mark Harbers nog dat ‘er geen koe of varken minder gehouden hoeft te worden’. Bij de verkenners liet Rutte weten dat ‘halveren van de veestapel geen doel’ is, maar dat ‘minder vee wel consequentie’ is van het beleid.

Het lijkt onvermijdelijk dat de veestapel kleiner wordt Beeld ANP
Het lijkt onvermijdelijk dat de veestapel kleiner wordtBeeld ANP

Ook GroenLinks is bereid om water bij de wijn te doen: Klaver gaf aan dat ‘halveren van de veestapel geen principekwestie is’. Wat helpt is dat álle partijen willen dat meer huizen worden gebouwd. Om de woningnood op te lossen, moet de stikstofuitstoot omlaag. Een ambtelijk rapport – van afgelopen maart – geeft een voorzetje voor de formatie: volgens topambtenaren ontkomt het kabinet niet aan extra maatregelen.

Arbeidsmarkt: hopen op een zetje uit de polder

De coronacrisis legde genadeloos de grote tegenstellingen op de arbeidsmarkt bloot: alles wat flex was, vloog er als eerste uit, terwijl mensen in vaste banen amper iets te vrezen hadden. De analyse dat het zo niet langer kan, wordt door alle partijen in Den Haag gedeeld, maar over de oplossing verschillen rechts (VVD) en links (PvdA en GroenLinks) al jaren drastisch van mening. CDA en D66 nemen een middenpositie in, al zijn die twee wel wat naar links opgeschoven.

PvdA-fractievoorzitter Lilianne Ploumen Beeld ANP
PvdA-fractievoorzitter Lilianne PloumenBeeld ANP

De discussie zit muurvast, mede doordat sociale partners het maar niet eens kunnen worden. De vakbonden willen vooral dat flexwerk ingesnoerd en duurder wordt (flex minder flex), terwijl werkgevers het in hun ogen te starre ontslagrecht willen versoepelen (vast minder vast). PvdA en GroenLinks steunen de bonden, de VVD de ondernemers.

Er gloren echter lichtpuntjes: aan de tafels van de Sociaal Economische Raad (SER) wordt hard gewerkt aan een sociaal akkoord. Worden polderpartijen het eens – en die hoop is er – dan lijken ook de politieke verschillen overbrugbaar. Al heeft de akkoordenpolitiek van de kabinetten-Rutte wel aan populariteit ingeboet. Aan informateur Mariëtte Hamer, tevens SER-voorzitter, zal het niet liggen.

Onderwijs, daar ‘komen we wel uit’

De vorige informateur, Herman Tjeenk Willink, schreef dat partijen tot overeenstemming moeten komen over een paar ‘grote problemen’. Daarvoor moet er wel eerst overeenstemming zijn dát er een probleem is. Dat is bij kansenongelijkheid in het onderwijs nog geen uitgemaakte zaak. D66, PvdA en GroenLinks zijn het eens: het probleem is groot en vereist een ‘forse’ investering’.

Maar die overtuiging lijkt er bij de VVD niet: in het verkiezingsprogramma staat niets over gelijke kansen, behalve voor ondernemers. Al wil de partij jongeren wel ‘de kans op een gelijke start’ bieden door hen eerder naar school te sturen om zo onderwijsachterstanden te voorkomen. Op geld hoeft het onderwijs wat de VVD betreft niet te rekenen; de partij benadrukt dat er de afgelopen jaren ‘al fors’ is geïnvesteerd.

Maar een halszaak is onderwijs voor VVD-leider Mark Rutte blijkbaar ook niet: dankzij de openbaar gemaakte gespreksverslagen van de eerste verkenners weten we dat VVD-leider Mark Rutte al heeft gezegd: daar ‘komen we wel uit’. Het CDA legt kansengelijkheid anders uit dan het eerder genoemde trio: het CDA wil juist voorkomen dat een deel van de kinderen ‘meer kansen’ krijgt, D66, PvdA en GroenLinks willen juist de kinderen die nu mínder kansen krijgen, méér kansen bieden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden