PlusInterview

Het roer moet volgens GGD om bij nieuwe crisis: ‘We zitten echt op het randje’

De GGD’en pleiten voor een koerswijziging en willen een volgende gezondheidscrisis anders aanpakken. Door meer aandacht te hebben voor preventie via de strijd tegen overgewicht en door het instellen van een landelijke crisisorganisatie.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Dat blijkt uit verbeterplannen van de diensten en een toelichting van de voorzitter van de GGD-koepelorganisatie, André Rouvoet. “Als je meer geld in preventie stopt, hebben we geen ic’s die vol liggen met mensen met overgewicht. Dat is de lijn. Tijdens de coronacrisis hebben we gemerkt dat die mensen echt kwetsbaar zijn.’’

De oud-minister voor Jeugd en Gezin noemt de kabinetsformatie hét moment om in actie te komen tegen de grote gezondheidsverschillen in de bevolking. “Het is noodzakelijk om niet langer ziekte en zorg als uitgangspunt te nemen. Het is tijd om te investeren in gezondheid in plaats van in het oplossen van problemen later.’’

Nieuwe crisisorganisatie

Ook wil de GGD tijdens een volgende gezondheidscrisis een nieuwe, landelijk aangestuurde crisisorganisatie. Volgens de GGD’en waren zij niet toegerust en niet voorbereid op een pandemie. Uit een reconstructie bleek onlangs dat het gevaar van infectieziekten door de kabinetten-Rutte zwaar is onderschat. “Infectieziekten zijn voorbij,” zei een bewindsman letterlijk tegen een GGD-directeur.

Decennialang is gewaarschuwd dat de GGD’en niet klaar zouden zijn voor een pandemie, maar daar is niets mee gedaan. Het speelde de GGD’en parten dat de dienst eind jaren tachtig is ondergebracht bij de gemeenten, zonder duidelijke eisen en geld. “GGD’en zijn jarenlang geconfronteerd met bezuinigingen, maar het beschermen van gezondheid kan nooit afhankelijk zijn van lokale onmogelijkheden en budgetten,” benadrukt Rouvoet. “Bescherming van de gezondheid is een grondrecht voor alle inwoners van ons land. Dat fundament moeten we herstellen.”

In een uitgestorven kantoor aan de rand van Utrecht vervult Rouvoet zijn functie als voorzitter. “Als je dit ziet, denk je niet dat hier een crisisorganisatie wordt gerund. Maar ook wij werken thuis.’’

Hoe komt het dat de GGD’en niet klaar waren voor een pandemie?

“Ze zijn jarenlang geconfronteerd met bezuinigingen. Het rijk decentraliseerde de verantwoordelijkheid naar de gemeenten zonder het benodigde geld mee te geven. Op veel plekken is die taak verschraald, ondervonden we tijdens de coronacrisis.”

In de wet staat dat je aan hygiëne en infectiebestrijding moet doen, maar niet voor hoeveel.

“Voor normale infectieziektebestrijding zitten we al op het absolute minimum. Tot op de dag van vandaag wordt er in GGD-regio’s gekeken of het niet een paar procent minder kan. De directeur van een GGD vraagt zich af: waar ga ik dat vandaan halen? Overal een plakje vanaf, dat kan al haast niet meer. Er moet structureel geld bij. We zitten echt op het randje van wat kan.’’

André Rouvoet, voorzitter van de GGD-koepelorganisatie. Beeld ANP
André Rouvoet, voorzitter van de GGD-koepelorganisatie.Beeld ANP

Waar gaat het vooral mis? De GGD Hart voor Brabant bleek één dag na de eerste positieve test al overvraagd.

“In het begin schuurde het vooral op de plekken waar de capaciteit al op het absolute minimum zat. Dat merkten we ook bij het bron- en contactonderzoek dat moet voorkomen dat het virus zich verder verspreidt. Hun grens is op een bepaald moment bereikt.’’

Heeft dat ertoe geleid dat bepaalde uitbraken niet onderzocht werden?

“Tot 2700 besmettingen per dag konden wij het bron- en contactonderzoek in de meest uitgebreide vorm doen. Daarboven moesten mensen zelf gaan bellen. Dat had niet zozeer te maken met het aantal medewerkers, maar meer met het feit dat dit onder supervisie moet van een arts infectieziektebestrijding. Daar hadden we er niet meer van.”

Meerdere bron- en contactonderzoekers verklaarden dat moeilijke onderzoeken ‘onder het kleed werden geveegd’, zoals bruiloften met allochtonen.

“Daar wil ik nu niet op ingaan. Juist omdat het gaat om anonieme bronnen, is het voor ons lastig om te zeggen of het voorgekomen is en, zo ja, waar.”

In de verbeterplannen staat dat bij kwetsbare groepen het verlies aan gezonde jaren groter is en dat daar extra sturing voor nodig is. Wat bedoelt u daarmee?

“Het zit er vooral in dat het geld moet worden uitgegeven waarvoor het is bedoeld. Natuurlijk moet er ruimte blijven en kan het zijn dat je soms in Limburg iets doet wat in Rotterdam niet nodig is of andersom. Maar het kan niet zo zijn dat belangrijke dingen niet voor iedereen hetzelfde zijn.’’

Wat moet er bij een volgende gezondheidscrisis beter?

“Door jarenlange bezuinigingen bleek de huidige organisatie niet voorbereid en niet toegerust op een pandemie. In crisistijd moet je toe naar een nieuwe, landelijk aangestuurde crisisorganisatie, die onder het RIVM valt. Dat geeft de minister van Volksgezondheid meer bevoegdheid, dan zijn de lijnen helderder. En er moet landelijk geld worden vrijgemaakt voor de ICT van de GGD’en.”

Hoeveel infectieziektebestrijders moeten erbij komen?

“In 2019 waren er landelijk 236 fte’s beschikbaar voor infectieziektebestrijding. Er is meer dan een verdubbeling nodig.”

Tijdens de coronacrisis bleken ic’s vol te liggen met mensen met overgewicht en waren allochtonen oververtegenwoordigd. Maakte corona het gebrek aan preventie extra duidelijk?

“Er moet meer aandacht zijn voor het voorkomen dat mensen ziek worden. Als je meer geld in preventie stopt hebben we geen ic’s die vol liggen met mensen met overgewicht. Dat is de lijn. Tijdens de coronacrisis hebben we nu gemerkt dat die mensen echt kwetsbaar zijn. Het is noodzakelijk om niet langer ziekte en zorg als uitgangspunt te nemen. Het is tijd om te investeren in gezondheid in plaats van in het oplossen van problemen later. Bescherming van de gezondheid is een grondrecht voor alle inwoners van ons land. Dat fundament moeten we herstellen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden