Uitleg

Het eerste vaccin is goedgekeurd, wanneer gaan we prikken? En 6 andere vragen

Het eerste coronavaccin is maandag goedgekeurd in Brussel. Nu zal het niet lang duren tot in Nederland de eerste prik een feit is. Zeven vragen over de vaccinaties.

In onder meer het Verenigd Koninkrijk wordt er al gevaccineerd. Beeld AP
In onder meer het Verenigd Koninkrijk wordt er al gevaccineerd.Beeld AP

1. Hoeveel vaccins zijn er in de maak?

In totaal zijn er zeker tweehonderd verschillende coronavaccins in ontwikkeling. Verreweg de meeste daarvan bevinden zich nog in de preklinische fase, waarbij nog niet op mensen wordt getest. Twintig vaccins zitten in fase 3 of hebben die al doorlopen, dat is de laatste testfase. Zowel de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA als de Amerikaanse medicijnwaakhond FDA keuren vaccins niet goed totdat ze deze fase hebben afgerond.

2. Welke gaan we in Nederland gebruiken?

Nederland heeft in totaal 57,9 miljoen doses besteld bij zes verschillende farmaceuten: AstraZeneca (11,7 miljoen), BioNTech/Pfizer (8,4 miljoen), Moderna (6,2 miljoen), Janssen (11,3 miljoen), CureVac (8,6 miljoen) en Sanofi (11,7 miljoen). Van deze vaccins zit alleen dat van farmaceut Sanofi nog in onderzoeksfase 2, de rest zit in fase 3 of heeft deze al doorlopen. Een inenting bestaat uit twee prikken, dus de bestelde hoeveelheid zou ruim genoeg zijn voor heel Nederland. Het is echter niet zeker of al deze vaccins de eindstreep halen en tijdig geleverd kunnen worden.

3. Wie keurt de vaccins goed en hoelang gaat dat nog duren?

Nederland begint pas met inenten nadat een vaccin is goedgekeurd door EMA. Maandag 21 december gebeurde dat voor het eerst: toen gaf EMA toestemming voor de inzet van het vaccin van BioNTech/Pfizer. Nog diezelfde avond liet ook de Europese Commissie het vaccin toe via een versnelde procedure.

Het vaccin van BioNTech/Pfizer werd eerder al goedgekeurd in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada, Bahrein en Singapore. Deze landen kozen voor een noodprocedure waardoor de goedkeuring versneld kon plaatsvinden, maar daar wilden de Europese lidstaten niet aan. Na BioNTech/Pfizer zijn naar verwachting de vaccins van Moderna en AstraZeneca de eerstvolgende waarover EMA besluit.

4. Een vaccin dat zo snel wordt geproduceerd en goedgekeurd, is dat wel veilig?

Dat een vaccin binnen één jaar op de markt komt, is een unicum. Die snelheid heeft onder meer te maken met de structuur van het virus, waarvoor het relatief makkelijk is om een vaccin te ontwikkelen. Bovendien is er afgelopen jaren veel voorwerk verricht op vaccins tegen het Sars- en Mers-virus, die veel op Covid-19 lijken. Daarnaast werd er wereldwijd ongelofelijk veel geld, tijd en moeite in het ontwikkelen van een vaccin gestoken.

De weg naar goedkeuring gaat volgens vaststaande procedures met strenge criteria. Farmaceuten hebben weinig ruimte om de onderzoeksresultaten te vervalsen. Ten eerste wordt de data in de testfases verzameld door een onafhankelijke statisticus, daarnaast worden de farmaceuten door allerlei instanties gecontroleerd. Uiteindelijk buigt de EMA zich ook nog zorgvuldig over de testfases en ook het Nederlandse geneesmiddelenbureau CBG haalt de onderzoeken binnenstebuiten voordat het vaccin hier wordt toegediend. Bij de goedkeuring van het BioNTech/Pfizer-vaccin benadrukte bestuursvoorzitter Emer Cooke van EMA dat ‘veiligheid eerste prioriteit’ is.

5. Wanneer beginnen we met prikken?

Daarover is veel te doen. Nederland is trager dan veel andere Europese landen, waaronder België en Duitsland. De eerste prik in Nederland wordt ‘pas’ op 8 januari gezet. Volgens minister De Jonge (Volksgezondheid) is het niet anders: hij ziet liever een grondige voorbereiding, inclusief het op orde brengen van de ict-systemen bij de GGD’en, dan haastige spoed. Vanuit de Kamer klonk echter veel kritiek: nu hebben het EMA en de Europese Commissie een versnelde procedure uitgevoerd, en is Nederland niet voorbereid. Hoe kan dat?

Een eerste batch van een half miljoen doses van BioNTech/Pfizer-vaccin blijft daarmee enkele weken op de plank liggen. Met die hoeveelheid zouden 225.000 kunnen mensen worden ingeënt, aangezien iedereen twee prikken nodig heeft en er ook rekening wordt gehouden met wat uitval.

Ook de eerste partijen van AstraZeneca en Moderna worden begin 2021 al verwacht. De prikken van Janssen en CureVac komen waarschijnlijk tegen de lente beschikbaar. Het Sanofivaccin kreeg recentelijk met een tegenvaller te maken bij het testen en laat daardoor tot zeker eind 2021 op zich wachten.

6. Wie worden als eersten ingeënt?

De eerste vaccinaties gaan naar personeel in verpleeghuizen, de gehandicaptenzorg en thuiszorg. Daarna zijn bewoners van verpleeghuizen aan de beurt, evenals bewoners van instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking. Uiteindelijk komt het vaccin in principe voor iedere volwassen Nederlander beschikbaar – ook voor mensen die het virus al hebben gehad. Het kan nog wel blijken dat niet ieder vaccin geschikt is voor bijvoorbeeld kwetsbare ouderen vanwege de bijwerkingen. Ook is er nog meer onderzoek nodig naar de werking en veiligheid van een vaccin bij kinderen.

7. Hoe gaat het vaccineren straks in z’n werk?

Hoe het vaccineren precies moet gaan plaatsvinden, verschilt per vaccin en hangt steeds af van de laatste informatie die de EMA geeft bij de goedkeuring. Daarbij worden bijvoorbeeld de laatste details duidelijk over hoe de vaccins aangeleverd worden en aan welke voorwaarden de priklocaties moeten voldoen. Op basis daarvan wordt ook steeds bekeken of de GGD’en moeten worden ingezet of dat huisartsen het alleen afkunnen.

Voor het toedienen van het BioNTech/Pfizervaccin worden de GGD’en ingezet. Dit is een ingewikkelde operatie, aangezien de vaccins in vrieskisten moeten worden bewaard bij een zeer lage temperatuur. De opslag van de doses kan daardoor voor problemen gaan zorgen. Het kabinet is nog bezig met de organisatie daarvan.

Voor de eerste prikronde is in ieder geval voldoende personeel, zo zei GGD GHOR-voorzitter André Rouvoet dinsdag op NPO Radio 1. Voor de half miljoen doses zijn tot vierhonderd prikkers nodig, die zes weken bezig zullen zijn met toedienen; drie weken voor de eerste ronde en drie weken voor de tweede prik. Aan naalden en spuiten is ook geen gebrek: daar heeft het kabinet er 25 miljoen van besteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden