Plus Analyse

Het politieke midden is nog niet afgeschreven

Mark Rutte Premier gaat met een tevreden gevoel op vakantie. Gaat hij door als VVD-leider? Beeld ANP

De Tweede Kamer is met reces. De coalitiepartijen werden het afgelopen parlementaire jaar weer in elkaars armen gedreven en wisten ingewikkelde dossiers af te handelen.

Toen Kamervoorzitter Kadija Arib in de nacht van donderdag op vrijdag de laatste Kamervergadering voor het zomerreces afhamerde, haalden de 76 Kamerleden van de ­regeringscoalitie met een opgelucht gevoel hun tas van hun werkkamer. Het Binnenhof blijft tot begin september grotendeels uitgestorven. Op de valreep bewezen ze dat het doorhakken van ingewikkelde politieke knopen nog steeds kan in een versplinterd politiek landschap.

Nog maar een paar maanden geleden hing er een donkere wolk boven de coalitie. Het kabinet had in 2017 sowieso al geen lekkere start gehad. Na de langste formatie ooit waren VVD, CDA, D66 en ChristenUnie tot elkaar veroordeeld. Met een mini­male meerderheid van één zetel in zowel Eerste als Tweede Kamer moesten grote onderlinge verschillen worden overbrugd.

Overlegjes en afstemsessies

Meningsverschillen werden weggemasseerd in eindeloze overlegjes en afstemsessies. Zoveel, dat Kamer­leden klaagden aan weinig anders meer toe te komen. Desondanks borrelde de ergernis af en toe naar de oppervlakte. Toen ChristenUnieleider Segers aan het begin van dit parlementaire jaar nog klaagde dat afschaffing van de dividendbelasting ‘een meloen’ was om door te slikken, maar dat het wel moest omdat anders het kabinet zou vallen. Of toen VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff zijn D66-kompaan Rob Jetten ‘een klimaatdrammer’ noemde.

Maar zie: het parlementaire jaar is afgelopen en de coalitie heeft zich herpakt. De dividendbelasting is toch niet afgeschaft en het kabinet is er niet om gevallen. Er is wel degelijk een klimaatakkoord gesloten waarmee zelfs volgens het kritische Planbureau voor de Leefomgeving de ­klimaatdoelen van Parijs worden gehaald, maar waarbij alle vier de regeringspartijen (ook de klimaatdrammers) eensgezind roepen dat de burger ‘niets hoeft’.

En ook op het ingewikkelde pen­sioendossier dat al negen jaar voortsleepte kwam er een omvattend akkoord. Iets waar niemand meer een cent om leek te geven.

GroenLinks up, PvdA down

Maar er gebeurde dan ook iets wat de middenpartijen in elkaars armen dreef: de Statenverkiezingen. Forum voor Democratie werd in een klap de grootste. De coalitie verloor haar meerderheid in de Eerste Kamer en stond voor de keuze: gaan we modderend verder of willen we bewijzen dat de traditionele middenpartijen nog in staat zijn om iets voor elkaar te krijgen, zoals we ons bij de formatie hadden voorgenomen?

Het leidde tot een opleving van de lang verguisde politiek van polderen en compromissen. Grootste opsteker voor de coalitie was dan ook het referendum dat de FNV hield onder haar leden over het pensioenakkoord. Liefst driekwart van de leden stemde vóór dit compromis waarin niemand helemaal zijn zin kreeg.

Het maakt dat de oppositiepartijen met een ander gevoel het reces ingaan. De SP en 50Plus riepen hun achterban vergeefs op bij het referendum tegen te stemmen. Hun invloed bleek tanende. De SP werd zelfs weggevaagd bij de Europese verkiezingen. De PVV deed het bij zowel de Staten- als de Europese verkiezingen slecht. In de peilingen is GroenLinks al maanden op zijn retour.

De groenen zijn virtueel zelfs ingehaald door de PvdA. Die andere middenpartij schudde de schroom van zich af en durfde het aan om achter de schermen een bijdrage te leveren aan het pensioencompromis.

Het maakt dat ook Mark Rutte straks met een tevreden gevoel op vakantie gaat, zoals elk jaar vast weer naar de Duitse Bodensee. De premier houdt van een paar vastigheden in zijn leven, als rustpunt in alle drukte. Juist hij, de manager van onmogelijke coalities, zal opgelucht constateren dat het politieke midden nog niet is afgeschreven. Het geeft hem stof tot nadenken als hij straks moet beslissen of hij nog een nieuwe ronde in wil als VVD-lijsttrekker.

Snel door het stof

Staatssecretaris Menno Snel (Belastingdienst) geeft toe dat de fiscus onrechtmatig heeft gehandeld met het stopzetten van de kinderopvangtoeslag voor honderden ouders. Het onrechtmatig verklaren van het handelen van de Belastingdienst was belangrijk voor de Kamer, omdat de term juridisch zwaar­der weegt dan bijvoorbeeld ‘onbehoorlijk’. In een zwaar debat over het stopzetten van de toeslag ging de staatssecretaris opnieuw door het stof. De Kamer oordeelde vernietigend over het handelen van de Belastingdienst in de toeslagenaffaire. 

VVD zwakt plan af

De VVD ziet af van het plan om het strafbaar te maken immigranten op de Middellandse Zee op te pikken. Het voorstel viel verkeerd bij coalitiepartners D66 en ChristenUnie. De laatste zinspeelde zelfs op een kabinetscrisis. De VVD wilde organisaties als Sea-Watch aanpakken, die tussen Italië en de Noord-Afrikaanse kust varen om overstekende migranten op te pikken. Die dienen nu in de praktijk als ‘veerdienst’ voor mensensmokkelaars, vindt Kamerlid Jeroen van Wijngaarden. D66 en ChristenUnie wezen erop dat het juist strafbaar is om mensen in nood níet te helpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden