PlusAchtergrond

Het islamkritische boek van Lale Gül houdt de gemoederen flink bezig

Lale Gül, schrijver van het boek 'Ik ga leven'.  Beeld Marc Driessen
Lale Gül, schrijver van het boek 'Ik ga leven'.Beeld Marc Driessen

Met haar islamkritische boek Ik ga leven krijgt Lale Gül steun van opiniemakers en politici, maar wekt ze de woede van Turkse Nederlanders. Inclusief gematigder krachten, blijkt uit een rondgang.’

‘Alles wordt over één kam geschoren.’ Het is een terugkerende klacht onder Turkse Nederlanders naar aanleiding van de ophef rond Ik ga leven, een boek waarin Lale Gül een onthutsend beeld schetst van haar jeugd in de Amsterdamse Kolenkitbuurt. Haar oerconservatieve familie, onderdrukking van meisjes en vrouwen, imams die de Nederlandse samenleving hekelen, een Turkse gemeenschap die individuele ontplooiing niet tolereert – het komt allemaal uitvoerig aan bod.

De autobiografische roman is een bestseller, maar is de 23-jarige student Nederlands op bedreigingen komen te staan uit Turks-nationalistische en salafistische kring, vooral omdat ze de islam heeft afgezworen.

Geen dwang

In een manifest kreeg Gül deze week steun van opiniemakers, politici, bestuurders en anderen die geschokt zijn over de intimidatie. Ook Turks-Nederlandse organisaties nemen daar afstand van, inclusief Milli Görüs, de conservatief-religieuze beweging die er bekaaid van af komt in het boek. ‘Bij het aannemen, het praktiseren én het verlaten van de islam mag geen sprake zijn van dwang,’ verklaarde de organisatie.

Yesim Candan, columnist en publicist met Turkse roots, zocht tevergeefs leden van de gemeenschap die zich nader willen uitspreken. “Nederlanders willen graag geloven dat emancipatie van vrouwen uit dit deel van de Turkse gemeenschap een kwestie van tijd is. Ik zie het tegenovergestelde: een afgesloten Turkse community met eigen normen en waarden,” zei Candan afgelopen week in deze krant.

Klopt die constatering? Het Parool maakte een rondgang langs Turkse Nederlanders die kritisch zijn over de sympathie die Gül uit andere delen van de samenleving ervaart. De bedreigers terzijde gelaten, valt daarbij op hoezeer het de gemoederen beroert. Velen voelen zich in meer of mindere mate aangesproken door Güls visie op de Turkse gemeenschap en de islam.

‘Schreeuw om aandacht’

Het is een schreeuw om aandacht, schrijft bijvoorbeeld Mehmet Ilbay – projectleider bij een installatiebedrijf –op Facebook. “Ze scheert alle moslims over één kam,” zegt hij in een toelichting. “En de Nederlandse samenleving denkt: zo zijn al die moslims.”

“Ik keur de bedreigingen echt af, maar ze zet een hele groep moslims weg,” zegt ook Numan Yilmaz, fractievoorzitter van Denk in de Amsterdamse gemeenteraad. “Die herkent zich niet in het beeld dat zij schetst.”

Ook een Turkse ondernemer uit Nieuw-West die anoniem wil blijven verwijt haar ‘de hele gemeenschap te kijk’ te zetten. “Als ze zo werd onderdrukt, had ze naar de politie moeten gaan, zeggen leden van mijn moskee.”

Weer een andere Turkse Amsterdammer windt zich op over het podium dat ze krijgt. “Wie is Lale Gül nou helemaal?”

Forum voor Democratie

Een ander verwijt dat veelvuldig klinkt betreft Güls eerdere flirt met omvolkingstheorieën en Forum van Democratie. Er is ook boosheid over haar pleidooi voor een immigratiestop voor moslims. Dat haar medestanders daarover zwijgen, wordt gezien als meten met twee maten.

Denk-raadslid Yilmaz kreeg de wind van voren van burgemeester Femke Halsema toen hij zei dat ze andere Amsterdammers stigmatiseert. “Als Baudet of Wilders zou zeggen dat hij islamofoob is, zou de wereld te klein zijn,” zegt hij over die botsing. “Maar als Lale Gül het zegt, moeten we het slikken.”

Emine Ugur – ambtenaar bij de sociale dienst en twitteraar over thema’s rond de islam, met meer dan 25.000 volgers – stelt dat in discussies over afvallige moslims anti-islamretoriek al snel de overhand krijgt: ‘Wat goed, hopelijk volgen er meer!’ is volgens haar vaak de reactie.

Kenan Aslan, woordvoerder van de Nederlands Islamitische Federatie, ofwel Milli Görüs Zuid-Nederland, klaagt dat er nooit ruimte is voor nuance als iets speelt in de Turkse gemeenschap. “Elke kwestie, ruzie, hetze wordt de hele Turkse gemeenschap in getrokken. Alsof er geen verschillen zijn. De vijf vingers van één hand zijn verschillend, broers en zussen denken niet hetzelfde.”

Aslan heeft ook gepost over Gül. Dat hij het jammer vindt dat ze zoveel heeft moeten meemaken. Hij heeft ook een ellendige jeugd gehad, maar juist veel steun ervaren vanuit zijn religieuze gemeenschap. Ongetwijfeld zijn ook vanuit conservatieve kringen foute reacties geplaatst, denkt hij. “Mogelijk door pubers, die zich aangevallen voelen. Die de koran niet hebben gelezen. De profeet geeft een ander voorbeeld. Geweld is nooit toegestaan, behalve in oorlog.”

Koranlessen

In de hype over Güls boek raakt volgens Aslan uit zicht dat Milli Görüs (na Diyanet de grootste islamitische organisatie in Nederland met volgens eigen zeggen een achterban van 15.000 Turkse Nederlanders) een positieve ontwikkeling doormaakt. “Twintig jaar geleden was er misschien veel meer mis. Imams spraken de taal niet, kenden de cultuur niet. Acht jaar ben ik onderwijscoördinator geweest bij een moskee in Schiedam. Kom eens kijken. In de koranlessen werken we met lesmateriaal geschreven vanuit westers perspectief. We houden bijeenkomsten voor allerlei leeftijdsgroepen. Over IS en zo, en dat je niet met geweld mag reageren op het christendom en afvalligheid.”

De Haagse ‘advocaat met de hoofddoek’ Famile Arslan, voor wie de hijab een soort merk is geworden, vindt de ophef ‘een wit Nederlands dingetje’. “In bepaalde kringen denken verlichte geesten zich te moeten ontfermen over jonge vrouwen als Lale. Dat betekent niet dat de Turkse gemeenschap afstand van hen heeft genomen.”

Twijfelen

Arslan vindt het onverstandig die vrouwen nu al in een bepaalde hoek te duwen, die van islamofoob of westers verlicht. “Lale is jong. Jonge mensen twijfelen, over hun identiteit, over waarden en normen, het geloof, hun migratie-achtergrond. Over een paar jaar zou Lale weer heel anders in het leven kunnen staan.”

Arslan, in 2008 door Time Magazine geportretteerd als een van vijf succesvolle Europese moslims, moedigt Gül aan door te gaan met schrijven. “Ze moet zich niet laten afschrikken. Ze moet blijven schrijven over haar ideeën, over de ellende in haar leven en zich door ontwikkelen. Ondertussen mogen wij niet uit het oog verliezen dat het Lale’s verhaal is, niet dat van ons allemaal.”

‘Turkije is dichterbij gekomen’

Al ruim 25 jaar onderzoekt cultureel antropoloog Ibrahim Yerden de positie van Turks-­Nederlandse jongeren. Constante factor: emanciperende jongeren die in conflict komen met de gemeenschap. In 1995, toen zijn onderzoek naar huwelijkse procedures verscheen, werd hij overspoeld door negatieve reacties vanuit de Turkse gemeenschap. Yerden: “Boze telefoontjes: je maakt ons kapot, je bent een slecht mens. Allemaal van mannen die zich bedreigd voelden door de emanciperende Turkse meisjes en vrouwen.”

Zes jaar later werd Yerden na een lezing bij Milli Görüs in ­Amsterdam over zijn boek Ik ­bepaal mijn eigen lot, Turkse meisjes in conflictsituaties, ­omstandig bedankt voor zijn ­inzichten. Uit zijn onderzoek bleek dat 50 procent van de Turkse meisjes geen maagd meer was. “Ibrahim, zei de voorzitter, je hebt ons een opdracht meegegeven. We moeten onze meisjes meer gaan controleren.”

In 2021 is er weer ophef over een jonge Turks-Nederlandse vrouw die haar eigen lot wil bepalen. En liggen zaken nog gecompliceerder dan in het verleden. Toen Yerden zijn onderzoeken uitbracht in 1995 en 2001, bleven generatieconflicten beperkt tot de Turks-Nederlandse omgeving. In dat tijdperk van inburgeren met behoud van eigen ­cultuur, was er geen publieke aandacht voor zulke kwesties.

Yerden: “Door globalisering en sociale media is Turkije veel dichterbij gekomen. Turks-­Nederlandse jongeren voelen zich daar ook veel meer mee ­verbonden. Als zich nu hier wat afspeelt, krijgen ze ook reacties vanuit Turkije en niet alleen van hun familie. Ze worden door ­Turkije veel nadrukkelijker aangestuurd. Vooral religieus. Religie is altijd een machtsmiddel ­geweest om jongeren in het gelid te houden.”

Daar staat tegenover dat Lale Gül nu brede steun krijgt vanuit de samenleving, zoals blijkt uit het manifest dat deze week ­verscheen. Yerden: “Dat is ondertekend door lijsttrekkers, BN’ers. Nu is er wel solidariteit. Destijds moesten die meiden die ontberen. Ze worden nu meer gezien als Nederlandse jongeren, die hier een toekomst moeten kunnen opbouwen. Zich vrijelijk moeten kunnen ontplooien.”

Hij hoopt dat de problematiek hoger op de politieke agenda komt. Dat het niet blijft bij een manifest. “Lale Gül heeft zich openlijk uitgesproken. Ze agendeert een pijnlijk conflict. Ze betaalt er een prijs voor. Maar zonder conflict geen verandering.”

Gül uit ouderlijk huis

Schrijfster Lale Gül woont niet meer thuis. Ze heeft haar ouderlijk huis in Amsterdam verlaten en woont tijdelijk bij een kennis. Ze heeft het contact met haar familie verbroken. Gül: “Dat was de enige uitweg. Ik ben door mijn familie verstoten. De pleuris brak helemaal uit toen ik door Geert Wilders werd geprezen. Hij noemde me een held of zo. Dat was de druppel.” Gül hoopt snel een eigen woning in Amsterdam te vinden. “Burgemeester Halsema heeft gezegd dat ze haar best voor me gaat doen, en dat ik in aanmerking kom voor urgentie. Waarschijnlijk krijg ik binnen korte tijd een eigen woning. Ik ben daar heel blij mee.”

Hans van der Beek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden