PlusAnalyse

Het had zo’n mooi jaar kunnen zijn: met reces na een achtbaan vol crises

Wat een jubeljaar had moeten worden voor het kabinet, werd een achtbaan vol crises. Het reces wordt niet het gebruikelijke uitpuffen; het Binnenhof bereidt zich al voor op de verkiezingscampagne.

Uit protest tegen het stikstofbeleid blokkeerden Drentse boeren met hun trekkers de snelweg A28 tussen Hoogeveen en Meppel.Beeld ANP

De ministers hebben na de laatste vergadering van gisteren de deur van de Rolzaal – de coronaproofversie van de Trêveszaal – nog niet achter zich dichtgetrokken of de Kamer komt alweer terug van reces. Komende dinsdag staan twee debatten gepland: over het pensioen­akkoord en over de Europese top van later die week, waar belangrijke besluiten moeten worden genomen over een miljardenfonds.

De kans is groot dat dit niet de enige debatten zijn die deze vakantieperiode worden gevoerd. Als de corona-epidemie weer oplaait, zal er opnieuw worden ingegrepen. Iedereen moet zoveel mogelijk paraat staan. “Ik ben zelf ook wel even weg, maar dagelijks is er contact. En als het nodig is, ben ik meteen terug,” zegt premier Mark Rutte.

En dat na een politiek jaar dat sowieso al ­anders was dan anders. Ook vóór corona rende het kabinet van crisis naar crisis. In 2019 was het Malieveld ’s lands populairste protestplek: de klimaatactivisten, leraren, verplegers, de boeren en de bouwers stonden op het Haagse grasveld. Van dat gras bleef maar weinig over.

Aan het eind van het vorige reces stonden de ministers nog vrolijk het Haagse journaille te woord na afloop van een heidag in Oisterwijk. Het was tijd om het komende jaar wat beloftes in te lossen: burgers moesten nu eindelijk eens in hun portemonnee gaan voelen dat het beter ging met het land. En er moest iets worden gedaan aan de tekorten in de publieke sector, van voldoende leraren voor de klas tot beter materieel voor onze militairen.

Daar was ook ruimte voor. De wind in de rug leek van orkaankracht. Er was én geld voor ­belastingverlaging én voor investeringen in de publieke sector. En daar bovenop zelfs voldoende overschot om de staatsschuld af te lossen. Het moest dan ook een jubeljaar worden als ­opmaat naar de verkiezingen van maart 2021.

Plannen in de war

Hoe anders liep het. Op de heidag werd er nog met geen woord over gesproken, maar de stikstofcrisis gooide al meteen daarna alle plannen in de war. De rechter had eerder dat jaar al een streep gezet door de zogeheten PAS-regeling. Daardoor lagen abrupt allerlei bouwprojecten in het hele land stil, omdat er door de bedrijvigheid te veel stikstof vrijkomt. Dat is slecht voor de natuur.

In Den Haag werd afgelopen jaar veel gedemonstreerd. Hier staan boeren op het Binnenhof.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Alleen drong die omvang pas veel later door tot het kabinet. Wat volgde, was, zo verzuchtte Rutte, ‘in bestuurlijke complexiteit de ingewikkeldste’ van zijn tijd als premier. En daar bovenop kwam nog een tweede crisis: door de strenge normen voor de hoeveelheid chemische stoffen (pfas) in de bodem, kan veel grond niet worden afgegraven of vervoerd.

Ineens was het alle hens aan dek voor Rutte en de zijnen. De positieve boodschap die ze hadden willen brengen, sneeuwde volledig onder.

Steunpakket

Toen moest de coronacrisis nog beginnen. Met ongekende maatregelen ging het kabinet de nieuwe crisis te lijf. Om het virus te bestrijden werden maatregelen getroffen die tot voor kort ondenkbaar leken: kroegen moesten binnen een half uur sluiten, verpleeghuizen gingen op slot. Om te voorkomen dat bedrijven massaal het loodje legden, werd een steunpakket afgekondigd, waardoor bijna 2 miljoen werknemers in het bedrijfsleven ineens hun loon van de overheid kregen.

Het afgelopen jaar was een bestuurlijke achtbaan, verzuchtten de leden van Rutte-3 in koor. Tijd om bij te komen is er echter niet, want niet alleen is de coronacrisis nog niet voorbij en

protesteren boeren nog dagelijks tegen de stikstofplannen, na de zomer begint ook al snel de ­verkiezingscampagne. Er moeten kieslijsten worden samengesteld, verkiezingsprogramma’s geschreven. Nadat de kiezer dit jaar massaal Den Haag heeft opgezocht, moet Den Haag na de zomer op zoek naar de kiezer. De voorbereiding had iedereen zich anders voorgesteld.

Ook in Amsterdam werd volop geprotesteerd. Hier wordt op de Dam een demonstrant tegen het coronabeleid aangesproken door de politie.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

VVD

Als je het nu aan VVD-leider Mark Rutte zou vragen, wil hij opgaan voor een vierde ronde als premier. Alleen hoeft hij de vraag nu nog niet te beantwoor­den. Pas op 1 december hoeft de lijsttrekker te worden voorgedragen. Niet dat er iemand in Den Haag is die twijfelt of Rutte doorgaat, al is het maar omdat er geen echte kroonprins of kroonprinses bij de VVD in beeld is. Bovendien: ook al is Rutte komend najaar tien jaar premier, zijn populariteit is mede door de coronacrisis onverminderd groot. De VVD staat in de peilingen straatlengtes voor op de rest. Wel heeft Rutte inmiddels voldoende ­ervaring om te weten dat dat over een paar maanden zomaar weer anders kan zijn. Dus stelt hij zijn besluit zo lang mogelijk uit.

CDA

Het CDA opent de aanval op Rutte na de zomer. Met een nieuwe lijsttrekker moet er een einde komen aan de hegemonie van de VVD. “Na Rocky 1, 2 en 3 wil het publiek weleens iets anders,” grapt Hugo de Jonge al een jaar lang. Of het De Jonge is die de aanval op Rutte mag inzetten, moet nog blijken. Het CDA laat de leden hun lijsttrekker kiezen, de uitslag wordt later vandaag bekend. De Jonge wordt door de CDA-top in staat geacht kiezers bij andere middenpartijen weg te lokken. Zijn grote concurrent, Kamerlid Pieter ­Omtzigt, is volgens onderzoek juist in staat om kiezers naar het CDA te lokken die anders op Forum voor Democratie zouden stemmen.

D66

Ook regeringspartij D66 hoopt in maart een gooi te doen naar het Torentje. Met lijsttrekker Sigrid Kaag, nu minister voor Buitenlandse Handel, wil de partij de eerste vrouwelijke premier leveren. Het lijkt vooralsnog hopen tegen beter weten in, want D66 staat op fors verlies in de peilingen. Als er nu verkiezingen werden gehouden, zou de partij weleens de helft van het aantal zetels kunnen verliezen. Uit onderzoeken blijkt echter dat Kaag kiezers kan wegsnoepen bij de VVD, PvdA en GroenLinks. Of dat lukt, moet blijken. Kaag is nog niet echt getest. Haar boodschap is tot nu toe heel verbindend, maar vooral ook heel vaag.

De uitdagers op links

Op links hebben PvdA, GroenLinks en SP de handen ineengeslagen in de hoop bij de verkiezingen een potje te breken. Slechter dan bij de Kamer­verkiezingen in 2017 kunnen ze het niet doen, want nooit eerder was het linkse blok in de Tweede Kamer zo klein als nu. De vraag is ook hoe stevig de drie elkaar blijven vasthouden, want uiteindelijk zijn ze in maart ook elkaars ­concurrenten.

De beste papieren heeft PvdA-leider Lodewijk Asscher. Nadat de PvdA bijna werd weggevaagd in 2017, zit de partij in de peilingen nu weer in het peloton achter koploper VVD. De PvdA gaat de campagne in met ‘zekerheid’ als belangrijkste thema. Mogelijk probleem voor Asscher: als oud-minister van Sociale Zaken wordt hij vlak voor de verkiezingen gehoord tijdens de mini-enquête die de Kamer uitvoert naar de toeslagenaffaire.

GroenLinks zal een beentje bij moeten trekken de komende maanden. Jesse ‘Ik word premier’ Klaver gaat voor poging twee. Zijn partij staat in peilingen op lichte winst, maar is in sommige daarvan niet meer de grootste op links nu de PvdA is opgestoomd.

Ook de SP moet zien bij te blijven. Al drie keer trok Lilian Marijnissen de kar tijdens verkiezingen – die ze alledrie ­verloor – maar nu pas voor het eerst bij de Tweede Kamerverkiezing. In de peilingen staat de SP als enige van de drie linkse partijen op verlies. Met een vierde minnetje achter haar naam zal Marijnissen moeten vrezen voor haar politieke leven.

De uitdagers op rechts

De PVV zal het – als alles gaat als voorheen – ook bij de volgende verkiezing prima doen. PVV-leider Geert Wilders is als langstzittende politicus in Den Haag inmiddels zo’n sterk merk, dat hij niet eens meer hard campagne hoeft te voeren. In de peilingen schommelt de partij rond het huidige zetelaantal. Zijn enige probleem is: na de verkiezingen wil nooit iemand met hem regeren.

Forum voor Democratie is minder stabiel in de peilingen. Nadat de relatieve nieuwkomer bij de Statenverkiezingen zelfs de grootste partij van het land werd, zette daarna wat verval in. Interne ruzies deden de partij van Thierry Baudet geen goed, al staat de partij in de peilingen nog steeds op forse winst. Wilders en Baudet zullen elkaar in de campagne niet aanvallen. De strategie: samen genoeg zetels halen om andere partijen (vooral de VVD) toch te dwingen met hen te gaan samenwerken.

De kleintjes

De kleinere partijen in de Tweede Kamer hopen bijna allemaal nodig te zijn om een volgende coalitie aan een meerderheid te helpen. De ChristenUnie doet dat nu al en lijkt daar electoraal garen bij te spinnen: de partij – nu op vijf zetels – staat in peilingen op zes tot acht zetels.

Niet echt een electorale aardverschuiving, maar dat geldt voor alle kleinere partijen. De Partij voor de Dieren heeft in de peilingen amper last van het vertrek van boegbeeld Marianne Thieme en blijft min of meer stabiel. De SGP is altijd stabiel: de enige vraag die de partij elke verkiezing plaagt, is of het twee of drie zetels worden. Of komt een historische vierde zetel in beeld?

Minder stabiel zijn 50Plus en Denk. Na intern geruzie moeten die allebei vechten voor hun voortbestaan. In een laatste peiling van I&O Research dreigen ze zelfs nul zetels te halen, al zijn er ook peilingen waarin dat verlies meevalt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden