Plus

Het interesseert de piloten geen biet dat iedereen over ze viel

De piloten waren afgelopen dagen de gebeten hond in het conflict met minister Wopke Hoekstra over KLM. Maar de gezagvoerders zetten nu alsnog hun handtekening. En halen de schouders op. ‘Het zijn getrainde koele kikkers die het niet uitmaakt hoe over ze wordt gedacht.’

Minister Wopke Hoekstra (Financiën) staat de pers te woord over de gesloten deal tussen KLM en pilotenvakbond VNV.  Beeld ANP
Minister Wopke Hoekstra (Financiën) staat de pers te woord over de gesloten deal tussen KLM en pilotenvakbond VNV.Beeld ANP

De Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) weigerde zaterdag als enige vakbond bij ‘het kruisje’ te tekenen voor vijf jaar loonmatiging. Zeven andere bonden stemden wél in met die eis van minister van Financiën Wopke Hoekstra.

Die koppige houding leverde de piloten bakken met hoon en kritiek op. Arrogante goudhaantjes; niet-collegiale veelverdieners die de toekomst van KLM op het spel zetten. Op Schiphol zelf kregen de piloten het zwaar te verduren van collega’s in de cabine en op de grond. Briefjes in de cockpit met ‘we zien jullie bij het UWV’, tot pesterig weigeren om de koffer van de piloot aan boord te brengen.

Oud-piloot Benno Baksteen, VNV-voorzitter in de jaren negentig, zag het met lede ogen aan. “Er is veel onnodige schade ontstaan aan de onderlinge verhoudingen. Dat is heel erg, want luchtvaart is teamwork. Maar wat er gebeurde, was allemaal op basis van beeldvorming en emoties die niet klopten. Dat is vliegers totaal vreemd. Piloten zijn analytisch en feitelijk, dat moet je in de cockpit zijn. Als je daar emotioneel bent en rekening houdt met beeldvorming, dan kom je niet ver. Het is zelfs gevaarlijk.”

Oud-piloot Benno Baksteen. Beeld Archieffoto AD/Marco Okhuizen
Oud-piloot Benno Baksteen.Beeld Archieffoto AD/Marco Okhuizen

De VNV is een machtige vakbond. Meer dan 90 procent van de 2700 piloten bij KLM is lid van de 91 jaar oude werknemersorganisatie - ter vergelijking: slechts 16 procent van alle Nederlanders is vakbondslid. Die macht vertaalt zich vanouds in uitstekende arbeidsvoorwaarden; een piloot kan bij KLM doorgroeien tot een inkomen boven de 250.000 euro. Het is ook een a-typische vakbond. De VNV wordt niet gerund door ingehuurde bestuurders, maar door de piloten zelf. President (zo heet de voorzitter bij de VNV) Willem Schmid en de andere bestuursleden zijn ook gewoon piloot.

Veel te verliezen

Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de universiteit van Tilburg, begrijpt de onbuigzaamheid wel. “Dit zijn de mensen die het meest verdienen en het meest te verliezen hebben. Dan ben je niet de eerste die zegt: laten we de komende vijf jaar veel inleveren. Als je loon inlevert, is het altijd onzeker of je het ooit nog terugkrijgt. En de onduidelijke communicatie met de overheid speelt ook een rol, was het nou minder inkomen voor twee, drie of vijf jaar? Hoe zat het nu precies?’’

Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de universiteit van Tilburg. Beeld RV
Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de universiteit van Tilburg.Beeld RV

Onduidelijkheid vindt een piloot niet lekker. Afspraken en procedures moeten tot op de punt vastgelegd zijn; zo gaat het aan boord ook. Op sociale media was er weinig begrip voor de ‘verwende’ ‘vliegende buschauffeurs’. Er circuleerden spotprenten met de tekst ‘boze piloten naar het Malieveld’ onder een foto van een rij peperdure Porsches en Ferrari’s. De (top-)inkomens van de gezagvoerders werden vergeleken met de (veel kleinere) salarissen in de zorg.

Kompas

De houding van Schmid stak niet alleen twitteraars. Hoogleraar corporate governance Leen Pape schreef hem een open brief: ‘Ik vrees dat uw maatschappelijke antenne niet goed staat afgesteld, uw kompas wijst de verkeerde kant op. Dat is in de cockpit vervelend, maar in dit geval dodelijk voor uw reputatie en die van de VNV, mogelijk zelfs voor het bedrijf waar u werkt en een prima salaris verdient.’

Hij besloot zijn brief met: ‘Ik weet het, buigzaamheid is niet een karakteristiek die aan piloten kleeft, maar in dit geval wens ik u en uw collega’s dat toe. De samenleving, op wiens portemonnee u nu leeft, kijkt mee en begrijpt u niet. Ik begrijp dat goed en ik hoop dat dit besef ook bij u doordringt.’

Schmid is niet doof. Hij ging afgelopen weekend wel degelijk te rade of hij op de juiste koers zat, maar wel binnen zijn eigen netwerk. ‘Benno, zouden jullie getekend hebben?’ luidde het appje dat Baksteen zaterdag van Schmid kreeg. “Ik heb met mijn team van toen contact opgenomen en al snel hadden we een antwoord,” zegt Baksteen. “Nee! Wij hadden ook niet getekend, de tekst klopt niet. Schmid doet het goed. Hij blijft rustig de feiten uitleggen en nee, dat is geen arrogantie - ook al valt iedereen over hem heen.”

Willem Schmid, president van de VNV. Beeld VNV
Willem Schmid, president van de VNV.Beeld VNV

Van zich afglijden

Wilthagen zegt dat piloten een stevig zelfbeeld hebben. “Ze zijn wars van emoties. Ze zeggen: wij hebben verantwoordelijk werk en voor de veiligheid van mensen. Dat zijn dominante karaktereigenschappen. Op het moment dat ze worden gezien als graaiers, dan laten ze dat makkelijk van zich afglijden. Dan zeggen ze: dat zijn we niet; wij zijn betrouwbare, kloeke mensen, zeer hoogopgeleid, die onder alle omstandigheden en risico’s aan boord kunnen werken. In dat opzicht zijn het koele kikkers. Die zeggen niet: wat zullen ze over ons denken?”

Er waren vaker arbeidsconflicten met de piloten, al decennia is er discussie of de KLM-vliegers niet buitenproportioneel veel verdienen, maar nooit stond er zoveel op het spel. Zonder overheidssteun - er is 3,4 miljard aan leningen toegezegd - valt KLM om. Mochten de piloten niet tekenen, zou verdere staatssteun uitblijven. Wilthagen: “Daarom stond de uitkomst vast, ook al duurde dat nog een paar dagen. Er was geen alternatief, behalve dat KLM neerstort.”

De minister had veel eerder duidelijk moeten maken dat de ruim 20 procent die de vliegers inleveren gelijk al voor vijf jaar zou moeten zijn, moppert Baksteen. “Ik snap niet dat hij het op de spits heeft gedreven. Hij had ook kunnen zeggen: ik zie dat iedereen meedoet. Ook de directie van KLM is nu beschadigd. De voorwaarden voor de periode na de looptijd van de cao moeten goed opgeschreven worden. Met de gedachte: ‘het zal wel en we zien later wel’ lukt het niet. Niemand weet hoe de situatie over vijf jaar is.”

Ook Baksteen wist dat de partijen het uiteindelijk eens zouden worden. Ook de wonden binnen de blauwe familie, zoals KLM genoemd wordt, zullen weer helen, voorspelt hij. “Daar is iedereen professioneel genoeg voor. KLM moet overleven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden