PlusAchtergrond

Het leven met corona: het virus uitbannen lukt niet, dus hoe nu verder?

Nog éven de schouders eronder en dan terug naar een covidvrij leven? Van dat idee moeten we afscheid gaan nemen. Maar hoe ziet ‘leven met corona’ er dan uit? ‘Dit is een vraagstuk over waarden geworden.’

Roelf Jan Duin
De harde lockdown sinds deze week drukt ons met de neus op de feiten: corona gaat voorlopig niet meer voorbij. Beeld ANP
De harde lockdown sinds deze week drukt ons met de neus op de feiten: corona gaat voorlopig niet meer voorbij.Beeld ANP

Wetenschappers waarschuwden er de afgelopen twee jaar geregeld voor, maar uit de mond van de burgemeester van Amsterdam kreeg het toch een andere lading. “We moeten aanvaarden dat het misschien nooit helemaal weg zal gaan,” zei Femke Halsema vorige week op AT5. “We moeten gaan nadenken (...) hoe ervoor te zorgen dat mensen hoop hebben voor de komende jaren, vertrouwen hebben in onze toekomst in Amsterdam, ongeacht en ondanks corona.”

Halsema loopt hiermee niet eens zo heel ver op de troepen vooruit. De harde lockdown sinds deze week drukt ons met de neus op de feiten: corona gaat voorlopig niet meer voorbij. Het is geen kwestie is van ‘nog even doorbijten en dan wordt alles weer zoals het was’. Het woord ‘coronacrisis’ volstaat niet meer: een crisis is tijdelijk, maar dit virus lijkt voor lange tijd ons leven te gaan beïnvloeden. In academische termen gaat het over de transformatie van de ‘pandemische naar endemische fase,’ in normale mensentaal over ‘leven met corona.’

Langzaamaan begint ook in Den Haag het besef door te dringen dat een langetermijnvisie wel eens nodig zou kunnen zijn. Het ministerie van VWS houdt sinds kort ‘brainstormsessies’ met mensen uit verschillende sectoren over hoe we de komende jaren door moeten komen.

Het nieuwe normaal vereist een andere mindset, flexibiliteit en het vermogen om ‘het oude gewoon’ los te laten. Dat begint met uitzoomen. “Deze situatie gaat al lang niet meer over corona, over wel of geen avondklok of over een kerstvakantie die één of twee weken langer duurt, het gaat over hoe wij ons verhouden tot de 21ste eeuw.” zegt gezondheidspsycholoog Gijs Coppens van zorgplatform OpenUp.

Volgens Coppens kwamen de afgelopen twee jaar veel dingen samen, die elk vragen oproepen over hoe wij de wereld willen inrichten. “Wat begon als een pragmatische kwestie, is een vraagstuk over waarden geworden.” Doordat we ons zo makkelijk verplaatsen zijn we vatbaar voor pandemieën. Willen we dit behouden of gaan we toe naar een strikter reisregime? De QR-maatschappij die is ontstaan, hoe ver willen we daar in gaan? Hoeveel geld zijn we bereid om in de zorg te steken? Hoeveel premie zijn we bereid om te betalen?

Sociaal contract

Inderdaad, dat zijn grote vragen, zegt Coppens. “Maar wat mij verbaast is dat we na twee jaar corona nog niet eens in de buurt van een antwoord zijn gekomen. Dagelijks zijn er weet ik hoeveel talkshows op tv, maar het gesprek over welke waarden passen bij een veranderde wereld wordt er niet gevoerd. Dat Hugo de Jonge geen langetermijnvisie ontvouwt snap ik, die is bezig met managen van een crisis. Maar van een minister-president of de Tweede Kamer zou je toch verwachten dat ze hierover nadenken.”

We moeten, kortom, voorbij het crisismanagement. Een studie die consultantsbureau McKinsey afgelopen najaar publiceerde over de ‘endemische fase’ van Covid-19 beschrijft de noodzaak van het definiëren van het ‘nieuwe normaal’. ‘De samenleving moet een aantal doelen stellen, en hier consensus over bereiken.’ Zo’n doel kan zijn om te sturen op het aantal besmettingen, op het aantal ziekenhuisopnamen of het aantal overlijdensgevallen. In Nederland is, verschillende routekaarten en dashboards ten spijt, nog steeds niet duidelijk waar het kabinet op mikt, laat staan dat de bevolking weet wat het gemeenschappelijke doel is.

De consensus waar het McKinseyrapport over rept wordt breed gedefinieerd: het betekent niet dat iedereen het 100 procent eens hoeft te zijn met het coronabeleid, maar wel dat er een zo breed mogelijk gedragen ‘sociaal contract’ komt waarin de regering en burgers afspreken hoe de zorg overeind kan blijven en tegelijkertijd het leven zo normaal mogelijk door kan gaan.

Het nieuwe normaal vereist een andere mindset, flexibiliteit en het vermogen om ‘het oude gewoon’ los te laten. Beeld Jakob Van Vliet
Het nieuwe normaal vereist een andere mindset, flexibiliteit en het vermogen om ‘het oude gewoon’ los te laten.Beeld Jakob Van Vliet

Golfsurfer

Een nieuwe verhouding tussen burger en regering en een steeds sneller veranderende wereld vraagt ook om een nieuwe vorm van leiderschap, zegt hoogleraar Contextueel Leiderschap aan Tilburg University, Freek Peters. Volgens hem zijn veel hedendaagse leiders geschoold met verouderde kennis en een achterhaald beeld van leiderschap. “De ouderwetse leider was iemand die de touwtjes strak in handen had, die boven aan de apenrots stond. De leider van de toekomst is wendbaar, adaptief, flexibel. Een golfsurfer: iemand die beweegt op krachten die groter zijn dan hij of zij zelf, en vanuit dat besef invloed uitoefent. De coronacrisis heeft bewezen dat een leider geen zekerheid moet suggereren, maar in moet kunnen spelen op oncontroleerbare en onvoorspelbare omstandigheden.”

Een samenleving die zich aanpast aan de onvoorspelbaarheid van de 21ste eeuw, beleid dat gestoeld is op gedeelde waarden, wendbare leiders. Wat betekent dat voor onszelf? Meebewegen. En accepteren dat het leven van voor corona voorlopig niet meer terugkeert. “In principe zijn mensen goed in staat om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden, zeker als deze tijdelijk van aard zijn,” zegt sociaal psycholoog Kevin de Goede. Hij was als gedragswetenschapper onder meer betrokken bij de Fieldlabexperimenten. “Maar als verandering wordt opgelegd ontstaat er weerstand.”

Dat laatste geldt coronamaatregelen: die worden ons opgelegd, en bovendien ziet het er niet naar uit dat ze tijdelijk van aard zijn. Toch heeft De Goede vertrouwen: “Veel veranderingen van de afgelopen twee jaar waren groot en ingrijpend, zeker in het begin. Maar het omgaan met lockdowns begint al normaler te worden. Vergeet niet dat de samenleving continu verandert – de mens is adaptief.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden